Con dê


Tiếng ta có từng bộ ba từ ứng với một con vật có tên trong 12 con giáp lịch cổ truyền. Tết Nguyên đán năm nay - năm Mùi, bộ ba từ ấy là: (từ thuần Việt), dương (từ Hán - Việt) và mùi tên gọi con giáp thứ tám trong mười hai con giáp nói trên. Nhân xuân Ất Mùi xin ghi lấy mấy lời dê - dương - mùi.

 

Sơn dương và thủy dương     

Loài dê sống hoang dã trên cao nguyên trong rừng…Dê hoang dã ở núi ấn tượng với cái tên sơn dương. Chúng di chuyển phóng vun vút trên đá nhọn leo sườn núi dốc đứng chênh vênh dưới chân núi suối thẳm, thung lũng sâu hun hút. Dê kết đôi trên gió mây đó, ăn những thứ cỏ quý hiếm mọc từ khe đá núi. Ôi thấy thật “lãng nạm”. Người ta ra chuyện gan bàn chân sơn dương có túi mật nó đạp lên đá nhọn vết thương lành tức thì cứ như chẳng có việc chi xảy ra cả. Sơn dương máu huyết nó cực quý, thịt da rất quý! Ẩm thực sơn dương phải bắt sống ra món dùng mới giá trị. Những tay thợ chuyên săn sơn dương không bắn chúng chết lấy xác cũng không bắn mà chúng bị lăn xuống núi mất xác. Họ chọn thời điểm ra lao, bắn cung tên lúc sơn dương đang tung vó trên không di chuyển. Lao phóng, mũi tên xiên phải trúng bả vai chỗ có xương mác làm chân bị thương khiến sơn dương quỵ xuống triền đá và họ có mặt tức thì đem nó về. Rượu huyết sơn dương sống thật quý cho người thêm khỏe mạnh.

Con dê là một trong những con vật người cổ đại săn bắt từ hai vạn năm rồi khởi đầu từ các Trung Đông rồi Ấn Độ lan ra toàn cầu.      Dê hiền dễ thuần hóa thành gia súc bầy đàn. Dê cho thịt ngon, dê kéo xe thồ xuyên rừng qua núi đèo, hoàng cung cũng dùng xe dê đưa vua tới phòng the hoan ái hằng đêm: “Phải duyên hương lửa cùng nhau/ Xe dê lọ rắc lá dâu mới vào.”

Ông bà tổng kết: “Nhà giàu nuôi chó nhà khó nuôi dê”. Từ lâu người ta nuôi dê bầy đàn ở đồng cỏ cao nguyên rừng núi.

Chúng tôi muốn nhắc tới thủy dương ở miệt vườn Cửu Long.

Tay ra chèo vung phảng đưa cây lúa nước thành mùa vàng đất phương Nam cũng là tay khai thác nguồn cỏ cây tươi tốt làm thức ăn nuôi bầy đàn thủy dương. Ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nuôi dê hơn nuôi bò. Sông Tiền sông Hậu phong trào nuôi dê nhốt chuồng. Dê sinh đẻ mắn, năm đẻ hai lứa mỗi lứa từ một tới bốn con. Thời điểm tốt con dê cái bán gầy làm giống má giá 3 triệu đồng, thịt dê mức 100.000đ/kg. ĐBSCL hiện có khoảng 32.000 con dê, một phần tư số dê của đất nước này. Công nghệ nuôi dê chuồng của dân đã được các nhà khoa học Trường Đại học Cần Thơ liên kết nghiên cứu về giống, các loại thức ăn tự nhiên và đề xuất trồng cỏ, cách ủ chua cỏ cây làm thức ăn, các loại thuốc chăm sóc dê và đặc biệt là các kiểu chuồng nuôi phù hợp cho từng loại dê mẹ, dê con non, dê đực, dê thịt…

Bước vào đổi mới hội nhập ta gặp vấn nạn cái sự lòng vòng được thua, đưa sản xuất phát triển lên lại không xuất hàng hóa được. Nghiệp nghề nuôi dê ở ĐBSCL trông chờ mối liên kết của lãnh đạo chính quyền, nhà khoa khọc và doanh nhân với người nuôi dê để có thương hiệu giao thương quốc tế chắc chắn không chỉ góp phần xóa nghèo và nhiều triệu phú xuất hiện với công việc nuôi dê.

  Con dê - ảnh 1

Tế thần và bổ dưỡng sinh lực

Con dê, thịt dê quý giá, ngày xưa qúy tới mức linh thiêng.

Người cổ đại Ai Cập, La Mã dùng dê tế thần cầu được phù hộ sống bình an - Lễ vật được cúng tế xong các chàng trai cô gái đưa tay dụng vào da thịt con dê cúng đó mong cầu thắm duyên lứa đôi, còn người làm vợ đụng lễ vật mong ước sinh con.

Các giáo dân thì có lời cầu nguyện: Lạy Chiên Thiên Chúa, đấng xóa tội trần gian, xin thương sót chúng tôi.

Thịt dê là món ăn ngon bổ dưỡng. Ẩm thực dê từ bao đời nay đã được coi trọng được dùng cho sức khỏe con người. Có lẽ không thịt con vật nào được dùng làm ẩm thực thuốc như dê. Người ta tích lũy kinh nghiệm nhận biết con dê bao nhiêu tháng tuổi, từng bộ phận xương thịt phủ lục ngũ tạng của dê chế biến món ăn thế nào cho món thịt dê thơm ngon hấp dẫn. Quan trọng hơn là chế biến nêm nấu với với những loại thảo dược nào để làm món ăn cho khỏi bệnh gì, ăn để bổ dưỡng cho người có hiện trạng cơ thể gầy yếu ra sao để khỏe mạnh lên.

Có tới hàng hai, ba chục các món ẩm thực dê thuốc: Nầm dê nướng cho sản phụ, lẩu dê hấp, dê hầm ngũ vị hương, càri dê, cháo thịt dê cho người gìa đau nhức lưng gối, canh thịt dê sơn dược, chân dê tiềm thuốc bắc, dê nhồi lá sả ủ trấu, dê xào thập cẩm, dê xào sá tế, cháo ngọc dương dê bổ dương, cháo gan dê cho người bệnh yếu sinh lí và bệnh đái tháo đường…

 

Dê xồm và máu dê

Con dê quanh miệng tua tủa lông cứng gọi là râu. Ta có từ dê xồm chỉ người đa dâm. Người đa dâm còn gọi với từ máu dê. Người nuôi dê kể nuôi dê cần ít dê đực, một đực ghép với hơn ba chục dê cái. Buổi sáng khi thả đàn dê ra, con đực đứng trấn cửa chuồng kiểm soát giao phối cho từng con cái qua cửa chuồng ra. Nghe thế, thấy thế mới hiểu lời nói dê xồm, máu dê.

Ta thấy dê đực dê cái đều có râu. Dê cái dường như hàng đầu loài móng guốc có vú ở điểm chỉ sáu tháng tuổi đã phát dục. Dê cái chỉ hơn mười tháng tuổi đã làm mẹ…

Nhiều người bàn luận từ “dê cụ” không chỉ có nghĩa già tuổi cao đa dâm mà “dê cụ” còn hàm nghĩa người đó rất đa dâm, đa dâm bậc “ông” bậc “cụ” kia.

Hình ảnh con dê và chuyện ấy còn rộng rãi sinh động hơn nhiều. Nữ sĩ Hồ Xuân Hương miêu tả lũ ngẩn ngơ công tử bột còn “cỏn” đã máu dê hỗn hào thay vì nói râu dê tác giả nói cái “sừng cỏn” của thằng “cỏn”: “Ong non ngứa nọc châm hoa rữa/ Dê cỏn buồng sừng húc dậu thưa.”

Cám ơn con dê. Dê không chỉ cho ta sức kéo, thịt dê, sữa dê, da dê mà dê với râu, máu… cho ta những từ ngữ độc đáo máu dê, dê xồm, dê cụ./.

Lương Minh Hinh

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác