Viết gì hôm nay?

Trả lời phỏng vấn báo Nhân Dân cuối tuần, nhà văn Võ Khắc Nghiêm cho rằng muốn viết hay, nhà văn phải có lý tưởng, phải nhận thấy và khắc phục được hai yếu kém: Tính tư tưởng thấp và non tay trong việc điển hình hóa, khái quát hóa.

Viết gì hôm nay? - ảnh 1PV: Thưa nhà văn Võ Khắc Nghiêm, trước đây từ vùng mỏ, với kịch bản Nhân danh công lý, anh đã ghi tên mình vào một trong số ít các nhà văn sáng danh của thời kỳ đầu đổi mới. Hồi ấy, công chúng hồ hởi, hy vọng vào một sự bùng nổ, một thời kỳ thăng hoa sắp đến của văn nghệ, hy vọng vào sự góp phần mạnh mẽ của văn nghệ nhằm cải biến cuộc sống. Thế nhưng, càng về sau, luồng gió đổi mới trong văn nghệ dường như yếu dần và có khi mang theo rất nhiều cát bụi...

Nhà văn Võ Khắc Nghiêm: Tôi cho rằng, văn nghệ nói chung, văn học nói riêng hôm nay có những thăng hoa nhưng cũng có khủng hoảng. Nói một cách chừng mực hơn là đang chững lại, đặc biệt là tiểu thuyết và truyện ngắn. Không có những tác phẩm có tầm vóc.

PV: Anh cho biết lý do?

Nhà văn Võ Khắc Nghiêm: Ðơn giản là nhà văn không tìm được hình mẫu nào cho người ta học tập, noi theo. Trước đây là người cách mạng, người chiến sĩ. Bây giờ là ai? Chưa tìm thấy.

PV: Anh đánh giá hiện trạng văn nghệ hiện nay đang như thế nào?

Nhà văn Võ Khắc Nghiêm: Có hai dòng nổi bật: Một là, lối viết ca ngợi, tuyên dương đơn giản, một chiều. Ðó là sự phản ánh hiện thực ở mức thấp; hai là, lối viết phê phán một cách bừa bãi. Ðiều đó cho thấy chí ít, nhà văn không bao quát được hiện thực và sự vận động của cuộc sống, không đặt mình là người sáng tạo và có trách nhiệm.

PV: Anh lý giải thế nào về tự do sáng tác? Dường như bây giờ các nhà văn được cởi trói nhiều hơn nhưng vẫn chỉ thấy "đi bộ", chưa thấy ai  bứt vượt lên, bay lượn trên bầu trời nghệ thuật. Giải thưởng Hội Nhà văn vừa qua không có tác phẩm văn xuôi, không thấy bóng dáng cuộc sống của đất nước thời kỳ CNH, HÐH?

Nhà văn Võ Khắc Nghiêm: Có trói buộc, có cởi trói, đó  là một cách hiểu. Người sáng tác bao giờ cũng tự do, đó là cách hiểu khác. Không ai cấm tự do, sáng tạo nên những tác phẩm vĩ đại, ca ngợi sự cao quý của con người, làm suy chuyển cuộc sống. Nếu nhà văn nghệ sĩ chỉ dựa vào vài thủ thuật là khêu gợi cái lạ, sex, đâm chọc việc này, việc khác; đánh đấm người này, người khác... thì vẫn chỉ là những câu chuyện ăn khách một thời và cũng có phần nguy hiểm là không làm sáng lên chân lý và giá trị đạo đức.

Ðổi mới hiện nay có tạo cho nhà văn nhiều điều kiện thuận lợi nhưng cũng có nhiều cái khó như sau: Các dạng thái xã hội và con người chưa ổn định; con người mới XHCN và kinh tế thị trường tự thân đã là mâu thuẫn; các nhà văn, nhà xuất bản, hội đồng nghệ thuật "tự biên tập", thấy cái gì khó, cái gì chưa hiểu là lui. Các nhà văn gần như sáng tác và chiến đấu đơn độc, không có sự cổ vũ mạnh mẽ mà xã hội như trước đây. Theo tôi, có một hạn chế quan trọng- coi như một nguyên nhân - đó là trình độ nhà văn và nhà quản lý văn nghệ không cao, không nắm bắt sâu sắc hiện thực lại vừa e ngại... Nhà văn không dự báo được tương lai, không có những nhân vật nêu sáng tấm gương đạo đức đời đời người ta phải nhắc như Lưu Bình - Dương Lễ. Rất nhiều người hiện nay coi đạo đức là thứ gì cổ hủ, bó buộc nhưng tôi cho rằng văn học phải mang tính giáo dục, phải có đạo đức. Vô đạo đức thì còn gì là cái đẹp!

PV: Thưa anh, chúng ta vừa nói đến một chuyện cốt tử của văn học, đó là nhân vật. Chỉ khi xây dựng thành công một nhân vật sống được trong lòng người đọc như Prô-mê-tê, Giăng-văn-giăng, Kiều, Na-ta-sa, Pa-ven, AQ, Chí Phèo... thì nhà văn đó mới thật sự tài năng, văn học khi đó mới thật sự tác động mạnh mẽ đến tâm hồn con người.

Nhà văn Võ Khắc Nghiêm: Như tôi đã nói lúc đầu, các nhà văn hiện nay vẫn chưa tìm thấy nhân vật của mình.

PV: Chả lẽ ngày nay không có nhân vật điển hình?

Nhà văn Võ Khắc Nghiêm: Trong cuộc sống, không lúc nào thiếu nhân vật cho văn học. Và giả sử chưa có thì nhà văn phải xây dựng nó nên, phải thắp lên ngọn lửa của trái tim Ðan-cô. Vấn đề ở đây là tài năng và tình cảm của nhà văn trước cuộc sống.

PV:  Thái độ, cách viết của nhà văn hiện nay phải như thế nào để đáp ứng nhu cầu đổi mới, để có những tác phẩm mang tầm vóc, hay nói giản dị hơn là một sáng tác hay?

Nhà văn Võ Khắc Nghiêm: Theo tôi, tác phẩm hay phải mang nội dung hiện thực, phải có tính dự báo, và tính chiến đấu. Phải phanh phui đến tận cùng cái xấu, mới có thể làm rõ tận cùng cái tốt. Tác phẩm hay là tác phẩm bổ ích. Giá trị đạo đức trong tác phẩm là quan trọng nhất. Không có giá trị đó thì tác phẩm vô nghĩa.

Muốn viết hay, nhà văn phải có lý tưởng, phải nhận thấy và khắc phục được hai yếu kém: Tính tư tưởng thấp và non tay trong việc điển hình hóa, khái quát hóa. Nhà văn cũng cần phải tự mình, không trông chờ vào ai cả. Ðương nhiên, tự nhà văn có thể sáng tạo ra tác phẩm hay nhưng làm cho tác phẩm đó có ảnh hưởng tốt đến xã hội, thì cần vai trò của xã hội. 

PV: Xin cảm ơn nhà văn và cùng hy vọng!

 

Hoàng Nhật (thực hiện)

(Nhân dân)

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác