Văn học Việt Nam: nhiều giải thưởng, ít đề tài (6)

(Toquoc)- Nhìn vào giải thưởng của các cơ quan báo chí, các nhà xuất bản, giải thưởng liên ngành được dư luận quan tâm sẽ thấy quy chế đề tài của nhiều cuộc thi có tính khuôn mẫu; những tác phẩm được xét trao giải thường nằm trong những khuôn khổ nhất định, ít chấp nhận những tác phẩm giễu nhại, phê phán mạnh mẽ, phơi bày đậm đặc cái xấu, cái tiêu cực, không dành chỗ đứng cho các tác phẩm ngoại vi, bên lề.

Các cuộc vận động, các cuộc thi sáng tác trong nước 10 năm qua hầu như không có tính cạnh tranh lẫn nhau nhằm nâng cao chất lượng sáng tác, thẩm định và xuất bản văn học, nâng cao uy tín từng của giải thưởng và mức độ được công chúng công nhận. Xin điểm lại một số giải thưởng được tổ chức chọn trao trong thời gian khoảng mười năm trở lại đây và chúng tôi cũng sẽ dừng lại lâu hơn ở một vài giải thưởng năm 2010.

Cuộc vận động viết tiểu thuyết và kí 1999-2002 về đề tài Vì an ninh Tổ quốc và bình yên cuộc sống của Bộ Công an và Hội Nhà văn Việt Nam: nhằm thực hiện đường lối văn nghệ của Đảng, xây dựng hình tượng người chiến sĩ công an nhân dân, gương người tốt việc tốt trong sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia. Ban tổ chức đã “đầu tư chiều sâu cho 36 nhà văn có đề cương chi tiết có khả năng hoàn thành bản thảo”. 127 tác phẩm tham dự, có nội dung phản ánh những chiến công vang dội của lực lượng công an trong hơn 50 năm xây dựng và trưởng thành, nhiều cây bút công tác trong ngành công an. Ban Chung khảo gồm các nhà văn, nhà thơ, đại diện nhà xuất bản, Bộ Công an: Hữu Thỉnh, Trần Quang Trọng, Ma Văn Kháng, Trần Diễn, Vũ Tú Nam, Nguyễn Kiên, Nam Hà, Nguyễn Trọng Tân, Lê Quang Trang. Kết quả chọn được 15 tác phẩm trao giải chính thức, 5 tác phẩm giải khuyến khích, trong đó 3 tác phẩm đạt giải A, 5 tác phẩm giải B. Tiểu thuyết chiếm số lượng lớn nhất trong các tác phẩm đoạt giải (15 tiểu thuyết). Phần nhiều vẫn là tác phẩm của các tác giả cao tuổi: Đêm yên tĩnh (Hữu Mai), Một thế giới không có đàn bà (Bùi Anh Tấn), Yêu tinh (Hồ Phương), Mạnh hơn công lý (Võ Khắc Nghiêm), Kế hoạch J.96 (Trần Tử Văn), Phía sau một cái chết (Võ Duy Linh), Đêm trắng của Đức giáo tông (Trầm Hương), Tháp chuông ráng đỏ (Mai Thanh Hải), Tự bạch của trung tá (Mai Vũ), Bản án tản thất quân dụng (Lê Thành Chơn), Ngang trái (Lương Sĩ Cầm)… Trong khi giải thưởng tiểu thuyết, và giải thường niên của Hội Nhà văn Việt Nam không có giải A, thì các cuộc thi như trên lại luôn có nhiều người đạt giải A: một bên đánh giá cao tiểu thuyết lịch sử, một bên tiểu thuyết tư liệu, “tiểu thuyết phản giá”, và hình sự được vinh danh. Đó là sự khác nhau về hệ thống giá trị, về mục đích. Có lẽ ít nơi nào như ở Việt Nam đi kèm với các cuộc thi, các cuộc vận động sáng tác tranh dự giải thưởng là các trại sáng tác, các chuyến đi thực tế. Trên thế giới có hình thức trao giải cho nhà văn đang viết quyển sách thứ hai, như giải thưởng PEN, còn ở ta thì lại có kiểu “đầu tư chiều sâu” mà kết quả thì thường không được rõ ràng lắm. Vấn đề “đầu tư chiều sâu” và “hỗ trợ sáng tác” ở nước ta hiện nay cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc, thấu đáo hơn nữa.

Cuộc vận động sáng tác về đề tài tham mưu quân sự của Bộ Tổng tham mưu- Cơ quan Bộ Quốc phòng 2004-2005: Những cuộc thi như vậy trên thực tế chỉ có ý nghĩa tuyên truyền, ý nghĩa kỉ niệm. Ở đây, là tuyên truyền về hoạt động công tác tham mưu quân sự, và hoạt động của cơ quan tham mưu chiến lược. Phần lớn các truyện ngắn, truyện dài, thơ… trong cuộc thi vận động tuyên truyền có giá trị nhất thời, và phần lớn “không một tiếng vang”.

Cuộc thi viết truyện ngắn về Nhà giáo Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc 2005-2006 do Bộ Giáo dục và Đào tạo - Hội Nhà văn Việt Nam - Công đoàn Giáo dục Việt Nam- Nhà xuất bản Giáo dục tổ chức. Điều đặc biệt ở cuộc thi này là nhà thơ Đỗ Trung Lai làm Chủ tịch Hội đồng Sơ khảo. Sơ kết đợt 1 (12/2005), Ban tổ chức nhận được 1125 truyện ngắn, người cao tuổi nhất 95, trẻ nhất là 13 tuổi, nhìn chung chất lượng chưa cao.

Cuộc thi viết về đề tài lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng và sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc 1999-2004 của Bộ Quốc phòng: 16 tác phẩm được trao giải A, 52 tác phẩm được trao giải B, 66 tác phẩm được trao giải C và 81 tác phẩm giải khuyến khích. Các giải thưởng văn xuôi và thơ hạng A, B,C đều thuộc về những tác giả trên 50 tuổi, không có tác giả nữ.

Cuộc thi bút kí - phóng sự Việt Nam - Tổ quốc tôi 2007-2008 do báo Văn nghệ và Công ty cổ phần Vincom tổ chức: viết về Tổ quốc Việt Nam trong thời kì hội nhập với tấm lòng trân trọng tự hào, phản ánh trung thực người thật việc thật, phản ánh sự vươn lên của những vùng đất, con người, tập thể cá nhân, những hy sinh thầm lặng, đóng góp cống hiến của mọi ngành, mọi giới trên mọi lĩnh vực trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Giải Nhất: 20 triệu đồng, giải Nhì: 15 triệu đồng, giải Ba: 5 triệu đồng. BTC nhận được gần 800 tác phẩm dự thi.

Cuộc thi truyện ngắn 2001-2002 do tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức: đề tài cuộc thi vẫn là chiến tranh, cách mạng, và người lính. Có hơn 1800 tác phẩm dự thi. Không có giải Nhất. Trong danh sách đoạt giải, các cây bút nữ chiếm số lượng đông (Thùy Linh, Nguyễn Thúy Loan, Vũ Thị Minh Nguyệt, Chu Thu Hằng, Nguyễn Thị Minh Hằng). Ngoài sự lấn át của các tác giả nữ, ở cuộc thi này có tác giả Nguyễn Văn Thọ với truyện Cõi ảo đã đoạt giải Nhì. Ban chung khảo cuộc thi là các nhà văn quân đội: Nguyễn Trí Huân, Lê Lựu, Lê Thành Nghị, Nguyễn Bảo, Khuất Quang Thụy, Chu Lai, Xuân Thiều.

Cuộc thi truyện ngắn 2005-2006 của tạp chí Văn nghệ Quân đội: Các tác phẩm dự thi viết về đề tài chiến tranh cách mạng, người lính và hiện thực đời thường, lực lượng cây bút trẻ tham gia đông. Giải Nhất: Vũ Xuân Tửu (Chuyện ở bản Piat, Cỏng hò, Bí mật cuốn gia phả). Giải Nhì: Thu Trần (Xóm sở Mỹ), Lê Hoài Lương (Tiếng chuông chiều), Niê Thanh Mai (Giữa cơn mưa trắng xóa, Cửa sổ không có chấn song). Giải Ba: Văn Chinh (Mừng nỗi buồn qua, Ai biết mộ liệt sĩ ở đâu?) Nguyễn Thế Hùng (Lộc trời), An Bình Minh (Mắt nai, Linh cảm), Di Li (Cooktail, Ma học trò). Giải tư: Phạm Thanh Khương, Đặng Minh Sáng, Đỗ Tiến Thụy, Nguyễn Mỹ Nữ, Quế Hương, Phan Đình Minh.

Cuộc thi Thơ về Hà Nội do báo Văn nghệ và Đài phát thanh - Truyền hình Hà Nội phối hợp tổ chức: mục đích khơi sâu tình yêu thủ đô Hà Nội, hướng tới kỉ niệm ngày Đại lễ 1000 năm Thăng Long - Hà Nội, thúc đẩy nâng cao chất lượng sáng tác thơ, phát hiện các nhân tố mới trong phong trào thơ của Thủ đô và cả nước; Chủ đề cuộc thi: tôn vinh những giá trị văn hóa và phẩm giá con người của Thủ đô 1000 năm tuổi, đặc biệt là thời kì Đổi mới. Ban sơ khảo do nhà thơ Nguyễn Đức Mậu làm Trưởng ban.

Giải thưởng văn học thiếu nhi: Từ năm 2009, bên cạnh việc xét giải thưởng thường niên, Hội Nhà văn Việt Nam trở lại việc xét trao giải thưởng đối với tác phẩm viết cho thiếu nhi. Việc xét và trao giải này có sự phối hợp của Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.

Giải thưởng văn học Bộ Quốc phòng 2004-2009: Được xét 5 năm một lần, có quy mô lớn, không chỉ trao cho tác phẩm văn học mà cả lĩnh vực sân khấu, âm nhạc, múa, báo chí. Giải thưởng này được trao từ năm 1984 (1984-1989, 1989-1994, 1994-1999, 1999-2004), dành cho các tác phẩm xuất sắc viết về đề tài lực lượng vũ trang, chiến tranh cách mạng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, hoặc nhân vật trung tâm là người lính hay từng là người lính phát huy tốt bản chất Bộ đội Cụ Hồ trên mọi lĩnh vực. Tác phẩm xét giải được đề cử bởi một trong các cơ quan như Hội Nhà văn, Chi hội Nhà văn Quân đội, cơ quan báo chí, Nhà xuất bản, các ủy viên Hội đồng. Tác phẩm được đề cử có thể là tác phẩm đã được trao giải ở các Hội chuyên ngành. Các tổng tập, tuyển tập, các tác phẩm in chung (trừ lý luận phê bình), các tiểu thuyết chưa xuất bản trọn bộ, các tác phẩm lí luận phê bình mang tính chất sưu tầm, biên khảo, các cuốn hồi kí không thuộc diện xét giải này. Giải thưởng văn học Bộ Quốc phòng gồm ba loại A, B, C và Khuyến khích, dành cho 3 nhóm thể loại: văn xuôi, thơ và lý luận phê bình. Thường có rất ít tác phẩm lí luận phê bình được đề cử xét giải thưởng.

Giải thưởng cây bút vàng: Đây là giải thưởng dành cho thể loại truyện ngắn và kí, viết về đề tài lực lượng công an nhân dân. Giải thưởng được trao lần 1 năm 1996-1999, do Bộ Công an và Hội Nhà văn tổ chức; lần 2 năm 1998-2000 do tạp chí Văn hóa văn nghệ công An tổ chức.

Cuộc thi truyện ngắn Áo trắng năm 2000-2003 do tuyển tập Áo trắng - Nxb. Trẻ tổ chức: Có 314 truyện ngắn dự thi. 24 tác phẩm lọt vào chung khảo. Kết quả, Tiếng gọi phía hoàng hôn của tác giả Dương Bình Nguyên (Hà Nội) đoạt giải nhất (5 triệu đồng), hai giải nhì và ba lần lượt thuộc về Sóng ở cù lao (Nguyễn Vũ Anh Khoa, TP.HCM) và Lũ rút (Nguyễn Tấn Phong, Cần Thơ). Ngoài ra còn năm giải khuyến khích.

Cuộc thi “Sáng tác văn học cho tuổi trẻ” lần 2 (2002-2003) do Nhà xuất bản Thanh niên và báo Văn nghệ tổ chức. Có 147 tác phẩm tham dự. Kết quả gồm 2 giải B (trị giá 10 triệu đồng), 4 giải C (5 triệu đồng), 5 giải khuyến khích (3 triệu đồng). Ngoài ra, Ban tổ chức còn trao 7 tặng phẩm (trị giá 1 triệu đồng) cho 7 tác phẩm vào chung khảo. Truyện dài Trên đồi cao chăn bầy thiên sứ của Nguyễn Ngọc Thuần (TP.HCM) và tiểu thuyết Trả hoa hồng cho đất của Nguyễn Thị Diệp Mai (Kiên Giang) đoạt giải B (không có giải A).

Cuộc thi sáng tác văn học mini về vẻ đẹp du lịch TP. Hồ Chí Minh năm 2007 do tạp chí Du lịch TP. Hồ Chí Minh tổ chức: 90 tác phẩm của 81 tác giả dự thi. 20 tác phẩm lọt vào sơ khảo, 15 tác phẩm đoạt giải thưởng. Ban Giám khảo gồm nhà văn Nguyễn Đông Thức và Đoàn Thạch Biền đã trao giải Nhất cho tác giả Trần Thị Hồng Hạnh, hai giải Nhì cho tác giả Nguyễn Thị Kiều Chinh và Nguyễn Thiên Di, hai giải Ba cho Trần Thị Út và Bích Ngọc cùng với 10 giải Khuyến khích cho các tác giả khác.

Giải thưởng văn học công nhân 15 năm (1955-2010) do Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức. 20 tác phẩm xuất sắc về đề tài công nhân, Công đoàn Việt Nam được trao giải. Giải Đặc biệt được trao cho tác phẩm Một chiều giông gió của nhà văn Ma Văn Kháng; hai giải A thuộc tiểu thuyết Huyết thống của nhà văn Võ Khắc Nghiêm và Canh năm của tác giả Lê Thành Chơn. Ngoài ra, Ban Tổ chức còn tặng thưởng 10 giải B và 7 giải C.

Cuộc vận động sáng tác Văn học tuổi 20 do Nhà xuất bản Trẻ, Hội Nhà văn TP. Hồ Chí Minh, báo Tuổi trẻ phối hợp tổ chức. Sự phối hợp của ba yếu tố: trình độ chuyên môn, xuất bản và truyền thông đã đem lại cho cuộc thi một hiệu ứng xã hội tích cực: thu hút nhiều cây bút trẻ tham dự, khích lệ và ghi nhận sự tìm tòi cách tân của những cây bút mới bước vào con đường văn chương. Tuy nhiên, cũng phải thấy rằng, tham dự cuộc thi này vẫn có những tác giả lớn tuổi. Cuộc vận động sáng tác Văn học tuổi 20 lần 3 (3/2004-5/2005) có tổng giá trị giải thưởng lên đến 100 triệu đồng. Cuộc vận động quy định đề tài viết về con người, cuộc sống của lứa tuổi 20 ở thế kỉ XXI; thể loại truyện dài (không có quá 200 trang), tập truyện ngắn (tối thiểu 6 truyện), các tác phẩm tham gia chưa từng công bố trên các phương tiện truyền thông. Giải nhất: Trần Thị Hồng Hạnh (Bài học đầu tiên). Giải Nhì: Phan Việt (Phù phiếm truyện), Trương Anh Quốc (Sóng biển rì rào). Giải Ba: Dương Thụy (Hành trình của những người trẻ), Trần Quốc Toàn (Ngũ tử cướp cái). Giải Tư: Nguyễn Thu Trân (Bốn người nhẹ như chiếc lá), Nguyễn Thị Việt Nga (Ngã ba), Phạm Thị Phong Điệp (Lạc chốn thị thành). Trong cuộc vận động sáng tác này số lượng truyện dài đoạt giải chiếm ưu thế và lần đầu tiên có một du học sinh đoạt giải thưởng (Phan Việt, Mỹ).

Bên cạnh các cuộc thi trên còn có nhiều cuộc thi khác như: Cuộc thi Sáng tác văn học cho tuổi trẻ 2002-2003 do Nhà xuất bản Thanh niên, và báo Văn nghệ phối hợp tổ chức; Cuộc vận động sáng tác cho thiếu nhi lần thứ 4 (2001-2002) của Nhà xuất bản Kim Đồng; Cuộc thi Ký và truyện ngắn Vì hạnh phúc tuổi thơ 2006 do Ủy ban Dân số, Gia đình và Trẻ em, Hội Nhà văn phối hợp tổ chức; Cuộc thi viết kí và thơ 2003- 2004 của tạp chí Văn nghệ Quân đội; Cuộc thi thơ và truyện ngắn năm 2005 của tạp chí Cửa Biển (Hải Phòng); Cuộc thi biên dịch tác phẩm truyện ngắn Việt Nam hiện đại sang tiếng Nhật năm 2007 (Kỳ thi dịch truyện ngắn Kenshobou) do Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và Đông Nam Á - Trường ĐH KHXHNV TP.HCM phối hợp với Trường ĐH Toho (Nhật Bản) tổ chức; Cuộc thi văn học thiếu nhi Vì tương lai đất nước lần III (2002) do NXB Trẻ và Hội Nhà văn TP.HCM tổ chức; Cuộc vận động sáng tác văn học cho trẻ em “Bước qua hai thế giới” năm 2008-2009 do Đại sứ quán Đan Mạch tại Việt Nam, NXB Kim Đồng và Hội Nhà văn Hà Nội phối hợp tổ chức; Cuộc thi Ký văn học Chân dung Người đương thời 2008-2009 do Hội Nhà văn Việt Nam và báo Sài Gòn giải phóng tổ chức; Cuộc thi văn, thơ “TP.HCM - Nét đẹp tiềm ẩn” của tạp chí Du lịch TP. HCM, Cuộc thi thơ Bút mới do báo Tuổi trẻ tổ chức; Cuộc thi thơ lục bát năm 2010 hướng tới ngàn năm Thăng Long Hà Nội do Văn nghệ Quân đội và tạp chí Sông Hương cùng tổ chức; Báo Gia đình và Xã hội, Văn nghệ, Giáo dục và Thời đại, Người Cao tuổi, Hệ phát thanh có hình (Đài tiếng nói Việt Nam) và website lucbat.com phối hợp tổ chức; Cuộc thi văn thơ Phật giáo "Hướng về 1.000 năm Thăng Long-Hà Nội” do báo Giác ngộ tổ chức năm 2009-2010, Cuộc thi Truyện ngắn hay 2010 do Tạp chí Tiếp thị & Gia đình tổ chức; Cuộc thi Sáng tác văn học cho Tuổi trẻ năm 2002-2003 do NXB Thanh niên và báo Văn nghệ tổ chức…

Sự kiện đáng chú ý thứ nhất trong hệ thống giải thưởng của các cơ quan báo chí… năm 2010 là việc công bố trao giải thưởng cuộc thi thơ (và truyện ngắn) năm 2008-2009 của tạp chí Văn nghệ Quân đội. Cuộc thi này không hạn chế đề tài, nhưng có ưu tiên những tác phẩm viết trực diện về chiến tranh cách mạng, lực lượng vũ trang và người chiến sĩ, đặc biệt là trong thời bình ở nơi khó khăn, hiểm nguy, biên giới, hải đảo. Nghĩa là ở cuộc thi này cũng có sự đề cao và định hướng về mặt tư tưởng, chính trị. Kết quả, giải A thuộc về Nguyễn Linh Khiếu (Hoa mộc miên biên giới, Mưa rơi dọc Cam Ranh, Những thiếu nữ đứng khóc ở Mỹ Sơn) và Nguyễn Thanh Mừng (Hào phòng thềm lục địa); giải B được trao cho Hoàng Chiến Thắng (Bà tôi), Đoàn Mạnh Phương (Những người lính thời bình, Người không có trong tấm ảnh, Đổi thay), Nguyễn Việt Chiến (Thời đất nước gian lao). Giải C được trao cho Phạm Việt Đức (Đôi mắt người mù, Cơm bụi), Nguyễn Văn Hiếu (Nghĩa trang đường 9 chiều trắng mây, Anh lính Pha thét Lào), Nguyễn Thị Ánh Huỳnh (Trời đói chim, Mùa thu ảo, Sóng), Đoàn Văn Mật (Hoa vừa trôi vừa tỏa hương, Đêm qua), Huỳnh Thúy Kiều (Viết cho con trai người lính Thành Cổ, Phiêu bồng hạt nắng). Giải Khuyến khích thuộc về Văn Chinh, Võ Sa Hà, Vi Thùy Linh và Lương Hữu Quang.

Sau khi Văn nghệ Quân đội công bố kết quả giải thưởng, một số nhà phê bình văn học lên án chỉ trích chất lượng thẩm định của cuộc thi, hơn nữa lại có ý kiến cho rằng bài thơ Thời đất nước gian lao “có vấn đề”. Trước “diễn biến phức tạp” đó, tác giả Nguyễn Việt Chiến đã phải làm đơn gửi Hội đồng chung khảo và ban biên tập tạp chí Văn nghệ Quân đội “tự nguyện xin rút tên khỏi danh sách giải thưởng cuộc thi vì sau khi giải thưởng được công bố, tôi thấy có nhiều ý kiến khác nhau”. Đằng sau sự kiện “tự nguyện xin rút khỏi danh sách giải thưởng” của Nguyễn Việt Chiến, nhiều độc giả quan tâm diễn giải thiên về sức ép chính trị đối với tác phẩm đoạt giải, rằng ở đấy có một sự áp đặt chính trị vào nghệ thuật, vào sự trao giải thưởng. Ở ta điều này không phải hiếm. Trong Báo cáo về tình hình trao giải thưởng văn học nghệ thuật gần đây tại Kì họp thứ IX Hội đồng lí luận phê bình văn học nghệ thuật trung ương, nhà thơ Hữu Thỉnh chỉ rõ: hiện nay có những biểu hiện lệch lạc về định hướng trong một số giải thưởng, “nhiều trường hợp cấp trên bị đặt vào tình trạng đã rồi, phát hiện thấy sai sót thì giải thưởng đã công bố” và nhiều trường hợp “phát hiện sớm, trao đổi với tác giả để họ tự nguyện xin rút”. Việc Nguyễn Việt Chiến tự nguyện xin rút khỏi giải Nhì của cuộc thi thực tế đã được giải thích rõ trước công chúng, song nó vẫn không khỏi khiến độc giả nghĩ đến những nguyên nhân không thể tường minh. Cùng với việc tác giả Nguyễn Việt Chiến tự nguyện xin rút khỏi giải thưởng, có khá nhiều ý kiến đánh giá cao bài Thời đất nước gian lao, thậm chí còn cho rằng nó xứng đáng nhận giải A hơn các tác phẩm khác, và việc những tác phẩm thơ của Nguyễn Linh Khiếu và Nguyễn Thanh Mừng được trao giải A cho thấy cuộc thi thơ của Văn nghệ Quân đội đang tôn vinh “thơ dở”: những bài thơ đoạt giải A không xứng đáng gọi là thơ, mà chỉ là những câu nói tầm thường, bình thường. Công bằng mà nói, chất lượng cuộc thi thơ 2008-2009 của tạp chí Văn nghệ Quân đội không cao. Điều ấy thể hiện ngay từ việc xếp loại Thời đất nước gian lao đến việc trao giải A cho hai trường hợp nêu trên.

Sự kiện đáng chú ý thứ hai là giải thưởng Cuộc vận động sáng tác Văn học tuổi 20 lần 4 (2009-2010), một cuộc thi chủ yếu thuộc về các tác giả trẻ phía Nam. Các tác phẩm đoạt giải bao gồm: Trương Anh Quốc (Biển, giải nhất), Võ Diệu Thanh (Cô con gái ngỗ ngược, giải nhì), Hải Miên (Visa, giải ba), Mai Anh Tuấn (Giảng đường yêu dấu, giải ba), Ðỗ Duy (Tạm trú, giải tư), Hương Thị (Thuê bao quý khách, giải tư), Nguyễn Thị Mạnh Hà (Giấc mơ bên gốc vú sữa, giải tư), Thiên Di (Những giao diện ẩn, giải tư), Nguyễn Thiên Ngân (Những chuyển điệu, giải tư).

Điểm mới trong lần trao thưởng này (như báo chí ca ngợi) là: sự kiện lần đầu tiên một tác giả nam đoạt giải cao nhất Văn học tuổi 20 (Trương Anh Quốc) trước đó là Nguyên Hương, Nguyễn Ngọc Tư, Trần Thị Hồng Hạnh. Trương Anh Quốc càng được chú ý hơn khi nhà văn Nguyên Ngọc, một thành viên Ban giám khảo đánh giá rất cao cuốn tiểu thuyết Biển, ông xem đó là một “cuốn sách hay và độc đáo”, “được viết súc tích, nhẹ nhàng chứng tỏ bản lĩnh của một ngòi bút”. Thực ra đối với Cuộc vận động sáng tác Văn học tuổi 20, Trương Anh Quốc không phải là một cây bút xa lạ, trong Cuộc vận động sáng tác lần 3 anh đã đoạt giải nhì đồng hạng với Phan Việt; và ở cuộc thi lần này anh tiếp tục khai thác một đề tài mà anh đã từng thành công. Điểm lại các ý kiến về cuộc vận động sáng tác Văn học tuổi 20 lần 2 chúng tôi thấy những ý kiến ngợi khen các tác phẩm, tác giả đoạt giải hoặc là của ban giám khảo hoặc do những phóng viên, biên tập viên phụ trách đưa tin về cuộc thi này thuật lại những đánh giá của người chấm giải. Những trang viết phê bình gay gắt các tác phẩm đoạt giải là những ý kiến độc lập. Tiêu biểu là các bài: “Buồn quá hôm nay xem tiểu thuyết” (Văn nghệ số 45/2010, phongdiep.net), “Chán Visa” (Văn nghệ TP. HCM số 131 bộ mới/2010), “Võ Diệu Thanh và những kiểu nhân vật tầm tầm” (Văn nghệ TP.HCM số 135 bộ mới/2010), “Văn học tuổi 20 lần IV: khẳng định vai trò tẻ nhạt của văn chương” (Văn nghệ TP.HCM số 139 bộ mới/2010)…. tập trung phê phán sự thẩm định của ban giám khảo và quyết định trao giải của họ, đồng thời thể hiện sự hụt hẫng thất vọng của người đọc trước văn chương trẻ hôm nay. Nhìn chung kết quả của Cuộc vận động sáng tác Văn học tuổi 20 lần 4 đã đánh dấu một sự thay đổi quan trọng trong tiếp nhận văn học giải thưởng này.

Quan sát hệ thống giải thưởng này chúng ta thấy bề ngoài khá đa dạng nhưng thực chất chủ yếu vẫn là giải thưởng chính sách, giải thưởng định hướng, tuyên truyền cổ động, được xét và trao cho một nhóm đề tài nhất định. Thành phần Ban giám khảo trong các giải thưởng này suốt 10 năm qua không có nhiều thay đổi, vẫn cách thức thẩm định, nhãn quan giá trị và chất lượng giải thưởng như vậy. Họ chủ yếu là các thành viên Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam, một vài vị là thành viên Hội đồng chuyên môn của Hội. Giải thưởng nào họ cũng tham gia chấm giải, đến mức có giải thưởng về truyện ngắn do nhà thơ làm trưởng ban sơ khảo.

Khánh Vân

>>> Nhìn nhận về giải thưởng văn học trên thế giới (1)

>>> Tình hình trao giải và những so sánh bước đầu (2)

>>> Về Giải thưởng Uỷ ban toàn quốc Liên hiệp các Hội VHNTVN (3)

>>> Tầm giải thưởng của tác phẩm văn học Việt Nam (4)

>>> Nhìn lại một số giải thưởng VHNT địa phương (5)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác