Trung tâm Quyền Tác giả Văn học Việt Nam sẽ vào cuộc

(Toquoc)- Sau khi đăng bài “Ai giữ tác quyền văn học trong sách giáo khoa” trên báo Điện tử Tổ Quốc, chúng tôi đã nhận được nhiều ý kiến phản hồi của các nhà văn, nhà thơ từng có tác phẩm văn học được sử dụng trong SGK đều có chung tâm trạng, suy nghĩ với 5 nhà văn. Họ đặt ra một câu hỏi là, liệu cơ quan chức năng nào sẽ vào cuộc?

Để cung cấp thêm cho bạn đọc những thông tin liên quan tiếp theo, phóng viên chúng tôi đã có buổi làm việc với Trung tâm Quyền tác giả Văn học Việt Nam (TTQTG) - Hội nhà văn Việt Nam.

 

Nhà văn không tự đi đòi nhuận bút.

Việc nhà văn viết ra tác phẩm bằng lao động trí óc của mình khi đem đến nhà xuất bản (NXB), báo hay tạp chí… in ấn và đăng tải tác phẩm của mình được nhiều người ví giống như mang một món hàng “đặc biệt” ra chợ bán và được trả tiền. Tất cả những điều ấy ai cũng biết bởi nó như một sự hiển nhiên; có lao động và có quyền được đòi thành quả lao động của bản thân. Nhưng sự “hiển nhiên” đó không phải bao giờ cũng diễn ra đúng như thế, nhất là với giới văn nghệ sĩ là nhà văn, nhà thơ.

Quay trở lại vấn đề, các tác giả có tác phẩm được sử dụng trong SGK, dù mỗi tác phẩm không được họ (nhà văn, nhà thơ) gửi đến Nhà xuất bản Giáo dục (NXBGD) hay NXBGD sử dụng nhưng không báo cho họ biết. Song bằng nhiều hình thức, có thể qua bạn bè, con cháu, người quen… họ biết tác phẩm của mình có mặt trên SGK, chỉ là biết không đầy đủ, chi tiết và chính xác.

Trừ những đoạn trích lẻ tẻ vài ba dòng, còn hầu như tác phẩm nào của nhà văn, nhà thơ được sử dụng trong SGK bản thân họ đều biết, nhưng họ chưa bao giờ và không bao giờ  đi đòi nhuận bút. Nhà văn có nhiều cái “ngại”, nhất là vấn đề đó lại liên quan đến quyền lợi vật chất. Họ cũng không đòi hỏi, không kháng nghị và giải pháp thường gặp là… im lặng hoặc chia sẻ với bạn bè đồng nghiệp mà thôi.

Việc một nhà văn có vài tác phẩm sử dụng trong sách giáo khoa, một ngày kia “bỗng nhiên” được nhận nhuận bút cho một tác phẩm khiến họ ngỡ ngàng và tự đặt câu hỏi “tại sao tác phẩm này được nhuận bút mà tác phẩm kia lại không?”. Sau rồi, tất cả lại rơi vào quên lãng, đó không phải là mối quan tâm của họ, đó không đủ sức chen chân, chi phối vào những tác phẩm mà họ đang say mê viết ở phía trước. Với suy nghĩ tác phẩm của mình được công bố, được các cháu học sinh học là niềm vui lớn của nhà văn và với họ, cái đó mới là quan trọng.

Cách trả nhuận bút “một lần” của NXBGD cũng có nhiều việc đáng bàn… Theo như điều tra từ phía Trung tâm quyền tác giả Văn học Việt Nam (TTQTG) thì NXBGD trả nhuận bút thông qua nhóm chủ biên SGK, rồi nhóm chủ biên ấy có trách nhiệm trả cho tác giả. Vì vậy có hiện tượng như nhà thơ Trần Đăng Khoa nói là: “Tôi nghĩ NXBGD chắc biết địa chỉ của các nhà văn họ cũng sẽ trả. Vì bản thân tôi cũng gặp mấy trường hợp họ nhờ tôi chuyển cho một số người, nhưng tôi cũng chịu vì không biết địa chỉ. Tôi có xem cả một trang danh sách dài dằng dặc và chỉ biết mấy người mà mình nắm được như nhà văn Đức Mậu, Ngô Vĩnh Bình, Vương Trọng, tôi đã nhận dùm rồi chuyển cho họ.” .

Một câu hỏi đặt ra là, các nhóm chủ biên không thể biết hết địa chỉ của tất cả các nhà văn, nhà thơ là điều dễ hiểu nhưng tại sao họ không tìm địa chỉ đó qua Hội nhà văn, qua các phương tiện thông tin đại chúng?…

Như vậy cả nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan, cuối cùng thì người chịu thiệt thòi nhất không ai khác chính là nhà văn.

 

Trung tâm Quyền tác giả Văn học Việt Nam sẽ vào cuộc.

Đó là lời khẳng định từ phía TTQTG trực thuộc Hội Nhà văn Việt Nam, nơi bảo vệ thiết thực và hữu ích quyền lợi cho các tác giả văn học và Hội viên Hội nhà văn như mục đích được đưa ra ngay từ khi mới ra đời (11/2005).

Từ 7-11/2005 TTQTG đã đặt vấn đề bằng cả công văn và làm việc trực tiếp với NXBGD nhiều lần. Nhưng thời điểm đó NXBGD đang chuyển đổi từ NXBGD sang tập đoàn, sang Tổng công ty lớn… Họ đang thay đổi về cơ chế bộ máy nên không ai đứng ra nghiên cứu giải quyết về bản quyền. Vấn đề bản quyền lúc đó vừa mới lại khó. Sau đó phía NXBGD cũng thành lập trung tâm quyền tác giả, nhưng hiện giờ đã không hoạt động nữa, chỉ còn một bộ phận Bản quyền tác giả nằm trong phòng quản lý xuất bản của Tổng công ty.

Hơn nữa, cùng thời gian này, phía TTQTG chưa được uỷ thác toàn bộ các quyền từ chủ sở hữu là các nhà văn, nhà thơ. Có tác giả đã uỷ thác, nhưng có tác giả chưa uỷ thác. Trước đây, chỉ có một uỷ thác chung chung là uỷ thác cả gói, trong khi họ họ bị “vướng” - đã uỷ thác quyền đó cho một nhà xuất bản nào trước đó rồi. Gần đây thì TTQTG đã tách ra các quyền riêng biệt. Nghĩa là, trong các quyền đó, TTQTG bảo hộ cả, một hay vài nhóm quyền nào mà một mình tác giả không thể làm được, còn nhóm quyền nào tác giả tự quản lý được thì để họ tự quản lý.

Trung tâm Quyền Tác giả Văn học Việt Nam sẽ vào cuộc - ảnh 1Vừa rồi TTQTG có nhận được một khoản hỗ trợ điều tra, (dù không nhiều) nhưng sự hỗ trợ đó chắc chắn sẽ giúp ích hữu hiệu cho việc điều tra về các tác giả có tác phẩm được NXBGD sử dụng trong sách giáo khoa. TTQTG sẽ làm bài bản hơn, chứ không điều tra tự phát như năm 2005.

Mới đây chính TTQTG đã liên lạc với NXBGD và họ có xác nhận việc chi trả cho các tác giả có tác phẩm sử dụng trong sách khối trung học phổ thông (từ lớp 10-12) còn nhiều thiếu sót và họ sẵn sàng ủng hộ, hợp tác với TTQTG để thanh toán cho các nhà văn là chủ sở hữu.

Công việc điều tra của TTQTG hiện nay đã làm được 70% và cố gắng trong quý 4 năm nay, hoặc muộn nhất là đầu năm sau sẽ tiến hành “đòi tiền” cho các nhà văn có tác phẩm được sử dụng trong sách giáo khoa.

Nhà thơ Đoàn Thị Lam Luyến - Phó giám đốc TTQTG cho biết, sắp tới sẽ có tờ trình lến chính phủ, với nhiều nội dung nhắm bảo vệ quyền lợi cho nhà văn. Bà khẳng định: “Quyền lợi chính đáng của nhà văn phải được đáp ứng đầy đủ thì mới khuyến khích sáng tạo nghệ thuật và thúc đẩy sự phát triển văn học nước nhà. Nhất là khi các tác phẩm ấy đã mang sứ mệnh lịch sử, sứ mệnh dân tộc. Quan điểm của TTQTG là quyền tác giả không có chuyện mua rẻ. Quyền sử dụng không có tính khuyến mãi, vì khuyến mãi chỉ mang tính tiêu cực”.


Việc chi trả phải căn cứ vào tình hình thực tế.

TTQTG tự nhận việc bảo hộ quyền lợi cho các nhà văn, nhà thơ có tác phẩm được sử dụng trong sách giáo khoa trong suốt thời gian qua còn hơi chậm. Nhưng vì muốn làm tốt thì phải có những bước chuẩn bị chu đáo, kín kẽ và phù hợp với tình hình thực tế.

Chế độ nhuận bút trong Nghị định 61 về nhuận bút ở ta đã lâu và cũ rồi. Nhuận bút đó là việc chi trả cho tác phẩm được sử dụng một lần (khi xây dựng chế độ này, không bao gồm sử dụng nhiều lần). Vì thế nhuận bút là giống nhau, nghĩ là không bao hàm các lần sử dụng, mà chỉ có một lần. Trong khi đại đa số tác phẩm văn học sử dụng trong sách giáo khoa được tái bản nhiều lần mà chỉ mới được trả nhuận bút một lần (cho dù chưa đầy đủ). Từ khi có Công ước Bern và Luật Sở hữu Trí tuệ thì quy định rõ là sử dụng lần nào phải trả lần đó.

Ngay cả việc NXBGD chi trả 50 - 100 nghìn cho một số tác giả trong thời gian qua cũng là chưa có căn cứ. Khoản tiền đó chỉ được coi là “bồi dưỡng” cho nhà văn, hay chi trả theo mức cảm tính. Cần phải thấy rõ là, mặc dù sách của NXBGD không đắt so với sách của NXB khác, nhưng tira của NXBGD là rất lớn và gần như là không có thị trường cạnh tranh. Vì thế cái khung 100 nghìn chưa có cơ sở dựa vào tiêu chí gì, phải căn cứ vào tần số sử dụng, liều lượng sử dụng, doanh thu…

Hiện tại TTQTG đã và đang tiến hành tiếp những khâu cuối cùng của việc điều tra. Sau đó, TTQTG sẽ viết thư mời tất cả các tác giả có tác phẩm, đoạn trích được sử dụng trong SGK là Hội viên Hội Nhà văn và cả tác giả không phải là Hội viên Hội Nhà văn tham gia.

Cuối cùng Trung tâm sẽ đại diện cho tập thể nhà văn sang làm việc chính thức với NXBGD. Cái mà nhiều người quan tâm là biểu giá được xây dựng từ phía TTQTG có phù hợp với tình hình hiện nay không, và nếu phù hợp thì có được NXBGD chấp nhận không?

Căn cứ vào Công ước Bern và Luật Sở hữu trí tuệ TTQTG chỉ có thể đòi được quyền lợi cho các nhà văn, nhà thơ từ mốc thời gian 01/7/2006. Và từ năm sau đó, nếu NXBGD sử dụng năm nào sẽ phải chi trả cho tác giả đầy đủ theo năm đó. Còn thời gian trước đây, theo luật thì NXBGD không phải trả mà chỉ phụ thuộc hoàn toàn vào “ứng xử” từ phía NXBGD - nơi có lợi nhuận cao trong nhiều năm mà cả xã hội đều biết.


HIỀN NGUYỄN

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác