Xét Giải thưởng Hồ Chí Minh cần nhìn nhận cả sự nghiệp văn chương của tác giả


 

(Tổ Quốc)- Giải thưởng Nhà nước và Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật năm 2017 đã công bố. Thử nhìn lại tác giả, tác phẩm đạt giải thưởng lần này so với lần trước để phần nào định hình bức tranh văn học sau 5 năm đã qua.

Nếu chỉ nhìn về mặt số lượng các tác giả, tác phẩm được trao giải thưởng Hồ Chí Minh, giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật thì thấy một điều khá rõ là trong đợt trao tặng năm 2017, lĩnh vực văn học ít giải hơn so với đợt trao lần trước. Cụ thể, đợt trao tặng giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2012, ở lĩnh vực văn học có 6 nhà văn, nhà thơ. Riêng giải thưởng Nhà nước có số lượng gần 40 tác giả. Sang đến năm 2017, chỉ có 2 cố tác giả đạt giải thưởng Hồ Chí Minh, còn giải thưởng Nhà nước có chưa bằng một nửa nhà văn đạt giải.


Trong đợt trao tặng Giải thưởng Nhà nước và Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học Nghệ thuật năm 2017, lĩnh vực văn học ít giải hơn so với đợt trao lần trước (ảnh tư liệu)

Trong số các tác giả được giải thưởng Nhà nước, nhà văn Nguyễn Xuân Khánh có tuổi cao nhất, ông sinh năm 1933. Ông là tác giả của những cuốn tiểu thuyết lịch sử khá nổi tiếng như Hồ Quý Ly, Mẫu thượng ngàn… những tác phẩm này đều giành giải thưởng từ Hội Nhà văn Hà Nội và Hội Nhà văn Việt Nam. Còn tác giả có tuổi đời ít nhất đạt giải thưởng Nhà nước năm 2017 là nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, sinh năm 1957 đã bước sang tuổi lục tuần. Những tác phẩm của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều được ghi nhận từ giải thưởng nhà nước bao gồm: Tập thơ Sự mất ngủ của lửa, Những người đàn bà gánh nước sông và tập truyện ngắn Mùa hoa cải ven sông.

Nhìn tổng thể, đối với các tác phẩm được giải thưởng Nhà nước đều đã từng được giải thưởng văn học, từ giải của Hội chuyên ngành trung ương như Hội Nhà văn Việt Nam, Hội Liên hiệp VHNT Việt Nam, giải thưởng văn học mang tính quốc tế… đến giải của quân đội, báo chí, các Hội VHNT địa phương...  Và có thể nói, những tác phẩm đã đạt giải thưởng Nhà nước năm 2017 của các nhà văn, tại thời điểm xét đều là những tác phẩm quan trọng nhất của người cầm bút. Thậm chí có thể đó là những tác phẩm “đỉnh cao” của chính các nhà văn nhà thơ. Điều này lý giải vì sao có những nhà văn chỉ có thể đạt giải thưởng Nhà nước mà không thể đạt giải thưởng Hồ Chí Minh. Bởi lẽ “tài sản văn chương” sáng giá nhất của họ đã đem dự xét giải thưởng Nhà nước. Và khi đạt giải, ngay chính các nhà văn không thể “vượt qua chính mình”, không thể viết được tác phẩm chất lượng hơn, hoặc vì lý do sức khỏe…

Tuy nhiên, cũng phải thẳng thắn mà nói rằng “giải thưởng Nhà nước” không phải là “rào chắn” khiến các nhà văn, nhà thơ không thể tiếp tục đạt giải thưởng Hồ Chí Minh. Nhà thơ Phạm Tiến Duật từng được giải thưởng Nhà nước đợt 1 năm 2001, khi đó ông đã bước vào tuổi lục tuần. Tuy nhiên sau đó nhà thơ “Tiểu đội xe không kính” vẫn có đến 3 tác phẩm tham dự xét giải thưởng Hồ Chí Minh là Đường dài và những đốm lửa; Tiếng bom và tiếng chuông chùa, Vừa làm vừa nghĩ. Năm 2012, dù đã mất, nhưng cố nhà thơ vẫn được truy tặng  giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật. Nhà thơ Hữu Thỉnh, nhà văn Ma Văn Kháng, nhà văn Hồ Phương, nhà văn Đỗ Chu, cố nhà văn Lê Văn Thảo, cố nhà văn Hữu Mai, cố nhà văn Xuân Thiều… đều là những nhà văn, nhà thơ sau khi đã đạt giải thưởng Nhà nước vẫn đem đến cho độc giả các tác phẩm văn chương chất lượng để tiếp tục đạt giải thưởng cao hơn - giải thưởng Hồ Chí Minh.

Nhìn vào thực tế ngay một số nhà văn đã được giải thưởng Nhà nước từ những năm trước như Nhà thơ Y Phương (giải thưởng Nhà nước năm 2007), năm 2016 ông lại có tập thơ Vũ khúc Tày được giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam. Nhà văn Chu Lai nhận giải thưởng Nhà nước năm 2007 cũng vừa nhận giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam cho tác phẩm Mưa đỏ, nhà văn Lê Minh Khuê nhận giải thưởng Nhà nước năm 2012 với các tác phẩm Những ngôi sao xa xôi, Cao điểm mùa hạ, Một chiều xa thành phố, và năm 2016 bà cũng có tập truyện ngắn Làn gió chảy qua được giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 2016…

Như vậy, nếu cho rằng giải thưởng Nhà nước là “làm khó” các nhà văn, nhà thơ để tiến tới giải thưởng Hồ Chí Minh thì chưa hoàn toàn thuyết phục. Cho dù có thể những tác phẩm được giải Nhà nước “nổi tiếng” hơn, được độc giả nhớ và biết đến nhiều hơn so với tác phẩm được giải thưởng Hồ Chí Minh. Những trường hợp này có thể hiểu sự đánh giá trong giải thưởng Hồ Chí Minh không chỉ gói gọn ở tác phẩm tham dự xét giải mà còn nhìn nhận ở cả sự nghiệp văn chương của tác giả.

Hà Anh

Bản để in E-mail bài này Đưa vào Favorites
Chủ Nhật, ngày 30/4/2017