Nhà văn Việt Nam thờ ơ với lá thư của Google?

(Toquoc)- Trong lúc nhiều nhà văn, nhà thơ đánh giá về sự kiện Google là “lần đầu tiên trong giới văn chương không thể không quan tâm” thì còn không ít nhà văn tỏ ra thờ ơ. Vì sao lại có sự đối lập như vậy? Liệu có phải đó là câu trả lời chính xác?

Nhà văn Việt Nam thờ ơ với lá thư của Google? - ảnh 1
Một buổi hội thảo lớn về vấn đề bản quyền trên Gooogle được VLCC tổ chức ngày 29/7/2009


Im lặng vì lá thư “có vấn đề” của Google

Trước khi sự kiện này có mặt trên báo chí, thực tế rất nhiều nhà văn Việt Nam đã nhận được thư của Google, nhưng không có phản ứng gì và cho vào “lãng quên”. Giả sử, nếu báo chí không nhắc tới thì có lẽ tất cả sẽ bị rơi vào im lặng. Tìm hiểu nguyên nhân này chúng tôi được biết, bức thư - thực chất là bản Thông báo Pháp lý mà Google gửi cho các nhà văn “có vấn đề”. Một bản thông báo dù ở phần cuối có địa chỉ và số điện thoại nhưng lại thiếu “thủ tục” đảm bảo độ tin cậy ở chữ ký và con dấu của cơ quan, hay tổ chức đại diện gửi thư. Điểm này rất khác ở Việt Nam. Hơn nữa nếu có tò mò xác thực thông tin thì không phải nhà văn nào cũng biết ngoại ngữ hoặc sự kiên trì để vào trang web lạ. Trước sự “thiếu thiện cảm” của bức thư không chữ ký, không dấu thì nội dung diễn đạt của bức thư lại rất khó hiểu (giới văn chương chữ nghĩa còn khó hiểu).

Đã có không ít trường hợp các nhà văn ở ta thỉnh thoảng lại nhận được một lá thư từ ngoại quốc gửi về với nội dung: Mời ông/ bà - Nhà văn/ Nhà thơ tham dự hoạt động văn học này, hội chợ sách kia, có tên vinh danh trong tuyển tập này của chúng tôi v.v… nếu quý ông/ bà lo toàn bộ chi phí đi lại, hoặc ngần này USD... Không thể kiểm chứng được thông tin và cũng không muốn dính dáng vào nên giải pháp của họ là “bỏ xó” những lời mời mọc ấy. Chỉ trừ khi các hoạt động văn học của nước ngoài thông qua Hội Nhà văn hay các cơ quan đoàn thể trong nước thì nhà văn mới yên tâm tham dự. Thế nên, khi nhận được thư của Google, thật dễ hiểu vì sao các nhà văn của chúng ta chưa dành sự quan tâm đúng mức.

Nhà văn Việt Nam thờ ơ với lá thư của Google? - ảnh 2

Nhà văn Việt Nam thờ ơ với lá thư của Google? - ảnh 3

Nội dung bản Thông báo Pháp lý mà Google gửi các nhà văn Việt Nam ngày 25/6/2009 làm giới văn chương Việt Nam xôn xao


Im lặng cũng là một chiến thuật

Khi con số hơn 4.000 đầu sách của Việt Nam bị Google số hoá thì chỉ có vài thông tin được hé lộ như: Nhà xuất bản có sách số hoá nhiều nhất là NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật và nhà văn có số đầu sách số hoá nhiều nhất là nhà văn Ngô Văn Phú thì đại đa số nhà văn Việt Nam chưa ai biết chắc mình có hay không nằm trong danh sách trên. Theo số liệu Trung tâm Quyền tác giả Văn học Việt Nam (VLCC) cung cấp thì trong số hơn 4.000 tác phẩm của hơn 3000 tác giả Việt Nam đã được số hóa trên Google, chỉ có hơn 400 tác giả thuộc Hội Nhà văn Việt Nam và có đến 2/3 trong số tác phẩm nói trên thuộc thể loại sách phi hư cấu (như sách tham khảo, hồi ký, tự truyện, phê bình, nghiên cứu, tác phẩm khoa học công nghệ, giáo trình giảng dạy, văn bản pháp luật...)

Do đó giải pháp an toàn khi báo chí tiếp cận với các nhà văn đều nhận được câu trả lời “Tôi không biết rõ lắm về việc này” hoặc “tôi không quan tâm”, dù thực chất họ đã hiểu khá rõ, đã không còn lúng túng và hiểu lầm như thời gian ngắn vừa qua khi lần đầu đứng trước một sân chơi phẳng mang tính toàn cầu của “ông lớn” Google.

Nhiều quan điểm đã lo ngại rằng, nếu những nhà văn chưa uỷ quyền cho VLCC mà không có phản ứng gì (đồng ý hay phản đối) đồng nghĩa với việc đồng ý thoả thuận với Google. Điều này đúng. Nhưng không có nghĩa là quyền lợi của họ sẽ không được tối đa. Vì tại thời điểm này đã khác. Thông tin chính thức từ phía VLCC là họ sẽ tham gia thoả thuận và đã được đa số các nhà văn đồng ý uỷ quyền. Trả lời với báo chí về lo ngại này, bà Đoàn Thị Lam Luyến cho rằng: “VLCC đảm bảo cho họ quyền lợi ngang bằng đầy đủ như đối với những người đã ủy thác”. Vì sao lại như vậy? Vì nếu thoả thuận được thu xếp vào ngày 07/10/2009 thì chính VLCC phải là người cung cấp danh sách số sách bị số hoá vào ngày 5/01/2010. Sau mốc thời gian công bố ấy bất kể một tác giả nào không muốn đều có thể đề nghị Google dừng việc sử dụng tác phẩm của mình. Cũng tương tự như vậy với mốc ngày 5/4/2010 với tác giả nào không muốn tiếp tục hưởng số lợi nhuận 63%.

Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia - Sự thật là NXB có số sách được Google số hoá nhiều nhất, với khoảng 500 cuốn, khi được hỏi có uỷ quyền cho VLCC không hay sẽ đứng ra độc lập thoả hiệp với Google vẫn thận trọng chưa đưa  ra câu trả lời cho báo chí.


Băn khoăn của nhà văn khi uỷ quyền cho VLCC

Tính đến thời điểm này, đa số các nhà văn Việt Nam đã đồng ý uỷ quyền cho VLCC tham gia thoả thuận với Google. Tuy nhiên đằng sau đó vẫn còn nhiều những băn khoăn.

Băn khoăn đầu tiên chính là nội dung thoả thuận sẽ diễn ra vào ngày7/10/2009 không còn bao xa nữa, có phù hợp và thoả đáng không. Nhà thơ Ngô Văn Phú - người có nhiều tác phẩm bị số hoá nhất cho biết: “Tôi là người không biết gì vi tính, về mạng nên mới đầu tôi không quan tâm nhiều về vấn đề này. Kể cả trước kia, tôi cũng không đăng ký quyền bảo vệ tác phẩm của mình bên VLCC. Vừa mới đây tôi mới ký quyền uỷ thác cho VLCC. Tôi từng làm ở Nhà xuất bản nên ít nhiều tôi cũng biết về vấn đề bản quyền (Ngô Văn Phú từng làm Giám đốc kiêm Tổng Biên tập NXB Hội Nhà văn - PV) và tôi không đồng ý. Tôi cho rằng mức giá mà Google đưa ra là họ đã tính chán rồi và tôi không bình luận gì về mức giá ấy ở mức độ cao hay thấp, dù rằng có nhiều ý kiến của một số nhà văn cho rằng thế là cao hay quá rẻ. Trước đây, tôi cũng có tác phẩm được dịch ra nước ngoài, cụ thể là nước Nga, nhưng nhuận bút tôi nhận được là thông qua Hội Nhà văn chứ bản thân tôi thì chịu. Tôi chỉ lưu ý là khi đã uỷ quyền cho VLCC thì VLCC hãy xem xét thật kỹ các điều khoản trong thoả thuận của hai bên, vì có thể có nhiều điều khoản lắt léo lắm, mình không cẩn thận sẽ ký vào là mất quyền lợi. Chỉ khi nào VLCC đàm phán xong và có kết quả, thông báo lại với tôi, tôi mới có câu trả lời cuối cùng là “đồng ý” hay “không đồng ý””.

Nếu VLCC thoả thuận thành công thì ngoài một số rằng buộc, các nhà văn cũng như chính VLCC sẽ được hưởng quyền lợi. Quyền lợi thuộc về nhà văn thì đã được rõ ràng (60 USD/ đầu sách và 63% lợi nhuận sau này), nhưng đáng chú ý là quyền lợi của VLCC cũng khiến nhà văn băn khoăn.

Khi được hỏi về vấn đề này, nhà văn Lê Hoài Nam chia sẻ: Cách đây không lâu tôi cũng nhận được thư của Google gửi trực tiếp cho tôi theo địa chỉ nhà. Trước đây tôi đã đăng ký bảo vệ quyền tác phẩm của mình bên VLCC. Tôi đã đồng ý uỷ quyền cho VLCC, nếu như trong danh sách số hoá có tác phẩm của tôi. Tôi nghĩ rằng hiện nay nhiều trang web trong nước còn đăng tràn lan tác phẩm của mình mà không hề xin phép chứ đừng nói trả tiền thì việc làm của Google là một thiện ý tốt, nhất là khi văn hoá đọc đang suy giảm. Google gửi thư cho từng nhà văn có thể là họ muốn làm việc thẳng với nhà văn. Nhưng nếu từng nhà văn làm thì rất khó, hơn nữa về phía Nhà văn đã có VLCC. Tôi chỉ mong trong cuộc thoả thuận, Google sẽ thực hiện một cách trong sáng, rành mạch. Điểm lưu ý nữa là, tôi thấy mức giá mà VLCC sẽ thu về (nếu thoả thuận thành công) là cao, vì ngay ở các nước tiên tiến họ cũng chỉ thu 5% . Tôi không rõ VLCC căn cứ vào đâu mà đưa ra tỉ lệ ấy (80% cho nhà văn và 20% thuộc về VLCC).

Trong thông báo Pháp lý của Google cũng nói rõ: “Google cũng sẽ trả 34,5 triệu USD để thiết lập và tài trợ cho các hoạt động ban đầu của Cơ quan đăng ký, cho các chi phí quản trị thông báo về cuộc dàn xếp, cùng ít nhất 45 triệu USD thanh toán tiền mặt cho những người nắm giữ bản quyền các cuốn Sách và Phụ trang mà Google quét vào”. Số tiền của hai khoản này là chia ra toàn thế giới cho những nước liên quan. Nếu như 45 triệu USD chi đều cho các nhà văn để ra con số thấp nhất là 60 USD, thì con số 34,5 triệu USD kia chia đều cho các Cơ quan đăng ký có thể sẽ nhiều hơn. Vì một cơ quan đăng ký bao giờ cũng đại diện cho nhiều cá nhân.

Tuy nhiên, vì đây là lần đầu nên nhiều nhà văn đưa ra băn khoăn lớn nhất của mình chính là Nội dung thoả thuận mà Việt Nam có được trong thời gian tới.

Hiền Nguyễn

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác