Sắp đến thời của Du ký trong văn học Việt Nam?

(Toquoc)- Trong các thể loại văn học thì bút ký - ký sự là thể loại viết tuy được độc giả dễ tiếp nhận nhưng thật khó “nhằn” bởi để viết được một bài bút ký - ký sự hay không phải chuyện dễ. Mặc dù vậy, gần đây thể loại này đang được chú trọng. Đặc biệt là bút ký sau những chuyến đi công tác, học tập, du lịch… ở nước ngoài (thường gọi là du ký) đã thu hút sự quan tâm rất lớn của độc giả.

Theo nhà văn Trần Thanh Giao: “Bút ký là thể loại ghi lại những người, những việc, những cảm nhận, những suy nghĩ… mà anh ta đã gặp, đã thấy, đã nghe, đã trải qua… với tư cách là một nhân chứng, sau một chuyến thâm nhập thực tế cuộc sống”. Và một bài bút ký phải có các đặc trưng:

1/ Người viết phải dựa vào một chuyến đi (tay cầm bút ghi lại, nên mới gọi là bút ký, theo nguyên lý “duy danh định nghĩa”);

2/ Phải trực tiếp nhìn, nghe, cảm, nghĩ, phải làm nhân chứng bảo đảm những điều được ghi lại là hoàn toàn đúng với sự thật. Các đặc trưng này hòa quyện với nhau, nếu nặng về nhìn và nghe, bài viết sẽ gần với phóng sự hoặc phản ảnh, nếu nặng về cảm và nghĩ, bài viết sẽ nghiêng về tùy bút, nếu nặng về kể chuyện số phận của con người bài viết sẽ nghiêng về truyện…

 

Từ những chuyến đi…

Sắp đến thời của Du ký trong văn học Việt Nam? - ảnh 1Như vậy, đặc trưng của thể loại bút ký - ký sự là phản ánh thực tế cuộc sống. Một bài viết bút ký - ký sự chính là kết quả của một chuyến đi. Người ta dùng một từ tiếng Pháp “notes de voyage” - nghĩa là “những ghi chép từ chuyến đi” để nói đến thể loại này. Cuộc sống đầy những bí ẩn và những vẻ đẹp tiềm tàng nơi con người, nơi cảnh vật, nơi sự kiện… Bút ký thời xưa có tác phẩm nổi tiếng Thượng kinh ký sự của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác đã cho thấy sự quan trọng và không thể thay thế của thể loại này. Hiện nay, khá thành công và đã tạo dựng được một thương hiệu riêng với thể loại bút ký nhân vật đó chính là nhà văn, nhà báo Võ Đắc Danh.

Và đặc biệt hơn, những bài ghi chép về con người, đất nước, văn hoá… của một quốc gia khác sau những chuyến xuất ngoại còn cuốn hút độc giả Việt Nam nhiều hơn nữa. Đó chính là Sắp đến thời của Du ký trong văn học Việt Nam? - ảnh 2những bài bút ký độc đáo, vì không phải cái thực tế ấy độc giả nào cũng biết. Trước tiên phải kể đến cuốn Trần Bạch Đằng - Du Ký (NXB Trẻ, 2008)- đây là một tuyển tập gồm các bài viết ghi chép các chuyến xuất ngoại của nhà cách mạng, nhà văn, nhà báo Trần Bạch Đằng từ năm 1977 đến năm 1999. Khoảng 20 năm với 6 chuyến đi qua 19 quốc gia và lãnh thổ, có khi là thăm viếng ngoại giao, có khi là trao đổi về học thuật, nghiên cứu, có khi chỉ là đi nghỉ ngơi, du lịch… Với ngòi bút sắc sảo của mình, ông đã ghi chép lại những điều mắt thấy tai nghe dưới con mắt quan sát tinh tế và sự cảm nhận sâu sắc mang đến cho người đọc những trang viết, những bút ký đầy chất liệu sống và cái tâm của người cầm bút. Ngón tay mình còn thơm mùi oải hương (NXB Trẻ, 2006) là cuốn du ký ghi lại những kỷ niệm thời du học Anh của Ngô Thị Giáng Uyên, với những cảm xúc của một người trẻ tuổi khi quan sát những nơi mình đặt chân Sắp đến thời của Du ký trong văn học Việt Nam? - ảnh 3đến. Cuốn sách viết về 14 nước châu Âu (Anh, Áo, Bỉ, Đức, Hà Lan, Hi Lạp, Liechtenstein, Pháp, Scotland, Tây Ban Nha, Thụy Điển, Thụy Sĩ, xứ Wales, Ý). Dưới mắt nhìn của Uyên, châu Âu hiện lên với những tương phản khiêm tốn và kiêu hãnh, sôi nổi và êm đềm, gần gũi và lạnh lùng, hội hè và trầm mặc, hiện đại và quê mùa, giản dị và xa hoa, mơ màng và tỉnh táo… Một châu Âu còn vương vấn mãi trong cô như mùi hoa oải hương (lavender) còn thơm trên ngón tay.

Nhà văn Dương Thuỵ với kinh nghiệm du học nhiều năm ở Pháp, Bỉ và du lịch khắp nơi ở Châu Âu đã viết nên cuốn du ký Châu Âu rất dễ thương mang tên Venise và những cuộc tình gondola (NXB Trẻ, 2009). Cuốn sách đã thể hiện vai trò như một cuốn nhật ký hành trình khám phá 11 nước châu Âu (Anh, Pháp, Mỹ, Đức, Úc, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Thuỵ Sĩ, Bỉ, Áo, Luxembourg) nhưng nổi bật nhất là những tình cảm trìu mến của tác giả Sắp đến thời của Du ký trong văn học Việt Nam? - ảnh 4dành cho nước Pháp (chiếm phần lớn trong cuốn du ký). Bởi Dương Thuỵ là một cử nhân văn chương Pháp, xin được học bổng đi tu nghiệp về nghề phóng viên và cách quản lý một tờ báo của báo Ouest-France (Pháp). Sau đó mới du học ở Bỉ.

Với sự ra đời của hai tác phẩm Sydney yêu thương  Bí mật ở Cannes - The secret of Cannes (NXB Trẻ, 2009), nhà báo Trung Nghĩa (biên tập viên phòng truyền hình báo Tuổi Trẻ) cũng cho chúng ta thấy một cây bút du ký khá xuất sắc.

Vào năm 2007, Trung Nghĩa có dịp đi du học ngắn hạn tại Sydney (Úc) và du ký Sydney yêu thương là quyển sách viết riêng về thành phố Sydney của nước Úc, cung cấp rất nhiều thông tin đa dạng, hấp dẫn và bổ ích với những ai từng đến, sắp đến hay là du học sinh muốn đến Sydney. Ở đây, anh đã có dịp tiếp xúc và chụp ảnh toàn các ngôi sao nổi tiếng như: Nicole Sắp đến thời của Du ký trong văn học Việt Nam? - ảnh 5Kidman, Zac Efron, Leo Sayer, Delta Goodrem, Trương Học Hữu, David Beckham…

Bí mật ở Cannes - The secret of Cannes là quyển sách đầu tiên xuất bản tại Việt Nam viết về liên hoan phim quốc tế số 1 thế giới Festival de Cannes (Pháp). Trung Nghĩa là nhà báo đầu tiên ở nước ta được cấp thẻ hành nghề nhiếp ảnh chính thức trong lịch sử Liên hoan phim quốc tế Cannes (năm 2008).Trong 18 chương được trình bày mỹ thuật và nhiều hình ảnh màu rất đẹp, Trung Nghĩa đã phản ánh cách sinh động không khí sôi nổi và hào nhoáng của LHP Cannes trong góc nhìn tinh tế của nhiếp ảnh gia và hơn nữa, của một người làm báo được diện kiến trực tiếp và chụp ảnh các ngôi sao lừng danh thế giới như Steven Spielberg, Clint Eastwood, Angelina Jolie, Brad Pitt, Sharon Stone, Natalie Portman, Penelope Cruz, Sean Penn, Thành Long, Lương Triều Vỹ, Lưu Gia Linh, Madonna…

 

Khơi lên những ước mơ…

Du ký là thể loại mang lại cảm hứng cho người đọc về phong vị khám phá những vùng đất lạ, cảm xúc về những lộ trình mới, hình ảnh về những chuyển động đặc biệt… Nhưng du ký của Trần Bạch Đằng còn có cả những tư tưởng về kinh tế chính trị, các quan niệm về ngoại giao… Những ghi chép và cảm  nhận của ông ở các nước ông đến thăm như Nicaragua, Hàn Quốc, Đài Loan, Singapore, Thái Lan, Nhật Bản, Hồng Kông, Cuba, Canada, Úc, Mỹ, Kiribati… khơi gợi nơi bạn đọc ngày nay nhìn lại cả một thời kỳ lịch sử qua những trăn trở của ông về những vấn đề của cách mạng xã hội chủ nghĩa ở những quốc gia tại Đông Âu và Nam Mỹ. Những bài học về các vấn đề kinh tế, xã hội, văn hoá được ông rút ra được từ chuyến tham quan một số quốc gia đã và đang phát triển sẽ trở thành những bài học kinh nghiệm quý báu cho đất nước ta trên bước đường phát triển kinh tế hiện nay. Những độc giả hậu bối của nhà cách mạng Trần Bạch Đằng sẽ tiếp tục tiếp nối ước mơ sánh bước năm châu đó của ông.

Khi đọc Ngón tay mình còn thơm mùi oải hương, độc giả sẽ cùng Giáng Uyên đi qua những mùa xứ lạ ở châu Âu. Cô chia sẻ: “Ở nước Anh, tôi không còn dáo dác nhìn xem hoàng tử William có đứng đâu đó không vì đứa bạn gái ở nhà dặn bao giờ thấy chàng nhớ chụp hình chung đem về cho coi. Tôi cũng thề không ăn uống phủ phê ở Pháp để đến nỗi phải trúng thực hai đêm liền nằm rên hừ hừ, cũng không dại gì chọc ngỗng trời để ngỗng đầu đàn rượt chạy tóe khói như ở Hi Lạp...”. Những kinh nghiệm về ẩm thực, du lịch, mua sắm… được Giáng Uyên chia sẻ với độc giả rất chân tình.

Tương tự Uyên, Dương Thuỵ cũng “gói ghém” trong Venise và những cuộc tình gondola một loạt những bí quyết giúp các bạn độc giả khi ở vào hoàn cảnh như cô sẽ có một cách giải quyết thoả đáng và tối ưu nhất. Theo nhiều độc giả nhận xét, cuốn sách này hay hơn những tác phẩm trước của Dương Thụy, có lẽ do viết theo kiểu bút ký “mắt thấy tai nghe”, hình ảnh “đặc nét sống động” nên thu hút nhiều độc giả. Chỉ sau một tháng phát hành (in lần đầu 3.000 cuốn), Venise và những cuộc tình gondola đã được tái bản lần 1. Cuốn sách này cũng đứng trong top 5 cuốn sách bán chạy nhất nhiều tuần liền của nhà sách trên mạng vinabook.com. Dương Thuỵ còn tổ chức một cuộc thi viết cảm nhận về tác phẩm này trên website của chị. Đến cuối tháng 6 này cuộc thi sẽ chấm dứt, hiện có khoảng gần 30 bài cảm nhận được đăng trên website của Dương Thuỵ.

Theo độc giả Bùi Thị Ngọc Sáng (TP.HCM), Venise và những cuộc tình gondola là cuốn ký sự dễ thương nhất chị từng đọc. Lý do được chị Sáng liệt kê đó là: sự bộc bạch chân thành về cách xin học bổng; các bài viết đều rất đặc sắc theo từng nước và từng thành phố; văn phong vừa giản dị, súc tích, vừa hóm hỉnh, trẻ trung; cấu trúc sách dễ đọc, phân đoạn hợp lý, hình ảnh minh hoạ sinh động…

Sydney yêu thương  Bí mật ở Cannes - The secret of Cannes được Trung Nghĩa viết như con người của mình, không màu mè không vòng vo với lối nhìn sự việc trực diện và đánh giá các nhân vật của mình mang nhiều cảm tính. Những hình ảnh tràn đầy màu sắc, rực rỡ với chân dung các ngôi sao nổi tiếng khiến sách của anh như một cuốn du ký bằng hình tuyệt đẹp. Trong lời giới thiệu cuốn Bí mật ở Cannes, anh đã viết: “Quyển sách này ghi lại những gì mắt thấy tai nghe trong những ngày ấy, với giấc mơ một lần nào đó phim Việt Nam sẽ ca khúc khải hoàn tại Cannes…”. Trong khi mọi người mơ về một ngày được diện kiến những ngôi sao tài danh, những thần tượng của lòng mình như anh đã được thì Trung Nghĩa mơ về một ngày rực sáng của điện ảnh Việt Nam.

Những cuốn du ký của Giáng Uyên, Dương Thuỵ, Trung Nghĩa - những người viết trẻ năng động, đi nhiều - học nhiều - biết nhiều đã gợi lên trong lòng độc giả những rộn ràng khó tả. Được bay đi bốn phương, tò mò khám phá, háo hức trải nghiệm… đó là những ước mơ muôn đời của bất cứ ai (đặc biệt là người trẻ). Trong giai đoạn mở cửa hiện nay, việc xuất ngoại để đi công tác, học hành, du lịch không còn hiếm hoi như xưa nữa. Rất nhiều người Việt đang “xê-dịch” khắp nơi trên thế giới, đang bay đi hút hoa tìm mật để mang về bồi đắp, xây dựng nước nhà, ước mong quê hương cũng giàu đẹp, phát triển như các cường quốc trên thế giới. Chính vì thế, sẽ còn nhiều, nhiều nữa những tác phẩm du ký đặc sắc ra đời…

Để cho những mơ ước được tiếp nối bằng những ước mơ…

Sỹ Hoàng

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác