Văn chương web-blog: Chân dung nhà văn thời kỹ thuật số

(Toquoc)- Một tác phẩm được xét có tính văn học hình thành trên mạng, thế giới ảo là gì? Phải chăng, tác phẩm đó phải kết cấu mới, nội dung hấp dẫn, ngắn dài không áp đặt và “phi tuyến tính”, “cộng hưởng” các thể loại? Có những thành tố này do tính chất “blog-web” đặc trưng của nó: viết xuất phát và theo cảm hứng chứ không phải từ đơn đặt hàng? Viết để bày tỏ, bộc lộ chính mình. Ít kiểm soát cảm xúc, các ngần ngại, tương phản trước các “barie” rào chắn ngôn ngữ?

Điều thú vị nhất của văn chương trên blog là có thể bạn sẽ phát hiện ra những gương mặt “mới toe”, chưa từng xuất hiện nhưng những gì họ viết ra đã là những tác phẩm thật sự. Một tác phẩm tự định danh theo kiểu “cái anh có” (cảm xúc, hứng khởi trong hồn) mà chưa bao giờ đòi hỏi cách phải tiếp nhận “cần có anh” (dư luận phải dọn đường quan tâm, báo chí điểm sách, không bị áp tải trước sức ép người đọc). Nhà văn đầu tiên hình thành được tên tuổi mình trong giới trẻ Việt Nam trên blog-web phải nói đến Trần Thu Trang với tác phẩm Phải lấy người như anh. Cô nổi tiếng trong giới “giang hồ vắng chủ” này khi những trang web văn chương cá nhân chỉ mới bắt đầu được quan tâm xuất hiện lác đác cá nhân, và blog mới là khái niệm ảo, ít người biết. Tôi đùa cõi “giang hồ vắng chủ” là thế. Người viết lúc bấy giờ cô đơn thật chứ chưa phải “độc cô cầu bại”. Trần Thu Trang đã viết những trang đầu tiên thuộc thế hệ 8x  và chỉ có thế hệ 8x đọc. Nhưng giới trẻ vốn tinh nhạy. Họ là những con “sâu mạng” ăn lá “web”. Cái tên Trần Thu Trang được chuyền đi rất nhanh. Phải lấy người như anh và một tác phẩm khác của Trang sau đó đã được nhà xuất bản X. xuất bản chính thức thì giới phê bình mới biết. Tôi không thích cuốn này lắm nhưng cần phải nhắc đến nó vì thành tích đầu tiên của người viết trẻ VN “cắm cột mốc” lên “biên giới ảo”! Bởi lẽ sau Trang, “giang hồ” dậy sóng với nhiều tác giả tài năng hơn.

Nhà văn trang Hạ với blog của mình bắt đầu “chinh chiến” giới “võ lâm” với tác phẩm dịch Xin lỗi, em chỉ là con đĩ! Ngay lập tức total page view của blog này tăng lên theo cấp số nhân mỗi lần post lên những chương mới của bản dịch. Cũng công bố thêm một chi tiết thú vị khi Trang Hạ dịch cuốn sách này cô đang là phóng viên thường trú báo Tiền Phong tại Đài Bắc. Blog đã kết nối “xuyên biên giới” khiến cho những blogger đọc cô cứ ngỡ đang ở Hà Nội vậy! Phải ghi nhận thêm vai trò nhà báo của cô khá nhanh nhạy. Nhiều phóng sự, những thân phận, mảnh đời xa xứ được cô đề cập trên blog này nóng hổi làm rơi lệ người đọc. Vì những lý do đó blog này đã trở thành một trong những blog có số lượng page view khá lớn (nếu không muốn nói là nhất Việt Nam trong hàng Văn chương) là hơn hai triệu lượt truy cập. Nhưng vào tháng 8.2007 một sự cố diễn ra, các hắc-cơ đã đánh thủng hàng rào page-view của cô: Từ hai triệu lượt trở thành con số âm! Thế mới biết giang hồ “dậy sóng” cỡ nào!

Nhiều blog khác với những thể nghiệm tiểu thuyết, truyện ngắn, thơ được giang hồ blogger biết như các blogger lấy thẳng tên các nhà văn, nhà thơ trẻ như: Nguyễn Vĩnh Tiến, Huỳnh Lê Nhật Tấn, Nguyệt Phạm, Thanh Xuân - BooBooTM (hai nhà thơ của nhóm Ngựa Trời), Nguyễn Hữu Hồng Minh, Trương Quế Chi, Lê Thiếu Nhơn (Ký giả hè phố), Phan An, Đỗ Trí Dũng (Bulldog), Từ Nữ Triệu Vương (Mari Sến), Lê Nguyệt Minh, Cấn Vân Khánh, Ngô Thị Hạnh, Lê Anh Hoài (Búpbê bằng bột), Trần Nguyên Anh, Trần Tuấn (Cửu Vạn), Hoa Ngõ Hạnh (Hổ Phụ Tử), Hà Kin, Bùi Thanh Tuấn, Đinh Lê Vũ, Cao Hải Hà, Ngô Thị Thanh Vân… Những thể nghiệm thơ, truyện có phần táo bạo, dứt bỏ những khuôn mẫu, cách viết truyền thống. Một cái khác, cái mới chờ nhận định của các nhà phê bình bởi chưa hề “nháng nhác thấy”, “nhang nhác giống” với tất cả những gì là quan niệm tác phẩm mà bạn đã được đọc từ trước đến nay. Bởi như tôi đã viết ở trên, những yếu tố cấu thành tác phẩm đã tự “vuột ra”, “phóng ra” đầu tiên trong một nhận thức, viết cho mình, viết chơi, không phải để chăm chăm công bố và in ấn. Tâm thế viết và trạng thái sáng tạo độc lập ấy đã cho ra đời một tác phẩm thực thụ đúng nghĩa của nó.

Thể nghiệm thơ hấp dẫn các blogger không kém. Với BlogVăn (POET) của nhà thơ Nguyễn Hữu Hồng Minh mới đây khi anh đưa ra khuynh hướng thể nghiêm thơ “Bề Mặt” và “Lộn Trái” với những tác phẩm tiêu biểu lập tức đã được blog Cô Gái Đồ Long dẫn nguồn lại gây “luận chiến” và “tranh cãi” về thơ thể nghiệm không ít. Hàng trăm comments của hang trăm blogger đổ về  cho biết quan niệm của họ về những nhánh, những dòng thơ thể nghiệm hiện đại. Nhà thơ Nguyễn Hữu Hồng Minh cho biết: “Hiện nay hầu hết các độc giả đang quay lưng lại với thơ. Không thể trách bạn dọc mà các nhà thơ nên tự trách mình. Bởi lẽ thế giới viết của họ quá nghèo nàn. Phần lớn vẫn “èo oặt”, “à ơi”, “ví dầu”… bỏ quên  hay đang “tuột dốc” nhiều vấn đề “nóng bỏng” của nhịp sống hiện  đại. Thơ cần những cuộc giải phóng ngôn từ, cấu trúc hình thức, và diễn giải nội tâm. Là những “bề mặt” trần trụi, hỗn mang vô cảm cần được “lộn trái” đúng nghĩa để đem lại những hơi thở mới, cảm xúc mới “giải hóa” tâm hồn đang xơ cứng, cằn cỗi của chúng ta…”.  

Di Li cũng là một minh chứng cho quan niệm trên. Cô tên thật là Diệu Linh và đã từng đoạt giải nhiều cuộc thi truyện ngắn. Blog Di Li ghép tên của bút hiệu cô. Di Li chọn hướng viết thể nghiệm truyện ma, truyện kinh dị gây cảm giác mạnh, “sốc lớn” cho người đọc và bước đầu cô cũng đã gặp hái được nhiều thành công. Với cách viết truyện hơi hướm “đường rừng”, “một bóng trắng đột ngột xuất hiện”, “cô gái rú lên”, “hồi sau sẽ rõ” này các nhà văn Phạm Cao Củng, Thế Lữ đã thể nghiệm từ những năm 1930 nhưng từ lâu không còn thấy xuất hiện trong văn cảnh văn học Việt Nam hiện đại nữa. Trở lại củng Di Li nên là những bước khích lệ. Đặng Thiều Quang là một gương mặt “sáng giá” khác. Blog của Quang có một lượng truy cập khá lớn. Mỗi ngày hơn 500 lượt vào. Hiện nay chỉ số lượng truy cập đã gần 50 ngàn lượt. Trên blog anh đã viết được nhiều truyện ngắn và hai tiểu thuyết  nổi tiếng là Đảo Cát Trắng, Chờ Tuyết Rơi. -“Tôi viết tới đâu post lên blog tới đó. Sự mong đợi của người đọc là cảm hứng để tôi viết tiếp” - Quang cho biết. Tuy nhiên, phải thấy chính sự đáng ứng cho bạn đọc cũng trở thành một áp lực. Nhiều đêm đến tận 2-3 giờ sáng nếu tinh ý bạn vẫn biết nhà văn trẻ vẫn đang lọ mọ viết, lướt phím. Thái độ trân trọng bạn đọc đã giúp anh vượt qua những thử thách để hoàn thành vai trò một nhà văn với những tác phẩm mới. Được biết, những cuốn sách của Đặng Thiều Quang đã được công ty sách Bách Việt đặt vấn đề mua bản quyền xuất bản. Hiện thủ tục, giấy phép, trình bày, vẻ bìa sách đã xong, chỉ chờ ngày ra mắt tác phẩm với báo chí. Từ những trang viết “ảo” trên giấy khởi vọng cho miền vui “thực” với những trang giấy còn thơm mùi mực in là đều không hẳn Quang mà rất nhiều nhà văn trẻ mơ ước. Gần đây những truyện ngắn của một blog “bí ẩn” có cái tên Mai Crimson, một giọng văn nữ trẻ 25 tuổi, viết những trang viết sâu xoáy vào nội tâm người đọc, gây những cảm xúc “bùng nổ” đột ngột làm người yêu văn chương hy vọng.

Ở góc độ dịch thuật và phê bình, bạn trẻ văn chương quan tâm đến blog Nhị Linh của dịch giả, nhà nghiên cứu văn học trẻ Cao Việt Dũng, Cao Đăng của nhà văn, dịch giả Trần Tiễn Cao Đăng và blog Trần Ngọc Hiếu, nhà phê bình trẻ ĐH Sư Phạm Hà Nội. Trên những blog của thường xuyên đăng tải những bài dịch, bài viết, bình luận, khảo cứu “nóng bỏng” hơi thở tâm huyết  với nghệ thuật - đời sống văn chương. Trần Tiễn Cao Đăng sau những tác phẩm dịch thành công, anh đang khởi động viết một tiểu thuyết Hậu Hiện đại và cho biết sẽ thao tác từng phần “mở” trên blog cho các bạn đọc tiện theo dõi.

Kết thúc bài viết này, tôi muốn nói đến một nhà văn nữ trẻ khác, xuất hiện và hình thành phong cách văn chương của mình từ blog là Hà Kin với tiểu thuyết Chuyện tình NewYork vừa xuất bản. Khác với Trần Thu Trang, người vẫn được xem là thế hệ đầu tiên của văn chương blog - web, theo tôi Hà Kin viết thú vị và kết cấu tác phẩm của có phần mới hơn, đặc biệt là “ít sạn” và hấp lực được người đọc trẻ hơn. Vấn đề không phải so sánh tài năng của Trần Thu Trang và Hà Kin mà tôi muốn nói thực sự chính dòng văn học mạng đang có một “tiến trình hóa” cơ bản để  hoàn thiện dần những ưu thế “nhanh, cập nhật, giải phóng vùng biên và liên kết mạnh” của nó. Và như thế là rất thú vị...

Sài Gòn 7.10.2008

 

Trích từ Blog 360.nguyễnhữuhồngminh

Mới thôi mà BlogVăn (POET) của tôi sau ba tháng đã nhảy vọt lên con số hơn 50 ngàn lượt truy cập. Bài viết này như một kỷ niệm nhỏ của tôi về  thế giới số mà trước đó tôi là một người ít có khái niệm nói chi đến một ngày bàng hoàng nhận ra tính năng liên thông và hiệu quả “kinh hoàng” của internet.

Là một người làm Nghệ thuật, đây đó tôi cũng có dăm ba bạn bè. Tôi còn nhớ khoảng đầu năm 2001, khi tôi nhờ anh Trần Tiễn Cao Đăng (nhà văn, dịch giả các cuốn tiểu thuyết, biên khảo, nghiên cứu nổi tiếng Từ điển Khazar (Milorad Pavic), Biên niên ký chim vặn dây cót (Haruki Murakami), Súng, Vi trùng và Thép (Jared Diamond)...) mở hộp Mail Yahoo cho tôi. Và anh cũng là người “đưa tin của u-néc-cô” check mail, trả lời mail. Đôi khi còn “khẩn cấp” thông báo qua… điện thoại nội dung mail mà bạn bè gửi cho tôi (!). Còn tôi lúc bấy giờ chỉ biết “đần mặt” ra mà sướng! Tôi còn nhớ trong những e-mail đầu tiên hàng loạt bạn bè văn chương khắp nơi gửi về “chúc mừng Nguyễn Hữu Hồng Minh bước vào thế giới Mạng” (chữ của nhà phê bình Nguyễn Thanh Sơn) của các anh Phạm Xuân Nguyên, Đỗ Kh, Đinh Linh, Phan Huyền Thư, Văn Cầm Hải, Lưu Sơn Minh, Nguyễn Vĩnh Tiến… những người bạn văn chương. Còn tôi thì cứ ngây ngất, lơ ngơ lẩn ngẩn, cứ như bản thân mình vừa làm được việc gì trọng đại thật. Rõ là “chuối”! “Chuối” quá đi mất! Nhưng đó là một cảm giác thật mà tôi được thể nghiệm! Mà “thật” như thế thì “sướng” chứ! Thử nghĩ lại xem, thời điểm đầu những năm 2000 làm gì Internet Việt Nam phát triển tốc độ dữ dội như thế này? Còn nhớ, khi tôi ở Sóc Trăng, mở máy 1 tiếng đồng hồ sau mới “kết nối” và “chết” được “meo”! Không rõ bây giờ tốc độ có tiến bộ hơn không? Hay vẫn "Sóckleng" như thuở nào?

Thế còn về blog? Người bạn đầu tiên giới thiệu chính là nhà thơ Phan Bá Thọ. Anh còn  hào hứng đến nỗi nói sẽ “thiết kế” cho tôi. Vì “blog đơn giản lắm!”, “không khó”! Mọi thứ “có lệnh sẵn”! Chỉ cần vào chương trình, ra lệnh là xong! Và ngay chính Vũ Bình, vợ Thọ, một luật sư, trong một lần uống cà phê ở Hẻm Trịnh 47, dưới tán lá cây xoài cũng đồng ý như vậy! Tôi đã nhiều lần vào blog bạn tôi, thấy rất thú vị. Nhưng trong cái đầu chữ nghĩa  mịt mờ, tôi hình dung mọi thứ rất hỗn loạn. Là rối rắm. Là rất khó. Rồi thời gian trôi qua…

Và người “dựng” BlogVăn cho tôi không ai khác chính là bà xã, nàng thơ Nguyệt Phạm. Cô Ngựa Trời non trẻ này cái gì cũng “máu” khủng khiếp! Nàng đã thức trọn một đêm để thiết lập blog cho tôi. Blog vừa ra đời ngay lập tức tôi cũng đã nhận được nhiều "còmmen" (comments) chúc mừng. Trong đó, đáng lưu ý là “còmmen” của thầy Võ Văn Nhơn, thầy từng dạy tôi ở trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn TP.HCM: "Chia vui với Minh khi có Blog. Nhưng sao mà... muộn thế?”.  Bạn thấy bất ngờ chưa? Thì ra thầy tôi vốn thế hệ 5X (cách gọi những thế hệ sinh những năm 1950) nhưng đã có blog từ "đời nảo đời nào" rồi! Và blog của thầy còn có một con số truy cập "khủng khiếp" là hơn hai chục vạn! Và tôi, đầu 7X, bây giờ mới lọ mọ lên mạng. Muộn, muộn thật nhưng còn hơn không! Cuộc chinh phục "cột mốc blog" là vui như thế đấy! Không phân biệt thầy trò, giới tính, độ tuổi. Chỉ có một câu hỏi: -Liệu bạn có chịu đổi mới, có thay được nếp sống cũ? Có "Cái tôi có là cái tôi là..." và bắt kịp được nhịp sống thời đại kỹ thuật số hay không?

Tôi nhớ rất chính xác là đêm thứ Ba, ngày 3.7.2007 tôi post lên bài đầu tiên: Tin Hội thảo Phê bình của Hội đồng Anh. Và blog bắt đầu được biết đến nhiều khi đưa tin Sẽ có một hội thảo Thơ Trẻ lớn nhất VN? Hơn 700 lượt truy cập vào tin này! Một con số không nhỏ cho một blog non trẻ. Sau đó được là bài viết của nàng thơ Thanh Xuân (lại thêm một con Ngựa Trời) trên báo Thể Thao Văn Hóa số thứ Sáu, ra ngày 20.7.2007 với nhan đề Blog, Web & Thơ Trẻ hôm nay từng thuật "vụ" tọa đàm Hội thảo Thơ Trẻ do tập san Áo Trắng và báo Tuổi Trẻ tổ chức. Bài viết này đã chính thức nhắc tên nhà thơ trẻ Nguyễn Hữu Hồng Minh đã có blog riêng bên cạnh tên các nhà văn, nhà thơ trẻ không kém khác như Nguyễn Vĩnh Tiến, Nguyệt Phạm, Khương Hà, Lê Thiếu Nhơn, Từ Nữ Triệu Vương, Lê Thùy Vân… Và nhiều tờ báo, tạp chí khác thời gian qua cũng có bài, tin đưa về cuộc tọa đàm Thơ Trẻ nên càng tăng thêm sự chú ý của bạn đọc với blog này. Vui hơn nữa từ những bài viết tường thuật đó, có bạn đọc yêu văn đã tự động gõ truy cập trực tiếp vào “Gu-gồ” (Google), trực tiếp thẳng tiến vào blogVăn để "còm men", xin “ạc” (add) và  làm quen! Còn gì thú vị hơn nữa?

Nhưng đọc blog đôi khi cũng oải lắm! Lắm trang viết chân thật, chân tình nhưng nhiều trang cũng nhả nhớt bú khù. Cũng là văn chương sao quay vù vụ 360 độ thế? Hay chữ nghĩa làm điên khùng hết rồi? Thế mà vẫn mê viết? Viết để làm gì? Tại sao không sống? Sống như thế nào là sống? Viết là sống đấy chứ? Vừa viết vừa sống? Sống không viết được không? Hay là viết không cần sống? Điên tai nhức óc! Mê man đến độ chửi bới  mụ mẫm… Lạ! Lạ quá! Nghệ thuật Sáng tạo đâu thể trượt trên một đường ray hỏng? Làm sao viết blog chính là lúc đối diện một mình với chính mình. Tìm kiếm những tâm hồn đồng điệu, những người bạn yêu văn chương chia sẻ cùng nhau tín hiệu của niềm vui, của chữ nghĩa. Để cùng vượt qua những thử thách ghê gớm của thực tại để viết. Bứt phá những lực cản âm thầm, những cây số điên đảo trong bóng tối… Để thấy mình vẫn còn có thể tin vào chính mình với những trang viết căng đầy nhựa sống viết ra của mình. Để tiếp tục lên đường băng qua nghìn cây số chữ nghĩa!

Blog Văn (POET)! Một sớm mai với "Tình yêu tôi hát..."

                                                                                        

PHẠM NGUYỄN

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác