Văn hoá đọc (Phần 1)

Thạc sỹ Bùi Việt Phương

(Toquoc)- Văn hoá đọc chỉ có khi trọng tâm là sự đọc: Văn hoá đọc đang là một khái niệm, khái niệm đang sống. Văn hoá đọc phải được đặt nền móng, phải chuyên chú ở sự đọc chứ không phải một thứ văn hoá theo kiểu váng mỡ tầng mặt.

1. Văn hoá đọc ch có khi trng tâm là s đọc


Văn hoá đọc	 (Phần 1) - ảnh 1Lâu nay chúng ta đã có nhng t để ch mt người ham hiu biết là: mt sách, uyên bác, thâm nho… thm chí là l m, năng nht cht b na. Mi thi k có mt vài khái nim được sn sinh. Nhng ch y có ni hàm và v trí khác nhau nhng thi đim trong quá kh. Tt thy nhng con người đó, hot động đó được din ra khp mi nơi bng kh năng thu np khác nhau để to nên mt làn khói bếp xanh đánh thc, lót d và v v bao nhiêu thế h con người Vit Nam.

Đến hôm nay khái nim văn hoá (như chiếc tên la đẩy) mang theo chiếc v tinh đọc (khá mun màng) mi được phóng lên bu tri ca đời sng tinh thn (nói mt cách hoa m) hay nôm na hơn là được đặt lên mâm ngang hàng vi các món ăn tinh thn mu mè khác ca xã hi bây gi. Thế nhưng vi cách hiu này thì văn hoá đọc và nhng n lc trn hưng nó ch là s vt váng m tng mt nếu như không đi sâu vào bn cht ca khái nim này. Trước hết phi xem văn hoá đọc ngày nay được nhìn nhn như thế nào: Văn hoá đọc không được người ta nh đến vi giá tr t thân là s đọc mà thc ra ch xut hin khi có các đối trng ca nó là văn hoá th giác. Bn thân ch văn hoá trong cm t này cũng ch yếu dùng để ch nhng hot động nhn thc tinh thn. Nhưng thc tình cũng vì các hot động nhn thc tinh thn đang b pha tp và đây đó tr nên l bch nên người ta thường phi gn cho nó cm t văn hoá đi kèm để cho “có văn hoá”. Theo chúng tôi văn hoá đọc phi được đặt nn móng, phi chuyên chú s đọc ch không phi mt th văn hoá theo kiu váng m tng mt. S đọc y bao gm hai thành t là sách và đọc vi v s gi tri thc nhưng chúng phi được nhìn nhn theo mt chu trình sau:

Tri thc - > sách (đọc 1) - > độc gi (đọc 2)

Trong đó: Sách chính là mt s "đọc" tri thc ca các hc gi để to nên nhng trang viết tt c các lĩnh vc đời sng (đọc 1). S đọc ca độc gi (đọc 2) chính là vic tiếp thu tri thc y, làm sng li nhng giá tr mà người viết đã th hin như mt sinh tha con tinh thn). Hơn na người đọc còn đào sâu, khám phá li tri thc y bng cách riêng ca mình. Đỉnh cao ca quá trình này là vươn lên trc tiếp khám phá tri thc (đọc 1).

Th nhìn li quá trình ca chúng ta hôm nay đang có nhng bt n. Hin nay đã có các bài báo nêu lên các khía cnh ca vn đề này như sau: “Cùng mt thông tin tiếp nhn, nhưng mt đọc và mt nhìn thuc hai loi đẳng cp khác nhau. Bi l mt đọc buc trí tưởng tượng và kh năng tp trung cao hơn, còn vi mt nhìn thì… hình như cuc đời trôi vèo qua không mt du n? Đôi mt tr thành cán cân đo đếm s trí thc hay không ca mt người, nht là người tr.” - (Tin phong online); “Ch khi chúng ta coi vic đọc như mt nim say mê t thân ta mi dám vượt khó, mi ham đọc và mi hiu hết nhng tri thc nm trong sách v. Có nhiu tri thc phi qua bao nhiêu “ca” ta mi có cơ hi hiu hết, “thm thu” và biến thành tri thc ca riêng mình. Đọc, xét cho cùng là mtng vic gian nan, đầy lao lc, phi có kinh nghim và phi được trang b mt tri thc nn cn có”-, (Đọc và Văn hoá đọc trước ngưỡng ca thông tin - Vũ Bo Nguyên); “Chc chn vic đọc sách ca con người phi bt đầu t nhà trường - nghĩa là t công cuc giáo dc. Gia đình cũng có th to ra cho con em thú vui và thói quen đọc sách; nhưng hoàn cnh giáo dc gia đình đó cũng vn được nhà trường ni dài công vic dy đọc sách cho.”- (“Văn hoá đọc”? - Phm Toàn)... Trước thi đại công ngh thông tin và kinh tế th trường, khong thi gian 24h như chiếc bánh ngt luôn b ct xén không cho phép người ta có được s thanh nhàn kiu: Trong rng có bóng trúc râm/ Dưới mu xanh mát ta ngâm thơ nhàn (Côn Sơn ca - Nguyn Trãi). Không phi ch vì khong thi gian để đọc, để tri nhn mt đơn v tri thc quá ít i mà nó là chút “đầu tha đuôi tho” ca mt ngày khi c th xác và tâm hn đã quá mt mi cn phi có mt công ngh ăn nhanh tr lc. Khi đó các nhà làm phim s giúp h bếp núc để đặt lên bàn nhng món ăn lin nóng st được chế biến t tri thc lch s, văn chương, kinh tế, chính tr... Các phương tin thông tin đại chúng khác như mng internet, đài, báo giúp có được ngay quan đim bng các bài đim sách, các cuc khu chiến, nhng phát minh git gân, nhng cnh báo rn tóc gáy. Phi nói rng sau khi đọc nhng bài viết y, cái mà người đọc cm nhn được không phi là ngun trí thc nhiu hay ít, nn văn hc đang tiến hay lui bng tác phm. Nn khoa hc đang đi lên hay dm chân ti ch bng các nc thang mà thay vào đó là s hin din ca các v “tướng” lâm trn "đâm chém" nhau theo kiu trung c, các phép màu khoa hc, các hi còi cp cu ca bnh vin vì các hi chng cho sc kho ca bn thân... Vy là t ch mượn đôi mt ca người khác đọc h, nghiêng tai nghe người khác nói thm đến mc mượn chính c khi óc và con tim ca người khác để nghĩ h, rung cm h đã to nên mt lp độc gi như thế. T dưng gia hai cp độ đọc đã được xoá nhoà đi ch còn mt. Chng tn my công sc đã có ngay được nhng nhn định, phát minh sc lm để trang đim cho b mt tri thc ca mình. H không biết rng: đim quan trng nht trong mi quan h gia sách và đọc là: sách ch có mt phiên bn duy nht (vi mi đầu sách) còn s khác bit là đọc. S khác bit mà mi người có quyn và cn thiết phi to ra cho mình li được ct b để nhường ch cho cách đọc theo mt, nhưng là th mt như quân bài đô - mi - nô đổ theo h thng. Sđơn ca người đọc- mt điu may mn mà hành trình tri nhn thế gii con người đã to ra - li b tước b đi và thay vào đó là cách đọc by đàn mang nng tính định kiến và hèn nhát. Liu ri đây có phi là đim nút bi thm ca mt hành trình đọc hay không?

Đã tn tn ti mt cách đọc khá nguyên hp mà cho đến nay, trước vic phi phân định ngành ngh, phân định các lĩnh vc khoa hc ngày mt chi tiết thì chúng ta li lúng túng đứng không biết nên tiến hay lui: Hoc là “hoài c” quay v cách đọc trong quá kh để ri mi ln li bt lc trước bánh xe ca thi gian không th quay tr li. Hoc li cn răng mà b đi nhng năm tháng vàng son y để cam tâm tước b s đọc ngày hôm nay và t an i: thôi, k, “mi” chc phi hơn “cũ”.


ØØ
2. S đọc trong quá kh

ØØ 3. Chúng tôi đến t đâu (?) để đến hôm nay bước vào văn hoá đọc

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác