Trịnh Thanh Sơn - Kẻ nếm trải quả cảm tận cùng những nỗi đau

Phạm Viết Đào

Dù đã biết tạng của Trịnh Thanh Sơn và chơi với anh hàng chục năm nay nhưng mỗi lần đọc thơ của anh trong tôi đều trào lên nhìều cảm nhận mới, khó tả: thơ anh là một trong ít các nhà thơ đã gieo vào tôi nhiều sự bất ngờ.

Trịnh Thanh Sơn - Kẻ nếm trải quả cảm tận cùng những nỗi đau - ảnh 1
Cuốn "Vàng gieo đáy nước"
Mỗi câu thơ, mỗi bài thơ của anh là một lời tự sự chân thành được thốt lên một cách hồn nhiên từ trong gan ruột, huyết quản những cảm nhận về đời người và người đời, về nhân sinh và vũ trụ bao quanh mà anh vinh hạnh là một phần của nó. Sự gắn kết của Sơn với vũ trụ bao quanh là một sự gắn kết từ trong tiềm thức, bản năng chứ không do sự giác ngộ bởi sự áp đặt hay do bởi sự nhồi nhét từ những ngôi trường nào đó đang nhan nhản trong cuộc sống. Thơ của anh không đao to búa lớn, không văn minh ép câu, không tìm tứ lạ oái oăm mà thơ anh hồn nhiên như hơi thở, như hơi men tự nó cất lên khi đã ủ tới ngày tới tháng.

Thơ Trịnh Thanh Sơn thật trái ngược với vẻ bề ngoài của con người anh: dữ dằn, bão liệt; đối với những kẻ Sơn không ưa, Sơn sẵn sàng đốp chát, nanh nọc; tính Sơn vậy có lẽ do bởi anh lấm láp quăng quật với đời quá nhiều. Đó là điều ngược với thơ Sơn: tinh khiết và lung linh, tinh tế và đằm thắm duyên quê, vẻ đẹp chỉ phảng phất hiếm hoi trong các ánh mắt nhìn thôn nữ trong cái giai đoạn công nghiệp hoá hiện đại hoá ồ ạt đang xâm lấn đến mọi hang cùng ngõ hẻm. Thơ Sơn thật sự gieo được vào lòng người đọc: cuộc đời này đẹp quá, lẽ đời này đáng yêu quá… Có lẽ vì thế mà Sơn đã xả thân hết mình cho nó và không ai khác chính anh phải trả giá cho cái sự yêu nồng nhiệt đắm say này. Hãy nghe Sơn luận về điều này:

Xin đừng buộc chỉ cổ tay

Khi xưa ai trắng mai này ai đen

Một mai ván lỡ nên thuyền

Gỡ ra thì nát chắc bền thì đau!

(Bóng ca dao)

Có thể liệt ra đây nhiều câu na ná như vậy nằm rải rác trong nhiều bài thơ của anh. Phải lăn lóc đến tận cùng các ngóc ngách của cõi đời này, của lẽ đời này mới viết nên được như câu thơ mộc như ca dao nhưng lại chan chứa trong nó biết bao điều gan ruột, rớm máu làm cho người đọc thổn thức. Đọc thơ Sơn, một người đọc hiểu được những nỗi đau của những kẻ trót đa mang quá nhiều duyên nợ với đời; anh từng tự bạch trong một câu thơ: Một đời người chưa đủ một tình yêu (Chuyện cũ)

Sơn là kẻ lãng du, anh lơ mơ tất cả những gì là vật chất hiện hữu nhưng lại đắm đuối mê say những vẻ đẹp không hề chứa đựng một giá trị vật chất nào. Vì thế nên Sơn đã trở thành kẻ siêu thoát hay anh quá hiểu cái hữu hạn của đời người, của vật chất nên anh mới yêu nó đến nỗi ngu ngơ:

Em vẫn đấy nhưng đâu còn em nữa

Sông như mê ngơ ngác chảy bên trời

Đời hạn hẹp mà mình mơ mộng quá

Hoa mướp vàng hoa mướp nở bên tôi!

(Hoa mướp)

Sơn là kẻ nhập thế, trải đời nhưng không dùng sức, mưu mánh, trí tuệ để chiếm đoạt những vật chất của cuộc đời này làm của riêng mình mà Sơn nhập thế để cho những cảm xúc thi sĩ của mình được nếm trải đến tận cùng những dư vị và để chơi… Sơn là người coi vàng như rơm có lẽ vì thế mà anh nghèo.

Cũng giống với nhiều thi sĩ khác, thường sử dụng rượu như một kích thích, men say. Thi sĩ Baudelaire của Pháp trong tập Ác hoa nổi tiếng của mình có một chương thơ về rượu; trong tập Vàng gieo đáy nước của Sơn tôi đếm được trên 20 bài có hơi men trong đó; chất men say trong nhiều bài thơ của Sơn không hề kếm hơn độ linh tửu trong thơ Baudelaire. Tôi rất yêu chất tráng khí trong bài Nhớ Trần Vũ Mai của Sơn:

Một nửa đời Mai thơ đã nuốt

Nửa đời sau rượu uống nốt Mai rồi

Rót một ly này đưa Định Nguyễn

Hà Nội còn: Tạ Vũ, Trúc Cương, Tôi!

Bài thơ không chỉ đẹp như một bộ tứ bình; một bức tranh về Tứ Tửu mà đẹp về cách sống hết mình với bạn, với đời, với thơ của Sơn. Rượu làm cho nghiêng say cả biển, trời thì chỉ có thể là cảm nhận của Thánh Tửu chứ không phải là của Sơn:

Thôi thì làm bạn với … Men

Thôi thì … nâng chén buồn lên … thôi thì

Âm dương biết mấy gần xa

Người nâng chén lạnh, Trời oà cơn mưa …

(Khóc Định Nguyễn)

… Nắng tắt mà người không đến

Anh ngồi rót biển vào chai

(Biển vắng)

Sơn từng bộc bạch về lối sống thiêu thân của mình trong hai câu:

Cuộc đời ba chớp nguồn mưa bể

Kiếp thiêu thân nguyện cháy hết mình!

(Khúc ru xa)

Có một bài thơ nghe ngồ ngộ như phần dịch nghĩa trong các bài thơ chữ Hán của Bạch Cư Dị hay của Thôi Hộ, Sơn đã “láu lỉnh” mượn cách diễn đạt nửa “ta” nửa “tàu” đó, nhưng hiệu quả của bài thơ lại khá bất ngờ khiến cho tôi phải chép lại toàn bộ bài thơ này của Sơn ra đây:

Hà Nội đất vườn chẳng có

Ta đào gạch lên trồng cây xoài non ở góc sân

Thiếu nắng, thiếu gió

Mới có dăm năm mà trông dáng xoài đã già lụ khụ

Những đêm không ngủ

Ta vẫn cùng xoài trò chuyện rì rầm…


Bỗng một sớm mùa Xuân

Xoài cho bốn chùm hoa bói

Những chùm hoa an ủi

Hình như người thương ta còn nhớ ta!

(Cây xoài)

Đọc bài thơ này của Sơn, tôi vừa mủm mỉm vừa thấy cái gì đó rơm rớm, cay cay trong sống mũi; với Cây xoài Sơn đã tìm ra được mối liên kết tơ lòng giữa cảnh đời của cây xoài và cảnh đời của anh; lúc nào cũng bị câu thúc bởi sự chật hẹp, tù túng, thiếu hụt và chờ đợi những thứ tưởng như hư vô mà có thật…

Đọc Cây xoài của Trịnh Thanh Sơn người đọc hôm nay liên tưởng tình xuân chợt đến trong trái tim già được thể hiện trong bài thơ Cây chuối của Nguyễn Trãi:

Tự bén hơi xuân tốt lại thêm

Đầy buồng lạ màu thâu đêm

Tình như một bức phong còn kín

Gió nơi đâu, gượng mở xem.

Nguyễn Trãi sau một thời gian dài bị đẩy vào tình thế “ngồi chơi xơi nước” ở Côn Sơn, ông được Lê Thái Tôn mời trở lại cung đình, tin vui đối với Nguyễn Trãi đã hồi xuân lại khát vọng giúp đời yên dân đang nung nấu và bị giam cầm trong ông.

Đọc bài thơ sau đây của Trịnh Thanh Sơn làm cho tôi cảm hấy bùi ngùi liên tưởng tới tâm thế bất đắc chí của biết bao kẻ sĩ của bao đời nay: Tráng sĩ bạc đầu bi hướng thiên; tâm thế quanh quẩn không biết giãi bày cùng ai cái Chí, cái Trí cái Tâm của mình rút cục cuối cùng chỉ biết kêu trời mà người đọc thường thấy phảng phất trong nhiều bài thơ chữ Hán của Nguyễn Tiên Điền:

Năm ngoái

Ta bán đi mười cuốn sách cũ

Mua một cuốn sách mới.


Năm nay

Ta lại bán đi mười cuốn sách mới

Mua một cuốn sách cũ…


Chuyện mua chữ

Cả đời ta cứ loay hoay

Không biết khi nào cho xong

Không biết khi nào cho đủ!

(Mua chữ)

Tuyển thơ Vàng gieo đáy nước của Sơn là một tuyển thơ in đẹp, do NXB Hội Nhà văn tuyển chọn kỹ càng vừa cho ra mắt bạn đọc vào những ngày Trịnh Thanh Sơn đang lâm vào bạo bệnh. Tập thơ xứng đáng là tấm “hộ chiếu thơ” xác nhận cuộc đời thơ của Trịnh Thanh Sơn. Cầm tuyển thơ này người đọc sẽ hiểu đúng và yêu Trịnh Thanh Sơn. Tôi tin thơ của Trịnh Thanh Sơn thật sự có chỗ đứng trang trọng trong lòng bạn đọc yêu quý văn chương.


(Văn nghệ)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác