Chợ Lúa quê tôi

 

(Toquoc)- Loay hoay việc điện, đường, trường, trạm… Chợ Lúa Khánh Bình hình thành. Nhiều người ở xa không khỏi ngạc nhiên khi nghe nhắc tới Chợ Lúa. Là vì, từ đời ông sở ông sơ tới nay trên vùng đất sông rạch chằng chịt này chỉ có Chợ Xóm Phố, Cái Giữa, Đầm, Vàm, Vịnh Nước Sôi; xa hơn là Chợ Tân Bằng, Cán Gáo, Bảy Sào… Không ngờ Chợ Lúa. Ấy vậy mà bây giờ có Chợ Lúa thật.

Do cung - cầu - lương thực của một bộ phận nông dân trên cánh đồng lớn thuộc hai xã Khánh Bình, Khánh Bình Đông, nằm ven rừng U Minh Hạ tiếp giáp con sông Ông Đốc, Chợ lúa tự nhiên nhóm họp theo mùa vụ thu hoạch lúa ngắn ngày. Chợ Dân sinh, Chợ Nông dân, tọa lạc tại cống xổ nước vàm Rạch Cui, ấp Rạch Cui, xã Khánh Bình, huyện Trần Văn Thời, Cà Mau, với mươi mười gian hàng ăn uống, giải khát, tạp hóa, lúa giống, phân bón, sim card điện thoại, xăng dầu, kể cả quán nhậu. Nhưng mặt hàng bày bán phổ biến chính vẫn là lúa.

Lúa chứa trong bao chất chồng tràn lan trên hai bờ rạch, chấm tới dốc cầu bê-tông vĩnh cửu, ra tới con đê ngăn mặn, nằm rải rác theo con lộ nhựa trên tuyến đê… Người định cư nơi này khá lâu như tôi, tuy có lúc bôn ba kháng chiến biền biệt, mới nhận dạng nhiều chi tiết mặt bằng Chợ Lúa nằm lọt thỏm trong phần đất nhị tì thuộc sở hữu của ông Năm Chánh.

Chính là ông Năm Chánh người láng giềng hồi thời chiến tranh sáng ra nghe tin giặc từ mạn trên đổ xuống liền giục tốp trai tráng cầm súng đi chiến đấu, phần mình, tháp tùng tốp bạn già, bạn nhậu, lánh nạn chạy miết tới chỗ lội qua sông Cái đang vờn lên những con sóng lưỡi búa nháo nhào và những chiếc tàu giặc đen ngòm nghấp nghé ven hai bờ kinh rạch. Suýt chết mấy lần nhưng tan giặc, Năm Chánh về nhà khư khư ôm cục đất, bám xóm, bám làng “một tấc không đi, một ly không rời”. Giải phóng. Năm kết thân với thằng cháu ngang hông có dáng người thấp đậm, siêng kiếm mồi bén, rượu đồng ngồi nhâm nhi, nhảy độp xuống ghe tìm cách mưu sinh trên sông nước. Rồi không lâu, gác chèo, cả hai bác cháu nhảy thót lên bờ đối mặt với đất và cây lúa nước muôn thuở. Lúa ngắn ngày.

Không đơn giản chút nào với loại lúa Thần nông 5, Thần nông 8 lạ huơ lạ hoắc, lại phải quay hai vụ trong năm. Chưa kể vụ đầu - vụ hè thu - lúa chín trong tháng mưa dông liên miên, khiến người chưa có điều kiện làm sân phơi, dựng lều, cực trần ai khoai củ… Đuổi chim còn có chút ít thời gian ngồi lai rai xị rượu đế, đằng này, nạn chuột đồng như đám giặc khiến nhiều người, trong đó có Năm Chánh, thằng cháu ngang hông thường ngà ngà say nhiều phen dở cười dở khóc…. Thậm chí có nhiều khi lúa chín rục trong lúc nhân công đổ hết lên Bình Dương, Đồng Nai làm thuê, vác mướn. Có vụ, trời đổ mưa liên miên, hạt lúa lên mộng trắng dã buộc chủ lúa phải bán đổ bán tháo trước khi gầy lại vụ sau…

Thời gian qua nhanh như chiếc chong chóng… Đùng một cái, hai bác cháu Năm Chánh từ người nông dân tay lấm chân bùn chính hiệu hóa thành hai ông chủ mặt bằng Chợ Lúa: Đất thổ cư, đất nhị tì được di dời hài cốt người chết về nơi đã định, biến thành mặt bằng rộng rinh tiếp giáp hai con lộ nhựa, thêm đập ngăn mặn có cống xổ nước, chưa kể bến xe “ôm”, trạm xe buýt, dàn máy kéo xuồng ghe qua đập… phát sáng lên trăm thứ việc làm ăn trên khoảnh đất này.

Chợ Lúa quê tôi  - ảnh 1

Nhưng chuyện ở đời có cái lợi nào lại không đi kèm cái hại? Tiếng ồn chói tai, nổi rõ tiếng máy nổ xập xình, tiếng xe tải rùng rùng tăng tốc lên dốc cầu đúc, tiếng thùng pas vỗ hết cỡ lúc nửa đêm, thậm chí buộc phải nghe tiếng chửi thề văng tục, tiếng cãi vã, ẩu đả loạn xị, có cả nạn đua xe, lạn lách… khiến người ở tại chỗ lãnh đủ.

Nhìn rộng ra một vùng quê nghèo khó trước kia, nhiều tệ nạn xã hội nổi lên, nhức nhối: Cờ bạc, đá gà, đâm chém, đập phá bảng báo giao thông, trộm cắp từ chiếc xuồng đậu dưới bến, cây mai, cây cau non mới bén rễ, đến con chó nằm khoanh trước sân, con trâu nhốt trong chuồng… Hở ra, bị trộm…

Tất cả những điều đó, cộng với nhiều tệ nạn xã hội diễn ra trong vùng đáng đánh động kể trên, người viết bài này thấy cần đặt ra với các nhà hoạch định xây dựng nông thôn mới hiện nay, là: Nếu không thật sự quan tâm đúng mức vào việc đầu tư xây dựng con người về nhiều mặt, phát triển văn hóa, giáo dục (một tiêu chí cực kỳ quan trọng trong nhiều tiêu chí xây dựng nông thôn mới) sẽ dẫn đến có nhiều nông thôn hình thức, màu mè, nói gì đạt tới một nông thôn yên bình, hạnh phúc, văn minh đích thực?!…

Trước hiện trạng nền tảng đạo đức xuống cấp, không biết nghĩ sao, vợ chồng Năm Chánh cư xử đẹp: cắt một phần đất nền hiến cho Nhà nước để xây trường học. Diện tích đất thừa ra được chủ đất phân lô cho bà con thuê mướn mở ra nhiều cơ sở làm ăn. Phần dành riêng cho gia đình Năm Chánh dựng nhà, mở quán buôn bán ngay tại chỗ Cây Cui nổi tiếng từ thời khai hoang, mở cõi.

Thân cao to, lá dày, Cây Cui vượt cao trên lùm Cây Mắm xanh rập rờn, lắt lay giữa bãi nhị tì trước kia thành nỗi ám ảnh ma Cà Rồng, ma Rút Ruột đối với đám trẻ trong xóm mỗi lần nhắm mắt ngồi xuồng qua đây. Vẫn Cây Cui to sầm chen giữa lùm mắm trên bờ rạch thành mối quan ngại của đám lính thủy đánh bộ của giặc chui rúc dưới những chiếc tàu sắt há miệng mỗi lần dừng lại đập Rạch Cui trước khi mở ra trận ruồng càn đốt nhà, giết dân vùng rừng U Minh Hạ…

Quán khai trương xong, già Năm Chánh phó thác việc buôn bán cho vợ con, ở ẩn, dành hết thời gian chăm bón cây lúa. Vẫn là thứ lúa ngắn ngày lạ huơ lạ hoắc thời bao cấp nhưng nay đã đổi khác xa. Mỗi năm mỗi giống lúa khác. Từ Thần nông 5, Thần nông 8 cứu cánh dễ nhớ, dễ tìm, chuyển sang giống lúa mang cái tên bằng số dài thườn thượt. Ấy vậy mà có nhiều người trong xóm đọc tên giống lúa cao sản vanh vách. Không đợi đến ông kỹ sư nông nghiệp có dịp ghé qua, dân xóm tự dò la đây đó, phần nhiều để tai nghe ngóng từ hai trụ sở UBND hai xã để chọn giống lúa ngon ăn, đạt chất lượng xuất khẩu.

Nói về việc thay đổi cơ cấu giống lúa, năm 2011, 2012, người thuần nông trong vùng, trong xóm, trong đó có gia đình Năm Chánh chuộng thứ giống OM-6162, OM-6976, thời gian sinh trưởng 95, 96 ngày. Nhiều bộ phận nông dân mừng cuống lên gần giống tâm trạng của các lão nông Ba Giác, Năm Kiệt, Năm Huệ, Năm Phuôn, Tám Hương, Hai Um… thời mở đất Rạch Cui tầm ra giống lúa Trắng Quản Bảy - Thứ giống một mùa nhưng chín sớm, cứu cánh cho nhiều hộ dân thiếu ăn lúc giáp hạt - Riêng giống lúa OM-6976, dân miệt trên còn đặt cho cái tên nghe thanh thoát, mỹ miều: “Nữ hoàng xuất khẩu” có cổ đòng to, thân khỏe, hạt dài, bóng sáng, vừa có sức chịu đựng và chống sâu rầy tốt…

Cùng lúc thay đổi giống lúa thường xuyên, hai xã liên ranh (Khánh Bình và Khánh Bình Đông vốn từ xã Khánh Bình Đông tách ra thành hai xã) đang thực thi chủ trương cải tạo nông nghiệp theo hướng khai thác sâu sắc tiềm năng con người, đất đai, áp dụng khoa học kỹ thuật. Trên bình diện diện tích trồng lúa hai vụ của xã Khánh Bình Đông (3.200 ha), xã Khánh Bình (2.243 ha), chưa kể diện tích 940 ha trồng lúa kết hợp nuôi tôm của xã Khánh Bình Đông, đã hình thành những cánh đồng lớn - những cánh đồng không bị ngăn cách bởi bờ bao, mương, rãnh nhỏ, lẻ, tạo điều kiện cho nhiều phương tiện cơ giới hoạt động… làm tiền đề nhiều mặt: thiết kế lại đồng ruộng; chuẩn bị cải tạo thủy nông nội đồng; nâng cấp giao thông… cho những cánh đồng mẫu lớn của hai xã đã và đang quy hoạch…

Giống quí. Đất càng quí hơn. Có ai tới Hà Giang địa đầu Tổ quốc với đồi núi bạt ngàn, cao nguyên toàn đá: đường đi trên đá, hàng rào đá, cối xay đá, hạt ngô, hạt đậu nảy mầm trên đá… mới thấy đất đai được khai mở muộn màng (cuối thế kỷ XVII và đầu thế kỷ thứ XVIII) trù phú như vùng đất này quí hiếm đến dường nào!

Ý thức được điều đó, dân hai xã Khánh Bình, Khánh Bình Đông khuân vác từng cục đất lấp mương, lấp vũng san bằng thành đất thịt thích nghi cho cây lúa… Đáp lại, đồng đất Khánh Bình không phụ lòng người. Theo hướng cải tạo nông nghiệp của Nhà nước hiện nay, sản lượng lúa trên những cánh đồng lớn Kinh Hội Đồng Thành, ngọn rạch Ông Bích, Rạch Bàu đổ về kinh Hai Lưu, Lòng Ống, Kinh Dân Quân, Vườn Xoài, Kiểu Mẫu… sản lượng lúa năm sau hơn hẳn năm trước. Thực sự, tất cả những cái đó góp phần quan trọng cho Chợ Lúa Khánh Bình ngày càng trở nên sung túc, đông vui.

Mỗi năm, mùa vụ đầu tháng bảy, tháng tám mưa dầm, lúa chín đồng loạt, Chợ Lúa nhóm họp. Vụ hai, chợ bắt đầu thu hút nhân công khuân vác, có cả người bôn ba làm thuê, vác mướn từ khu công nghiệp Bình Dương, Đồng Nai đổ về dịp chấm hết những ngày vui Xuân đón Tết nguyên đán. Ghe mua, phía ngoài, ghe chở lúa đem bán neo đậu bên trong đập ken chật bến bãi, ồn lên tiếng người trên bờ, dưới sông, kéo dài từ lúc trời đất sương bay bảng lảng đến chiều mờ mặt người chưa dứt. Đặc biệt lúc đông ken, lúc lúa chín tới phải gặt, phải tuốt, phải chuyên chở ngay tới Chợ Lúa, dân khuân vác có ý thức tự quản xếp thành tổ, toán, và thông qua người Tổ trưởng được bầu chọn, lần lượt chuyển lúa xuống ghe hàng từng đợt này sang đợt khác…

Vốn không thích nơi chốn ồn ào, nhưng đang hí húi ngoài vườn, ngoài ruộng, Năm Chánh thường lắng tai về phía Cây Cui. Ngại đi, nhưng đôi chân Năm vẫn bước liêu xiêu về phía quán nhà, khi chọc vài bắp chuối mang về cho con dâu đứng bán bún nước lèo, gỏi chuối, khi nhắc khéo thằng con trai không nên bỏ trống chỗ đứng cân lúa khi bên mua, bên bán gặp nhau. Thêm nữa, do công việc làm ăn có dính dáng đến khu chợ khiến Năm Chánh thường phải đi rảo qua dãy phố nhộn nhịp nhắc khéo vài gian hàng che rèm lấn lộ làm cản trở giao thông. Còn ngoài đê ngăn mặn, ngoài việc khoan đất lá dừa nước làm ao đầm nuôi tôm, tăng mấy công ruộng nằm trong đê ngăn mặn, thằng cháu ngang hông vừa là bạn nhậu góp công vào việc dựng bảng, lên hạng xe “ôm” nhằm tránh xa tệ nạn giành giật khách đi đường, cãi vã to tiếng mất trật không đáng có… Tất bật suốt ngày… Dân Chợ Lúa, dân trong vùng rộng lớn ven rừng U Minh Hạ nhập cuộc…

Xưa, xóm nhỏ Rạch Cui có Cây Cui, Cây Mắm đứng trơ gan trong mưa bom bão đạn chứng kiến biết bao đổi thay của làng quê yêu dấu một thời đáng nhớ. Qua thời gian năm tháng, Cây Cui, Cây Mắm nay không còn nữa. Cây Cui đã đi vào huyền thoại, để lại địa danh Rạch Cui, Khánh Bình, bất tử. Thay vào, Chợ Lúa - Chợ Dân sinh - Chợ Nông dân Khánh Bình - nhóm họp đông vui, không ngừng vun đắp cho hồn quê thêm lai láng.

Rạch Cui - Khánh Bình, tháng 9/2012

Ký của Nguyễn Thanh

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác