Tản mạn đi gặp Quảng Trị

Trở lại Quảng trị tôi thấy mình như đi chênh vênh trên chiếc thắt lưng của bản đồ Tổ quốc hình chữ S của tôi. Nếu sải chân ra bãi biển Cửa Tùng và biển Cửa Việt, hai bãi biển cát trắng này chỉ cách nhau có 7km. Thả sức cho người tản bộ, thả sức cho người thực hiện giấc mơ câu mực câu tôm trong những đêm sáng trăng.

Mùa này đang là mùa ngư dân đi biển săn cá chuồn, cá song và cá cơm, làng biển đầy những nong phơi cá và mùi cá mặn mòi cứ lan ra khắp eo biển miền trung này. Sau những ngày quăng quật ngoài biển khơi, những người mẹ Quảng Trị mặc áo dài nghiêm ngắn đến chùa cầu Phật, mong bình yên cho làng chài đầy cá, mong tĩnh tại trong lòng, dù Quảng Trị đã trải qua 40 năm - lằn ranh một cuộc chiến ác liệt kéo dài 81 ngày đêm. Không thể bóc đi tờ lịch đồng gắn lên Thành Cổ, ngàn năm sau cũng không thể xóa nhòa ký ưc về chiến tranh. Hiện giờ là tháng tư năm 2012, sông Thạch Hãn nước đã trong, đôi bờ Hiền Lương, Cầu Hiền Lương đã trở thành một bảo tàng thiên nhiên nối bờ Bến Hải, không gian rất thanh bình. Rất nhiều du khách quốc tế dừng chân, có người mua áo phông có in màu cờ đỏ Việt Nam trên ngực để đến chân cầu chụp ảnh rồi mới tiến vào Đông Hà đi gặpThành cổ Quảng Trị.


Tản mạn đi gặp Quảng Trị - ảnh 1
Cờ bay trên Thành cổ Quảng Trị (ảnh Internet)


Năm nay kỷ niệm 40 năm, thành Cổ Quảng Trị, miền đất kiêu hãnh và can đảm này từng hứng chịu hàng ngàn tấn bom đạn ngợp trời. Vẫn còn kia, không cần lật sang trang, 81 tờ bìa lịch bằng đồng còn in xung quanh Thành Cổ. Cỏ trên mộ liệt sỹ vô danh và có danh đã thẫm xanh và thẫm sương trong. Chỉ còn có nước mắt thì đục của mẹ già, nước mắt đục của những người vợ góa bụa vẫn chứa chan trên khuy áo ngực. Chứa chan trong lòng ta. Rất hiếm khi ta nhìn thấy họ khóc.

Vào những ngày tháng tư, rất đông những người lính, cựu thanh niên xung phong tìm về Quảng Trị thắp hương cho đồng đội. Rất nhiều, kể cả những người phụ nữ đứng tuổi về thắp hương, họ đứng như hòn vọng phu, những chiều mưa không ngớt và nước mắt cũng không ngớt tuôn trên gương mặt héo úa vì thương nhớ người thân. Bao nhiêu chàng trai, bao nhiêu người con ưu tú nhất của tổ quốc đã ngã xuống vì mảnh đất này. Những ngôi mộ đá có danh và vô danh vẫn đứng thẳng hàng trong các nghĩa tranh Đường 9, Nam Lào, nghĩa trang Trường sơn. Ngay cả nghĩa trang Trường Sơn những người đi thắp hương cũng khó có thể đi khắp, nhiều ngôi mộ còn nằm ở vùng sâu vùng xa, cũng còn ít nhang khói lắm. Đi thắp hương ở nghĩa trang lớn, đôi khi cũng ngơ ngẩn day dứt, cũng giống như mưa không tràn khắp mặt vậy. Có một chị tên Xuân, người mỏng dẹt, cứ bịt kín khăn mùi xoa, rồi khi đã khóc nhiều quá phải bỏ khăn chùm mặt, ngồi tức tưởi ở một ngôi mộ đá, vô danh. Trước ngôi mộ vô danh mà độc thoại với chính mình.

"Em không biết anh nằm ở chốn nào, em không rõ nữa, nhưng em là Lý Thanh Xuân ở sống ở làng Do, gần chợ Do ra thăm anh đây. Em mang theo bao thuốc cho anh hút, và đồng đội anh cũng hút cho ấm lại nơi này, hỉ. Em chờ anh từ bấy lâu nay, em không lấy ai nữa. Khi còn trẻ, khỏe em đi chợ cá, giờ yếu chân yêu tay rồi, em đi quét lá ở Thánh địa La Vang, Thánh địa rộng 19 ha, quét lá khô, lá vàng từ 7 giờ sáng, đến 5 giờ chiều, trưa nghỉ rồi lại đến chiều quét tiếp. Một tháng chỉ có 500 ngàn đồng tiền lương thôi. Đức cha nhỏ giọt cho có thế, tùng tiệm lắm em mới đủ sống.

Em cũng có cầu nguyện đức mẹ, cho con được quét lá đủ ăn mà không đủ ăn lắm. Thôi thì em trồng thêm rau nuôi thêm con gà con ngan con vịt. Chiều chủ nhật ra đồng bắt ốc vặn đập vỡ, nuôi ngan, vịt, rồi cũng qua bữa cả thôi. Bữa ni em cóp nhặt mấy đồng qua đây mua thuốc lá hỉ, thắp hương cho các anh. Anh là Lê Văn Phấn quê ở làng Gio Linh, người chồng sắp cưới của em bỏ em đi suốt đời rồi. Nếu thương nhau anh thi thoảng về gặp em trong giấc chiêm bao thôi. Thì ta gặp nhau trong chiêm bao, em cũng mãn nguyện rồi…”. Tôi đã đứng chôn chân nghe độc thoại của một người phụ nữ đứng tuổi, tên Xuân. Rồi khi giãn ra đi thắp hương. Lại có người mẹ khóc bên mộ con với chiếc bánh ít, bánh bèo, củ khoai lang tím sẫm. “Hồi còn bé con chỉ thích ăn khoai này thôi. Mạ đem khoai cho con ăn đây”, người má nói với con ở Nghĩa trang mà nghe như ở trong nhà.

Thứ khoai lang mà vừa ăn phải chú ý ngậm miệng không có bụi khoai phun ra bụi đỏ mắt. Khoai lang đất Quảng Trị nổi tiếng ở vùng này. Nếu hỏi du khách sành ăn, nhiều vị khách cũng mê khoai lang miền đất cát này lắm. Lại nghe “mạ biết con đói thì hãy ăn cho mạ vui, nhớ về nhà với mạ. Bữa ni mạ buồn lắm vì chân đau không làm đồng được.” Tôi nhớ một chiều đứng dưới nắng chói chang ở Thành Cổ, một thiếu phụ khóc chứa chan nước mắt vừa khấn vừa hỏi trong tĩnh lặng rợn người: “anh đứng ở chỗ nào trong đám đông mà em không nhìn thấy. Thật đấy, em không thấy anh đâu, nhưng em vẫn đứng đây, để hy vọng gặp anh, dù chỉ có gió có nắng và cây thẫm xanh. Anh đứng đâu trong ngôi mộ gió. Em xem báo vẫn nghe nói có đồng đội của anh đi tìm hài cốt trong rừng Trường Sơn. Gia tài của họ là tình yêu thương, trọng NGƯỜI, dù người đã mất. Đã từng có những người lính đi lẻ vài người, bằng một chiếc xẻng con, một chiếc ba lô họ đã tìm được nhiều, khá nhiều hình hài xương cốt của đồng đội bỏ lại từ rất lâu trong rừng vắng. Bỏ lại rất lâu từ sau cuộc chiến nhạt nhòa. Họ đem về nghĩa trang để Tổ quốc ghi công vô danh, tên họ cũng vô danh nốt.

Quảng Trị còn một huyền thoại, nơi vẫn lưu giữ một lá thư như một tài sản lớn hơn cả cổ vật. Lá thư của chồng chị Sơn. Cưới nhau được 6 ngày, anh vào Quảng Trị để lại một lá thư cho vợ, rồi mãi mãi không quay về. Chỉ một lá thư mực đã nhòe, mà đời chị Sơn có một tài sản lớn, chị không đi lấy ai nữa, ở vậy đã hơn 40 năm. Tuổi lục tuần được Nhà nước và các nhà hảo tâm mới xây cho ngôi nhà 17 triệu. Chị sống với lá thư tình, với một bảo tàng riêng trong lòng. Rồi bảo tàng cả đời mình với son sắt thủy chung vì tình yêu một người lính, đã hy sinh anh dũng cho Tổ quốc. Đến gặp Quảng Trị để được cúi xuống, để khóc lén và để khóc òa. Vì nhân gian đã từng dạy cho con người biết quên đi và biết nhớ lại. Ai sâu sắc thì vùi vào im lặng, ai cạn nghĩ thì cũng khóc, cũng cười, cũng quên như gió thoảng. Người lính vốn độ lượng. Những ngôi mộ đá vẫn xếp thẳng hàng. Những người lính vô danh và có danh đều biết tha thứ cho những lỗi lầm của người thân nơi trần thế. Đâu đó con người đã sống không phải với nhau. Họ giẫm đạp lên yêu thương. Và các anh đã tha thứ cho người ở lại trần gian. Ở nơi rất xa trong nghĩa trang Trường Sơn, vẫn còn ít người đặt chân đến những ngôi mộ đá vùng sâu vùng xa. Tôi đã đứng dưới hàng phi lao. Hỏi gió, gió vẫn chỉ cho những ngôi mộ nhiều năm vô danh không có chân hương. Những chuyến xe đi, dừng vội qua cung đường này, đã không thể cắm hết nén hương cho các anh kể cả điếu thuốc lá, điếu thuốc lào. Nói gì đến bát cơm quả trứng. Vì vô danh rồi thì vô danh mãi. Cả khi mộ đá vô danh vẫn đứng xếp hàng thẳng tắp. Nước mắt tôi đã ứa ra, ứa ra vì câu hỏi dằn vặt này, sao vô danh mà mộ đá vẫn thẳng hàng vậy? Thì phải nghiêm như quân lệnh chứ sao? Chết rồi cũng vẫn phải xếp hàng nghiêm ngắn, hỉ. Một bà má nói. Nếu ngôi mộ này, con còn ít tuổi thì đáng tuổi con má, nếu là người nhiều tuổi thì là anh tui, xin thắp nhang và hoa quả, chút tiền mọn cho người nằm đây đỡ hưu quạnh. Tàn tro tung lên trong gió ngàn. Khép lại cuộc chiến non nửa thế kỷ, nửa phía bên kia nước Mỹ còn bao nhiêu người bị điên, còn bao người lính Mỹ vẫn đang chữa trị vết thương lòng? Không rõ. Nhưng nhân dân ta ngàn đời nhân ái, ngàn đời độ lượng, dù chúng ta đã mỉm cười trở lại, nhưng thử nhìn những người mẹ, người vợ lính Việt Nam. Họ góa bụa, họ nuôi con một mình. Họ không có người quanh năm bên mâm cơm. Có người quanh năm đũa một đôi, bát một chiếc. Ai đó lớn tiếng thở dài, ai đó đã nghe thấy tiếng thở dài ấy. Hiểu và chia sẻ cũng chỉ là chớp mắt thôi. Nhưng để chịu đựng nỗi đơn độc ấy mới là sức chịu đựng lớn hơn bom tấn. Trên dáng người mỏng dẹt kia, một đôi vai còn giô xương cổ, nét mặt co dúm lại vì hưu vắng trong những mái nhà lầm lũi một đèn một bóng. Những hòn vọng phu sống còn quá nhiều ở trên đất Quảng Trị. Các chị, những người vợ lính, cũng lặng lẽ góp vào nhân gian một bản giao hưởng cổ điển, có giai điệu bi hùng của một thời kháng chiến chống mỹ cứu nước. Những ngôi nhà ven biển ở Gio Linh, những ngôi nhà quạnh vắng ở gần địa đạo Vĩnh Mốc luôn ám ảnh tôi. Gặp người lính già Trần Văn Gio đi trông rừng Rú Đưng, khi du lịch sinh thái, ông Gio vừa trông rừng và đưa khách vãng lai đi săn le le và săn vịt giời.

Một vệt rừng thẫm xanh đầy những cây thú quý. Trần Văn Gio nói như hướng dẫn viên chuyên nghiệp am hiểu về cây, từ loài dẻ rừng, Thị rừng trăm tuổi, rồi thân cây táu, gụ hương, sến hoa. Rồi kể về loài chim có trong sách đỏ của thiên nhiên nước Việt. Người lính già biết dùng súng săn để bắn rung cây dọa khỉ, khi chúng đánh nhau vì tranh giữ bạn tình. Chao ơi, ở vùng rừng thiêng, nước trong này, sau bao năm lặng bom đạn, thần thái núi sông đã bình yên. Rú Lịnh còn là nơi cho lữ khách khám phá vẻ nguyên sinh hoang dã của rừng già. Về Quảng Trị để tìm gặp biển Cửa Tùng, những cặp thuyền thúng, thuyền nan vẫn kề bên nhau chờ giong buồm xa khơi. Cả làng vạn chài ven biển Cửa Tùng, con đường quốc lộ xuyên Á vẫn tràn xuống vệt biển những nong cá cơm, cá đuối phơi khô để xuất khẩu. Thanh bình và tĩnh lặng, vào những ngày nắng đẹp, du khách quốc tế tràn về Cửa Tùng, nghe nói bãi biển đang được đầu tư hơn 30 tỷ đồng cho kè biển và du lịch biển.

Vào dịp hè biển Cửa Tùng, sẵn lòng hẹn bạn trở vể để tìm gặp Quảng Trị, với những địa danh lịch sử thiêng liêng của nước nhà. Là nơi có thể trả lời câu hỏi cho một giá trị sống tồn tại hay không tồn tại, ở Địa đạo Vĩnh Mốc, “một lâu đài cổ” trong lòng dân và du khách quốc tế. Quảng Trị còn một Thánh địa La vang, một chùa cổ Tứ sắc Tịnh quang, một sân bay Tà Cơn huyền thoại. Những địa danh mà chân ta đi, đầu ta cúi xuống vô vàn biết ơn bao nhiêu chiến sỹ vô danh ngã xuống cho quê hương tổ quốc. Họ hy sinh cho Quảng Trị vừa mơ mộng vừa thâm trầm giống như Sến hoa, Dẻ hương ở miền du lịch hoang sơ Rú Lịnh, nếu như chỉ một một lần bạn dám xuyên rừng, nếu như hơn một lần bạn vẫn muốn trở về với Gio Linh Quảng Trị, để tự vấn, để đi tìm câu trả lời mình đang tồn tại ra sao trong những ngày hòa bình.

Hoàng Việt Hằng

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác