Văn hoá đọc (tiếp theo)

Thạc sỹ Bùi Việt Phương

ØØ 1. Văn hoá đọc ch có khi trng tâm là s đọc

 

Văn hoá đọc (tiếp theo) - ảnh 12. S đọc trong quá kh

Th đim li mt chút v lch s ca văn hoá đọc: Trước năm 1945 khi nn văn chương quc ng và tri thc mi ch thc s được mt b phn nhng người có kh năng nm bt thi đim đó là các trí thc Tây hc được tiếp thu. Văn hoá đọc thi đim đó va b nhìn nhn như mt s k th (văn chương bút st, văn Tây) va là th ánh sáng mi chiếu di mà rt nhiu người mun tiếp nhn. Các loi sách v ca các lĩnh vc bên ngoài khoa hc xã hi cũng được hướng theo điu này để to ra mt quan nim mi v vũ tr và con người. Sau 1945, s đọc ca qung đại qun chúng hướng đến mt nn văn hc đại chúng hoá, phc v cho mc đích cách mng và nm bt tình hình cuc kháng chiến. Lúc by gi vn đề này chính là sinh mnh ca dân tc. Điu này chúng ta cũng có th nhn thy tt c các lĩnh vc mà sách báo nói đến lúc by gi: Khoa hc cũng là th khoa hc được ước thúc để phc v cho vic nâng cao trình độ ca các tng lp nhân dân và hướng ngay đến cái đích gn nht là phc v cuc kháng chiến, xây dng nn khoa hc còn non tr. Đặc bit văn chương chiếm mt v trí khá quan trng bi nó là b mt tinh thn ca đất nước ta trong kháng chiến. Vi chc năng tuyên truyn được đặt lên hàng đầu, văn chương cách mng là phương tin hu hiu nht để động viên khích l và giác ng cách mng. Lý tưởng và các mu hình mà chúng ta mun nhân dân ta đạt ti chính là nhng tác phm kinh đin ca các nn văn hc xã hi ch nghĩa lúc by gi. S đọc trong thi đim này hình như được coi như mt l sng, mt cách xây dng nhân sinh quan, thế gii quan theo mt định hướng. S đọc nhn vào vic đọc ra hin thc cuc sng trong đó và có l cao hơn na còn là hin thc xã hi ch nghĩa. Có hai đim đáng chú ý trong thi k này:

Th nht: vi đông đảo nhân dân lao động lúc by gi vic được xoá mù ch và bước lên nhng nc thang đầu tiên ca trí thc là cách t khng định quyn t ch ca mt dân tc độc lp. Không phi ch có chuyn đọc nhng tác phm kinh đin mà ngay t vic đánh vn, đọc thông, viết tho khi đó cũng tr thành mt nim say mê. Nhng người nông dân quê mùa cht phác thoát khi ách nô l hăng hái đọc tng con ch như được tn mt nhìn thy lch s và tương lai ca dân tc mình qua nhng con ch yêu thương. Đọc như là s m sáng, đọc như là s giác ng và hình thành nhân cách. Và hơn hết đọc chính là s th hin tinh thn yêu nước ca mình.

Th hai: Các trí thc tr sinh ra trong nhng năm đầu ca cuc kháng chiến chng Pháp và trưởng thành trong nhng năm tháng ác lit ca cuc kháng chiến chng M. Đây là tng lp trí thc trưởng thành hoàn toàn trong môi trường ca mt nước Vit Nam độc lp, h được tiếp thu mi giá tr ưu tú nht mà nn văn hoá có th đem li cho h lúc by giđến lượt h li phát huy nhng giá tr con người mình để đóng góp cho dân tc. Chúng ta đã có mt Xô Viết Ngh Tĩnh năm 1930 - 1931 và gi li có mt thế h con người mi luôn t ý thc và biết cách đồng nht mình vi nhng giá trj cao đẹp y. H sng vi âm hưởng ca nhng bn trường ca luôn vang vng trong tâm trí. Thế h y luôn tâm nim rng đọc cũng là mt mt trn và h luôn đặt ra nhng mc tiêu và c gng hoàn thành cho tt  nhng mc tiêu y. Bi thế mà thế h có mt n tượng rt ln v s đọc. Trong các cơ quan, xí nghip, bnh vin đa phn đều có t sách riêng và tt c mi người đều tìm cách nhn thc xã hi qua sách và coi vic đọc sách là tiêu chí quan trng nht để đánh giá kh năng ca người khác. Tuy nhiên điu đó cũng dn đến mt hn chế là coi vic đọc sách (mà ch yếu đây là sách văn hc) là mt tiêu chí gn như là duy nht để đánh giá người khác. Coi vic yêu văn chương là phn tt yếu, không ai được làm trái đi, không ai được chán văn chương.

Điu này còn được kéo dài sang giai đon đổi mi khi mi người hướng ti sách, đổ dn v các quy sách báo nhưng đến đây quan nim và mc đích ca người đọc li đã khác. H coi sách là mt th "biu đồ thi tiết" để theo dõi nhng biến chuyn mi ca xã hi. Đến vi sách để xem các giá tr cũ nt gy như thế nào và các giá tr mi ngoi ngóp, hãnh din bước lên vũ đài tinh thn mi ra sao. Theo chúng tôi đến đây s đọc ca con người Vit Nam đã có s phân loi. Bt đầu t mt th đọc nguyên hp, đọc để lp trí đến lúc sách đã kén người đọc, đã góp phn phân loi người đọc theo các tiêu chí khác nhau. Và ri t thi đim này, nhng người viết sách (đọc1) cũng đã t biết cách tìm loi độc gi riêng cho mình. Cũng như các phương tin giao thông, như qun áo, đin thoi, sách cũng có ngôi th, địa v, kiu, típ khác nhau. Có người không bao gi biết trên đời có t báo gi là Văn Ngh, và thơ ca sinh ra để làm gì. Ngược li cũng có nhng bn tr "m đạo" văn không cn biết đến sách y hc dy rng ung rượu bia, hút thuc lá, thc đêm là có hi cho sc kho mà c thun theo thói thường ca dân văn chương mà sng tht phóng túng. Điu nay là mt s l so vi trước năm 1975.

 

3. Chúng tôi đến t đâu để đến hôm nay bước vào văn hoá đọc

Đọc cũng là mt ngh thut” - V.I.Lênin. Ngh thut y bao gi cũng được th hin bng nhng người ngh sĩ tng giai đon khác nhau. Đứng trước văn hoá đọc hôm nay, đứng trong s đọc bây gi bn thân tôi và nhng người bn cùng trang la cũng có lúc phi t hi: ta đến t đâu để hôm nay đứng trước văn hoá đọc ?

Vi chúng tôi s đọc đến rt phiến din và t tn. Nhưng dn già mi người nhn ra rng mình đang đứng trước mt áp lc ca tri thc mà đặc bit là các tri thc lch s. Nhng con s, s kin đã thành hin nhiên, nhng tác phm thuc loi top lúc by gi v hai cuc kháng chiến cu nước thì vn còn tươi mi, chúng ng tr mt bên. Và bên kia là nhng s tht ngn ngang ca công cuc đổi mi. Mt bên rt oai hùng nhưng cũng đã thành huyn o, mt bên là vt cht bình thường nhưng đang nhói nhói thôi thúc hàng ngay. S đọc ca chúng tôi là li đi mng mnh gia hai áp lc y. Trong trường hc thy cô vn rt tâm huyết vi ngh nhưng h cũng phi vt ln vi gánh nng cơm áo dường như đa khiến h im lng mt cách tế nh để chúng tôi thc tế hơn. Nhưng ri cui cùng người ta không th đứng gia hai dòng nước y, phi la chn cho mình mt hướng đi. Vi bn thân chúng tôi nó là hai na đêm và ngày (nếu phi định danh v văn hoá đọc khi đó) . Ngày là khong thi gian va chm vi thc tế cuc sng và đêm là khi ta suy ngm mi th và không quên quang hp chút ánh sáng tri thc (người xưa gi là đèn sách) để có thêm chút dip lc khiến mình khi trong sut và nht tot. Bn thân mi con người li có s tích góp các “sc t” tri thc bng mt cách riêng để to nên các sc điu. Đầu c sng vi đêm, chân c đi vi ngày chúng tôi đi mãi đến ngày hôm nay ri mi hay đã có mt công cuc đổi mi v văn chương và quan nim nhìn nhn v cuc sng. S thay đổi y như mt s bt phá, văng ra khi qu đạo thường nht kia. Nhưng ri, vì là s vượt thoát khi qu đạo đến bây gi cũng không hay lc văng y đã hết chưa. Có thêm mt sung lc nào để đi tiếp, để bt đầu mt s đổi mi khác v cái nhìn na hay không. Trong  lúc chênh chao y, s đọc li là cu cánh duy nht để t găm li, để t định dng mình. Có l trong cuc đời có nhng th d dang li thành ngh thut, có nhng th quá hoàn ho li b quên lãng. Không quá  t tôn nhưng s đọc ca thi chúng tôi mãi mãi là s xác thc mt cái tôi gia mi và cũ. Vi văn hoá đọc, chúng tôi đến t hôm qua, vi s đọc sâu lng chúng tôi đến t hôm nay./.

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác