Thương hiệu tác phẩm “Marc Levy”

(Toquoc)- Sự kiện các nhà văn nổi tiếng thế giới tới Việt Nam trong mấy năm gần đây liệu có tạo thành một xu hướng văn học mới trong quá trình phát triển văn học Việt Nam?

Hàng loạt các bài báo Việt Nam tập trung bàn về văn học Việt Nam hội nhập với thế giới có góp phần khẳng định xu thế hội nhập như một tất yếu?

Ngày 03/10/2008, nhà văn Pháp Marc Levy vừa đến Việt Nam nhân ngày hội đọc sách Pháp 2008 dường như đã trở thành tâm điểm chú ý của báo giới và độc giả. Trên hàng loạt các blog của người hâm mộ, ngoài những thông tin về tác phẩm còn thường xuyên được cập nhật lịch làm việc và những hình ảnh mới nhất khi ông có mặt tại Việt Nam. Marc Levy xuất hiện ở bất cứ nơi nào cũng tràn ngập lời mời, sự chào đón, hoa, sách và chữ ký… Sự kiện này dường như là một bức tranh có phần đối lập với những gì mà văn học trong nước đang được báo động về văn hoá đọc.

Marc Levy sinh năm 1961 với “tài sản” là 8 đầu sách. Nếu làm một phép so sánh với những tác giả cùng thời của Việt Nam thì đó chưa hẳn là một con số quá kỷ lục. Nhưng điều gì đã khiến Marc Levy được công chúng đón đợi không chỉ Việt Nam mà ở hơn bốn mươi quốc gia trên thế giới? Không những thế tác phẩm của Marc Levy còn trở thành những ấn phẩm best-seller với khoản lợi nhuận khổng lồ là niềm mơ ước của biết bao nhà văn.

Văn học nước ngoài xâm nhập vào Việt Nam là một tất yếu trong nhu cầu mở rộng, kiếm tìm văn hoá của thế giới. Bởi tri thức nhân loại luôn hội tụ những tinh hoa sẽ tạo một thế giới mỹ cảm phong phú và đa dạng cho mỗi người. Hẳn trong nhiều năm trở lại đây, bạn đọc không còn xa lạ với những cái tên nước ngoài như Marquet, Larry Berman, Rowling… và Marc Levy. Văn học đã trở thành chiếc cầu nối hữu hiệu để con người vượt qua mọi đường biên quốc gia hiểu về nhau hơn.

Ngay từ năm 2006, công ty truyền thông Nhã Nam đã mua bản quyền tác phẩm đầu tiên của Marc Levy “Nếu em không phải một giấc mơ”. Sau khi cuốn sách được dịch ra tiếng Việt đã nhanh chóng trở thành cuốn bán chạy nhất của mùa xuất bản năm đó. Lần lượt 6 cuốn tiểu thuyết của Marc Levy có mặt trên thị trường được đánh giá là một trong những nhà văn mà độc giả Việt Nam tìm đọc nhiều nhất. Nhưng đối tượng độc giả Việt Nam chủ yếu là… giới trẻ!? Phần đông trong số đó là học sinh, sinh viên và viên chức, tập trung ở độ tuổi 17-40. Còn các nhà văn Việt Nam - những người làm văn học, quan tâm đến văn học cả trong và ngoài nước lại ít đọc hơn rất nhiều (trừ những nhà văn biết tiếng Pháp và quan tâm đến văn học Pháp). Thậm chí nhiều nhà văn chỉ biết tên sách, tên tác giả và một vài thông tin dạng điểm sách trên báo chí. Vì sao vậy?

Theo một số nhà văn thì tác phẩm của Marc Levy chưa thực sự là tác phẩm văn học đỉnh cao. Bằng chứng là, đến nay dù Marc Levy đang giữ kỷ lục về số lượng bản in tại Pháp và nhiều quốc gia thì ông vẫn chưa được một giải thưởng nào về văn chương. Tác phẩm của Marc Levy còn mang hơi hướng, yếu tố của thị trường và thương mại. Đánh giá một tác phẩm có giá trị nghệ thuật chưa hẳn là thông qua con số phát hành và lượng độc giả, càng không phải vì cuốn sách đó bán chạy hay không. Điều đó đúng, nhưng chưa đủ và chưa phải là nhận định thuyết phục tuyệt đối. Bởi dường như văn học đang tồn tại một nghịch lý là, ngay cả những tác phẩm đoạt giải Nobel cũng chưa gây được sự chú ý và lôi kéo độc giả tìm đọc với số lượng áp đảo. Vậy phải chăng đã đến lúc chúng ta cần xem lại hai yếu tố nghệ thuật và giải trí trong tác phẩm văn học đương đại?

Đọc Marc Levy là biết đến những câu chuyện tình - một đề tài không mới, thậm chí muôn thủa. Nhưng tác phẩm của ông lại có sức hút với độc giả, có lẽ đơn giản bởi nó phù hợp với số đông. Tình yêu trong tác phẩm của Marc có những “mẫu số chung” mà độc giả tìm thấy, bắt gặp và đồng cảm. Điều này lý giải vì sao lớp trẻ của nhiều nước trên thế giới cùng say mê tìm đọc.

Thương hiệu tác phẩm “Marc Levy”  - ảnh 1Một câu hỏi được báo giới Việt Nam đặt ra khá thẳng thẳn với Marc Levy trong buổi họp báo tại Hà Nội là: Ông nghĩ sao khi những nhà phê bình Pháp cho rằng tác phẩm của ông mang tính thương mại và thị trường. Nhà văn Marc Levy đã trả lời: “Viết văn và phê bình văn học là hai công việc khác nhau, mỗi người có một nghề khác nhau. Nhà văn thì viết còn nhà phê bình thì làm phê bình. Nếu nói tác phẩm của tôi mang tính thị trường, thương mại thì có vẻ hơi dễ dàng với tôi quá chăng? Tôi quan niệm viết văn giống như việc dựng một chiếc cầu thang lớn. Nếu chiếc cầu thang của tôi được nhiều người đặt chân vào thì đó là điều quá vinh dự cho tôi”. Nghĩa là yếu tố phê bình của giới chuyên môn không tác động quá nhiều đến người cầm bút bằng chính độc giả. Xu hướng và quan niệm này không chỉ có ở Marc Levy - một nhà văn Pháp mà đang tồn tại ở nhiều nước, trong đó có Việt Nam. Tôi còn nhớ, tác giả trẻ Cấn Vân Khánh từng nói rằng: Tôi không quan tâm khi người khác đánh giá tác phẩm của tôi mang tính thị trường và giải trí. Chừng nào độc giả còn thích truyện của tôi thì tôi còn viết. Tôi viết vì độc giả chứ không vì cái gì khác.

Hãy đặt xu hướng văn học này vào hiện tại và nhìn lại cuộc sống đương đại của chúng ta ngày hôm nay; có quá nhiều bất ổn, lo toan, eo hẹp về thời gian… và mệt mỏi chen vào. Vì thế họ muốn lấy lại thăng bằng, niềm tin ở cuộc sống bằng những “câu chuyện cổ tích hiện đại”. Bởi đó là “câu chuyện romance hiện đại kiểu Pháp không quá dài, quá dày, không dụng công đến những ẩn dụ khó hiểu. Mỗi tác phẩm của Marc là một câu chuyện về tình yêu, tình bạn được kể bằng giọng văn đằm thắm, đôi chỗ pha chút hài hước. Cốt truyện là là một điểm nhấn khi các chi tiết thắt, mở nút được xử lý khéo léo, đặc biệt là sự đan dệt những chi tiết kỳ ảo, hiện thực và cái kết có hậu”. Đây chính là một nhu cầu thực sự của con người hôm nay - nhu cầu đan cài giữa nghệ thuật và giải trí trong một tác phẩm. Nhiều độc giả không muốn dành thời gian để đọc những tác phẩm nghiên cứu, đầy tính học thuật, hàn lâm. Họ muốn tìm thấy giá trị nghệ thuật ẩn sau những con chữ nhẹ nhàng, dễ hiểu, hài hước, lãng mạn… Và những thứ đó đã và đang được hội tụ trong tác phẩm của Marc Levy.

Sự lôi kéo đông đảo độc giả của Marc Levy làm nhiều người đặt câu hỏi về tính nghệ thuật trong tác phẩm đang nằm ở đâu? Marc Levy đến với văn chương bằng một sự tình cờ qua những câu chuyện được viết lại sau khi kể cho con trai nghe hàng đêm. Đến khi con trai ông nói rằng “truyền hình hay hơn những gì bố viết” thì ông chấm dứt ý định viết cho trẻ con mà phải viết cho người lớn. Vì vậy Marc Levy không có ý định và tham vọng xuất bản sách và trở thành nhà văn. Thậm chí, ông cũng không theo học và làm nhiều công việc trước đấy không liên quan đến văn chương. Phải chăng nghệ thuật của Marc Levy là thứ tự thân đã có mà ông không cần dụng công, không cần trăn trở phải lý giải và đi tìm. Tác phẩm vì thế gần với con người hơn, thật với cuộc sống hơn, phù hợp với nhu cầu độc giả hơn… mà không phải là thứ cao siêu gì. Nghệ thuật đến mức người đọc không nhận ra nhà văn đang “làm” nghệ thuật?

Nếu một tác phẩm chỉ đơn thuần là giải trí thì nó sẽ chẳng khác gì một câu chuyện cười có giá trị tức thời, nếu kể ở một chỗ khác, bối cảnh khác nó sẽ nhạt nhẽo và vô duyên. Hiện tượng “Marc Levy” mặc dù mới chỉ xuất hiện trong vài năm trở lại đây và chưa hẳn có một khoảng thời gian cần thiết để minh chứng cho sự tồn tại lâu bền qua sàng lọc. Nhưng không thể phủ nhận những gì mà tác phẩm của Marc Levy đem lại cho độc giả nhiều nước trong thời điểm hiện tại.

Trong khi nhiều nhà văn còn đang loay hoay tìm cách đưa tác phẩm của mình đến tay người đọc, các nhà văn hoá và phương tiện thông tin địa chúng tìm nhiều cách để cứu vãn văn hoá đọc thì sự xuất hiện của Marc Levy đã đặt ra cho chúng ta và cả những nhà văn trong nước một câu hỏi là: Văn hoá đọc sẽ thay đổi nếu chúng ta thực sự có những tác phẩm tốt, phù hợp với nhu cầu của độc giả, và tại sao các nhà văn Việt Nam lại không thử dung hoà những nhu cầu đó trong nghệ thuật?

HIỀN NGUYỄN

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác