Nhìn lại mùa thi môn ngữ văn 2014


(Toquoc)- Mùa thi tuyển sinh các cấp học năm 2014 đã khép lại. Sau rất nhiều bàn thảo, tranh luận liên quan đến vấn đề đổi mới thi cử, thậm chí còn diễn ra ở phút cận kề, cuối cùng những đề thi ngữ văn đã phần nào làm hài lòng dư luận.

 

Học thuộc, học tủ đã bị hạn chế

Trong các đề thi môn văn quan trọng ở các cấp học, từ đề thi vào lớp 10 ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, đề thi tốt nghiệp THPT, đề thi đại học và cao đẳng khối C, D thì phần câu hỏi mang tính học thuộc gần như không còn tồn tại. Chỉ duy nhất có một câu trong đề thi tuyển sinh lớp 10 THPT của Hà Nội với câu hỏi “Chiếc lược ngà” được viết năm nào? Câu hỏi đòi hỏi trí nhớ này năm nay bỗng nhiên bị lạc lõng trong xu thế ra đề thi môn ngữ văn của toàn quốc. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là một câu hỏi nhỏ trong toàn bộ đề thi nên phần mang tính học thuộc này không thể là sự “cứu cánh” hay “gỡ điểm” cho thí sinh.

Trước đây, trong đề thi ngữ văn, bên cạnh câu hỏi tác phẩm ra đời năm nào còn có phần hỏi về tiểu sử một tác giả. Điểm số dành trọn vẹn cho câu hỏi này cũng có thể khiến thí sinh thoát khỏi điểm liệt.

Ở phần nghị luận văn học, đa phần đề thi ngữ văn đã thoát khỏi lối mòn “Cảm nhận”, “Phân tích”… một cách chung chung theo các mẫu đề trong các bộ sách tham khảo và ôn luyện. Như vậy sẽ hạn chế tình trạng “học tủ” của học sinh. Các đề thi ngữ văn năm nay chỉ có đề thi tuyển sinh cao đẳng khối C và D vẫn rơi vào tình trạng cũ: “Cảm nhận của anh/ chị về hai nhân vật Chiến và Việt trong truyện ngắn Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi”. Thậm chí, một vài thí sinh còn đánh giá đề thi văn cao đẳng năm nay cũ và có phần dễ hơn cả đề thi tốt nghiệp THPT.

 Hướng dẫn làm bài thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn

Đề thi môn Ngữ văn kỳ thi Tốt nghiệp THPT năm 2014


Thay đổi cấu trúc đề thi

Cấu trúc trong các đề thi năm nay phân chia khá rõ các phần: Đọc hiểu văn bản, Nghị luận xã hội và Nghị luận văn học.

Đáng chú ý là phần đọc hiểu văn bản. Văn bản được lựa chọn làm đề thi cũng được lựa chọn bất kỳ, có thể là trích từ một bài báo, một đoạn thơ… Ở đề thi tốt nghiệp THPT văn bản đọc hiểu là đoạn trích từ báo chí: “Những ngày đầu tháng 5/2014, Trung Quốc ngang nhiên xâm phạm và hạ đặt giàn khoan HD 981 trái phép ở vùng đặc quyền kinh tế và tài phán của Việt Nam…”. Đoạn trích này hoàn toàn nằm ngoài chương trình sách giáo khoa. Nếu thí sinh theo dõi thường xuyên tình hình thời sự của đất nước thì sẽ không lạ vấn đề được đề cập trong văn bản trong đề thi. Tuy nhiên, để nói thí sinh đọc được bài báo này một cách ngẫu nhiên thì chắc chắn đó là chuyện… hiếm!.

Còn ở đề thi ngữ văn đại học khối C, D phần văn bản đọc hiểu là hai đoạn trích thơ thuộc phần học thêm. Phần học thêm lâu nay thí sinh không coi trọng và cho rằng ít khi rơi vào đề thi. Vì vậy thí sinh chủ quan. Việc đề thi đại học ngữ văn năm nay chọn lựa văn bản đọc thêm khiến không ít thí sinh bất ngờ. Văn bản này sẽ “lạ” với học sinh “bỏ qua” phần đọc thêm trong quá trình ôn luyện và sẽ “quen” với học sinh từng bỏ thời gian ra đọc thêm.

Tuy nhiên, không thể cho rằng để việc đề thi ra ở phần đọc hiểu văn bản là bất ngờ với thí sinh hay tạo sự công bằng thì nên chọn đề thi nằm hoàn toàn ngoài sách giáo khoa như ý kiến một số cá nhân. Bởi vì cốt lõi của phần đọc hiểu văn bản là ngữ pháp tiếng Việt. Văn bản được lựa chọn làm đề thi có thể lấy bất kỳ và chỉ là cái cớ để học sinh đáp ứng các câu hỏi yêu cầu được đặt ra. Nếu học sinh đã nắm chắc ngữ pháp thì bất kể văn bản nào, quen hay lạ cũng sẽ làm được.

Ở phần nghị luận xã hội, trong đề thi ngữ văn năm nay, dù trực tiếp hay gián tiếp thì vấn đề thời sự của đất nước, khơi dậy tình yêu quê hương đất nước được đưa ra bàn luận. Với đề thi này, học sinh được bày tỏ quan điểm của mình với quê hương đất nước, qua đó thấy được trách nhiệm và mức độ quan tâm của lớp trẻ tới những vấn đề lớn lao. Đề thi tốt nghiệp THPT, đề thi cao đẳng khối C và D, đề thi tuyển sinh lớp 10 THPT của TP Hồ Chí Minh có câu hỏi nghị luận xã hội trực tiếp về lòng yêu nước như vậy. Còn đề thi đại học khối C, đề thi tuyển sinh lớp 10 THPT của Hà Nội thì gián tiếp đề cập đến tình yêu quê hương đất nước. Riêng đề thi ngữ văn đại học khối D- được đánh giá là khó nhất trong các đề thi ngữ văn 2014, thì phần nghị luận xã hội năm nay không đề cập đến lòng yêu nước như điểm chung của các đề thi năm nay nhưng phần đọc hiểu văn bản và nghị luận văn học lại dành phần lớn nói về đất nước, về người “nghệ sĩ - chiến sĩ, vì dấn thân tranh đấu cho dân chủ và tự do”… như vậy cũng khá cân đối và không bị lạc lõng trong xu thế ra đề chung. Hơn thế, cũng khiến thí sinh khó “đoán” được đề.

Phần nghị luận văn học, phần lớn các đề thi đưa ra cùng lúc hai luận điểm. Với cách hỏi song song hai luận điểm như thế này, học sinh vừa dễ vừa khó trong khi làm bài. Dễ vì gần như các ý chính được chỉ ra sẵn. Nhưng cái khó ở chỗ, chưa chắc sự “chỉ ra” ở đề bài là hoàn toàn đúng. Học sinh cần tỉnh táo, nắm vững kiến thức để không bị mắc lừa.

 

Đôi điều muốn nói thêm

Về cơ bản, đề thi môn ngữ văn 2014 phù hợp với tính chất của các kỳ thi, đánh giá được khả năng cảm thụ văn học, kỹ năng sống, kỹ năng xã hội và nắm các cấu trúc đơn giản của ngữ pháp tiếng Việt. Và câu hỏi đặt ra là, liệu cấu trúc đề thi này có là chuẩn và được áp dụng cho các năm sau không?

Sẽ rất khó có một thi ngữ văn chuẩn có thể áp dụng cho tất cả các năm sau. Chỉ có thể có một cấu trúc đề chung được thực hiện trong những điều kiện phù hợp và mang tính thời điểm. Điều này cũng gắn với sự thay đổi giáo dục, thay đổi của xã hội và vận động của cuộc sống. Trước đây, vì sao “học thuộc lòng” được đánh giá cao. Vì đó là thời kỳ còn quá nhiều người phải xoá mù chữ, học thuộc lòng là cách dễ nhất để ghi nhớ mặt chữ, để xoá mù, để hiểu những điều cơ bản và dễ dàng nhất. Hơn nữa, lúc đó công nghệ, khoa học ký thuật chưa phát triển, chúng ta có quá ít phương tiện có thể lưu giữ được tri thức, dung lượng của bài học nên kiến thức học thuộc rất quan trọng… Mọi thứ của cuộc sống phát triển, đặt ra nhiều yêu cầu mới, buộc giáo dục phải thay đổi, các kỳ thi tuyển cũng phải thay đổi để thích nghi và đáp ứng. Vì vậy, rất có thể trong tương lai cấu trúc đề thi này sẽ bị phá vỡ hoặc có những thay đổi nhất định.

Việc học văn trong nhà trường cũng đặt ra câu hỏi lớn. Bên cạnh việc học để thi còn phải có những kỹ năng, hiểu biết xã hội ngoài sách giáo khoa. Vậy giáo viên sẽ dạy học sinh như thế nào khi mà chương trình trong sách giáo khoa không thôi hiện nay đã bị coi là quá tải, không đủ thời gian để người đứng trên bục giảng truyền đạt được hết cái hay cái đẹp trong tác phẩm?. Một khi văn học vẫn được coi là một trong hai môn thi tốt nghiệp bắt buộc ở hai cấp học quan trọng thì giáo viên văn có tính đến lựa chọn dạy phần “xương” hay phần “hồn” của tác phẩm cho học sinh. Và liệu rồi văn học lại bị rơi vào cái vòng luẩn quẩn khi học sinh không tha thiết, không hứng thú như trước nay không?

Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang có những thay đổi lớn nhằm đổi mới giáo dục, nhất là trong các kỳ thi quan trọng. Đề án một kỳ thi quốc gia đã và đang được cân nhắc trước các ý kiến đóng góp của toàn xã hội. Phương án nào cũng có hai mặt. Nhưng để đạt được một đề thi vừa đáp ứng yêu cầu tốt nghiệp, vừa đảm bảo khả năng lựa chọn học sinh cho cấp học đại học cần thận trọng, nhất là với ngữ văn, khi đề thi vừa có những đổi mới học sinh còn đang miệt mài “bơi” để bắt kịp.

Hà Anh

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác