Nhà văn và công chúng phải đồng lòng

(Toquoc)- Nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam trả lời phỏng vấn Báo Điện tử Tổ quốc.

“Vai trò của Nhà văn là định hướng cho bạn đọc cách nhìn nhận, thẩm thấu các tác phẩm hay, có thái độ ứng xử tích cực trước những tác phẩm có giá trị chuẩn mực về nghệ thuật văn chương và đạo đức. Nhà văn và công chúng phải đồng lòng làm nên cái gì mới hơn cho xã hội chứ không phải chỉ biết phê phán rồi để đấy…”, nhà thơ Hữu Thỉnh bộc bạch.

2007 là năm đánh dấu mốc lịch sử đáng nhớ với đội ngũ thành viên của Hội Nhà văn Việt Nam khi Hội vừa tròn 50 tuổi (1957-2007). Hàng loạt những chương trình kỷ niệm đặc sắc sẽ diễn ra trong cả năm nay để mừng sự kiện trọng đại này.

Nhân dịp này, chúng tôi đã có cuộc trò truyện với nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam cùng đánh giá thành quả đạt được trong 50 năm qua cũng như thẳng thắn nhìn nhận những hạn chế, đồng thời đề ra giải pháp tích cực để Hội ngày càng hoàn thiện hơn.

Phóng viên: Nhìn lại chặng đường 50 năm qua của Hội Nhà văn Việt Nam, chúng ta không thể phủ nhận những thành quả đáng quý mà Hội đã đạt được. Nhưng theo ông, hiện nay còn những hạn chế gì có thể làm cản trở quá trình hoạt động và phát triển của Hội?

- Nhà thơ Hữu Thỉnh: Trước hết là sự thiếu vắng những tác phẩm chất lượng cao, những tác phẩm “gây chấn động” đối với hàng triệu bạn đọc. Chất lượng văn học không tương ứng với số lượng hội viên. Hạn chế lớn nhất là tình trạng trung bình chủ nghĩa. Vì vậy nhiệm vụ đặt ra cho mỗi nhà văn hiện nay là phải “xốc” lại đội ngũ hội viên, tạo điều kiện để nhà văn cho ra đời những tác phẩm thực sự tâm huyết.

Bên cạnh đó, đội ngũ lý luận phê bình còn mỏng. Chưa có nhà lý luận phê bình chuyên nghiệp, hầu hết là những thầy giáo, nhà báo, những người dày dặn về kiến thức, trình độ lý luận và cảm thụ văn học cao.

Mặt khác, hiện nay Hội có hơn 800 hội viên, nhưng hầu hết các nhà văn, nhà thơ đều co cụm tại các thành phố lớn. Sự phân bố địa bàn không đều dẫn đến thiếu thốn các tác phẩm phản ánh đời sống nhân dân nơi vùng sâu, vùng xa. Nhiều tác phẩm chưa phản ánh bộ mặt đất nước trong quá trình chuyển mình mạnh mẽ, các nhà văn vẫn còn xa rời đời sống thực, nhiều dấu ấn, bức thiết cuộc sống đã bị bỏ qua.

Đặc biệt công tác giao lưu văn hoá quốc tế trong bối cảnh hội nhập toàn cầu của Hội còn quá dè dặt, chưa có những bước đi đột phá trong việc giới thiệu các tác phẩm văn học ra thế giới. Nếu có chỉ tập trung ở một số nhà văn đã chủ động dịch những tác phẩm của mình đưa ra thế giới bằng các mối quan hệ cá nhân.

Phóng viên: Ông cho rằng, nhiệm vụ quan trọng hiện nay là cần “xốc” lại đội ngũ hội viên? Xin ông nói rõ hơn về điều này?

- Nhà thơ Hữu Thỉnh: Muốn “xốc” lại đội ngũ những người sáng tác, trước hết chúng ta phải có những quy hoạch về sáng tác. Mỗi người có điểm mạnh riêng nên phải tạo điều kiện để họ sáng tác hiệu quả nhất. Ví dụ như: Các nhà văn ở độ tuổi trên 70 là những người trực tiếp tham gia các cuộc đấu tranh bảo vệ đất nước thì phải tạo điều kiện để họ khai thác sâu mảng đề tài về chiến tranh. Những người có vốn hiểu biết sâu về lịch sử dân tộc thì đưa họ vào các trại sáng tác. Các nhà văn trẻ có những am hiểu và cách nhìn mới về đất nước thì khuyến khích họ tập trung sáng tác về đất nước thời kỳ đổi mới. Với những nhà lý luận phê bình, phải tạo cho họ gần với thực tiễn sáng tác, tạo điều kiện cho họ tiếp cận với những thành tựu phê bình của thế giới…

Phóng viên: Việc nhìn nhận được khuyết điểm đã khó, nhưng khắc phục được nó còn khó hơn. Vậy theo ông, Hội Nhà văn Việt Nam cần làm gì để giải quyết những hạn chế còn tồn tại?

- Nhà thơ Hữu Thỉnh: Việc nâng cao chất lượng trong công tác lãnh đạo của Ban Chấp hành là yếu tố tiên quyết. Ban Chấp hành Hội Nhà văn phải đề ra các chủ trương đúng, các biện pháp khả thi để tập hợp đoàn kết, động viên để những tài năng đó có cơ hội “nảy nở” và “bứt mình”. Người lãnh đạo phải theo kịp tình hình đất nước, phải hiểu hội viên, vì hội viên, tận tâm tận lực phục vụ điều kiện tốt nhất để hội viên sáng tác.

Mặt khác, các cơ quan chức năng của Hội như: Báo Văn nghệ, Nhà xuất bản, Hãng phim Hội Nhà văn… phải trở thành các diễn đàn thời sự, chọn lọc ra nhiều tác phẩm hay nhất, tốt nhất, mang đến cho bạn đọc. Báo chí, các nhà xuất bản phải bám sát đời sống văn học của công chúng, hiểu được tâm tư của nhà văn, phải bắt kịp được yêu cầu của thời đại.

Cải tiến, đổi mới, hoàn thiện một loạt các quy chế là việc làm cấp bách. Ví dụ như các quy chế sáng tác, quy chế về giải thưởng phải thực sự nghiêm túc. Giải thưởng phải thực sự có giá trị góp phần định hướng sự phát triển của văn học.

Bên cạnh đó, Hội Nhà văn phải biết tranh thủ sự góp ý, ủng hộ của công chúng không để sót các tác phẩm hay. Chính sách đầu tư cho mỗi hội viên cũng cần xem xét lại, phải đầu tư theo năng lực, theo hiệu quả sáng tác chứ không thể đầu tư kiểu dàn đều.

Hội Nhà văn Việt Nam phải có nhiều hình thức để đẩy mạnh trận địa lý luận phê bình đông đảo về số lượng, uy tín về chất lượng. Lực lượng lý luận phê bình phải thực sự có vai trò định hướng sáng tác, vừa có khả năng thẩm định các tác phẩm.

Đặc biệt cần chú trọng việc giúp đỡ đội ngũ viết văn trẻ có tài năng, phải tạo điều kiện đưa các bạn trẻ sang học tập và nghiên cứu ở nước ngoài, tạo cơ hội học hỏi phong cách văn chương thế giới làm cho “bảng màu văn chương Việt Nam” thêm phong phú.

Phóng viên: Gần đây dư luận cho rằng các cây bút trẻ hiện nay có thiên hướng “hình thức chủ nghĩa”, dường như xem nhẹ các giá trị thẩm mỹ và giá trị xã hội của văn chương. Ông nghĩ sao về ý kiến này?

- Nhà thơ Hữu Thỉnh: Đội ngũ sáng tác trẻ thường có độ tuổi là trên, dưới 30. Họ là sản phẩm của sự nghiệp đổi mới, họ có nhiều điều kiện thuận lợi để sáng tác hơn bậc cha anh. Bên cạnh nhiều cây bút trẻ tỏ ra thông minh, nhạy cảm và sắc xảo khi viết về sự nghiệp đổi mới của đất nước, thì cũng có không ít bạn trẻ chưa thực sự chuyên tâm vào công việc sáng tác, họ còn bị phân tâm bởi học hành, kiếm sống. Một số lại có xu hướng quá thiên về hình thức, đã cố “tạo phong cách”, cố “chơi trội”. Kết quả là những tác phẩm bình bình, nhàn nhạt, thậm trí “vô bổ” đã ra đời khiến người đọc không hiểu tác giả viết gì. Điều đó đã tạo hàng rào ngăn cách giữa nhà văn và độc giả, là đi ngược với sự phát triển của văn học.

Tuy nhiên, do tuổi đời còn quá trẻ nên chúng ta hãy tạo cơ hội để họ tự hoàn thiện dần dần. Mặt khác bản thân các thế hệ đi trước hãy định hướng nhận thức đúng đắn về văn chương cho họ mới là điều quan trọng.

Phóng viên: Ông đánh giá như thế nào về vai trò của Hội Nhà văn trong việc định hướng cách nhìn của độc giả trước các tác phẩm mới, nhằm tránh trường hợp “bất đồng quan điểm” đáng tiếc như sự cố “100 bài thơ hay thế kỷ 20” vừa qua?

- Nhà thơ Hữu Thỉnh: Nhân đây tôi cũng xin khẳng định với bạn đọc: Việc xuất bản cuốn sách “100 bài thơ hay thế kỷ 20” hoàn toàn do Trung tâm Văn hoá Doanh nhân của anh Lê Lựu quyết định, Hội Nhà văn Việt Nam cũng như Hội đồng thơ không “có được” sự tham gia. Cho nên việc chọn lọc 100 bài thơ hay nhất đó hẳn nhiên là chưa phản ánh được giá trị thực của thơ ca Việt Nam thế kỷ 20. Sự việc trên xảy ra đã để lại bài học lớn, cái giá mà Hội Nhà văn Việt Nam phải trả là quá đắt.

Theo tôi, vai trò của Nhà văn là định hướng cho bạn đọc cách nhìn nhận, thẩm thấu các tác phẩm hay, có thái độ ứng xử tích cực hơn trước những tác phẩm có giá trị chuẩn mực về nghệ thuật văn chương và đạo đức. Nhà văn và công chúng phải đồng lòng làm nên cái gì mới hơn cho xã hội chứ không phải chỉ biết phê phán rồi để đấy.

Phóng viên: Xin ông cho biết về kế hoạch của Hội Nhà văn Việt Nam trong thời gian tới?

- Nhà thơ Hữu Thỉnh: Hội Nhà văn Việt Nam đang xúc tiến để trình làng một số tập kỷ yếu như: “Kỷ yếu Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam”; “Kỷ yếu Hội nghị lý luận phê bình văn học”; “Kỷ yếu Đại hội Nhà văn Việt Nam khoá VII”. Đặc biệt Hội đang chú tâm xuất bản tuyển tập “100 truyện ngắn hay Việt Nam thế kỷ 20” hướng tới kỷ niệm 1000 năm Thăng Long. Công trình đó phải được làm thực sự nghiêm túc để chọn ra những tác phẩm thực sự xứng đáng về giá trị văn học và ý nghĩa xã hội. Và Hội Nhà văn Việt Nam phải chịu hoàn toàn trách nhiệm trước ý kiến đánh giá của công chúng.

Sắp tới, Hội Nhà văn Việt Nam sẽ thành lập trang điện tử nhằm tạo kênh thông tin hữu ích, là chiếc cầu nối hiệu quả và thân tình nhất với độc giả trong và ngoài nước, đồng thời góp phần quảng bá đời sống văn học Việt Nam ra thế giới trong những năm tới.


THANH HÒA (thực hiện)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác