Người chiến sỹ vẫn là một đề tài hấp dẫn (*)

Ngô Thảo

Chú ý tới đề tài chiến tranh và quân đội chính là tìm về ngọn nguồn của đời sống đất nước, hôm nay. Muốn nhận thức đúng, hiểu đúng, khám phá ra những quy luật của cuộc sống xã hội hiện thời không thể không tìm tới nguồn gốc đó.

Người chiến sỹ vẫn là một đề tài hấp dẫn (*) - ảnh 1
Năm nay, cả nước kỷ niệm ngày ra đời của Đội Việt Nam tuyên truyền giải phóng quân trong khu rừng Trần Hưng Đạo (Cao Bằng) khi những chiến sĩ lớp đầu tiên ấy vẫn còn trong đội ngũ, kề vai sát cánh với các thế hệ kế tiếp làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa và làm nhiệm vụ quốc tế đối với các dân tộc anh em. Đây là thời điểm chúng ta được tận mắt chứng kiến một đội hình tuyệt đẹp của lịch sử: Thời đại chúng ta sống trong bão lửa cuộc chiến tranh dữ dội và ác liệt nhất trong lịch sử nhân loại, được chứng kiến chủ nghĩa anh hùng, nguồn cảm hứng lớn nhất của nghệ thuật mọi dân tộc, mọi thời đại phát triển đến một đỉnh cao huy hoàng, và là người đồng thời với những chiến sĩ lập nên những chiến công phi thường đó.

Đó là những con người đẹp tiêu biểu, sản phẩm hoàn toàn mới của chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam, của thế kỷ giành độc lập, tự do: Người chiến sĩ, 40 năm qua vẻ đẹp của mọi thành viên dân tộc được đánh giá theo tiêu chuẩn người chiến sĩ.

Trong thắng lợi hoàn toàn của cuộc chiến tranh nhân dân vĩ đại, giới văn hoá văn nghệ Việt Nam tự hào và sung sướng thấy có phần đóng góp xứng đáng của mình, những chiến sĩ trên mặt trận văn hoá văn nghệ, trong đó có đội ngũ đông đảo những người làm công tác sân khấu. Bám sát nhiệm vụ chính trị từng thời kỳ, bám sát quần chúng, bám sát địa bàn, và đối tượng phục vụ những năm chiến tranh, các nghệ sĩ sân khấu đã luôn luôn có mặt trong đội hình xung kích của văn nghệ cách mạng, đứng bên các chiến sĩ đang trực tiếp chiến đấu.

Một đặc điểm nổi bật là, trong khói lửa, từ trong đội ngũ những người trực tiếp cầm súng chiến đấu đã liên tục xuất hiện những chiến sĩ có tài năng văn nghệ bổ sung hàng ngũ văn nghệ sĩ chuyên nghiệp của cả nước. Hầu hết các tác giả, đạo diễn, diễn viên và những người làm công tác sân khấu chính hiện nay đều đã từng mặc áo lính, đều xuất hiện từ trong đội ngũ đó.

Cắm sâu nguồn cảm hứng sáng tạo vào thực tiễn chiến đấu và cách mạng, các tác phẩm sân khấu ra đời trong những năm cả nước có chiến tranh đã góp phần ghi dấu hình ảnh cuộc chiến tranh nhân dân thần thánh và tạc vào lịch sử một hình tượng nghệ thuật mới mẻ: anh bộ đội cụ Hồ. Quân đội nhân dân chúng ta đã, đang và mãi mãi sẽ là trường học lớn đào tạo và rèn luyện những người nghệ sĩ có phẩm chất, có khí phách, có tài năng bổ sung vào đội ngũ những người làm công tác văn nghệ nước nhà.

Nhiều năm qua, do yêu cầu phục vụ ở những địa bàn đặc biệt, trực tiếp các chiến sĩ, trong quân đội chúng ta đã hình thành những đơn vị nghệ thuật tổng hợp, với một đội ngũ đông đảo những người hoạt động văn hoá văn nghệ. Hơn ai hết, các đồng chí đã bám sát địa bàn, bám sát đối tượng, tới tận chiến trường, chịu đựng gian khổ, chấp nhận hy sinh, cùng tham gia chiến đấu để đem nghệ thuật động viên, cổ vũ các chiến sĩ. Một số văn nghệ sĩ đã anh dũng hy sinh ngoài mặt trận.

Đại hội nghệ sĩ sân khấu toàn quốc lần thứ hai năm 1983 đã khẳng định mạnh mẽ thành tựu sân khấu cách mạng trong chiến tranh về đề tài chiến tranh và biểu dương thành tích đội ngũ nghệ sĩ sân khấu đã tham gia kháng chiến.

Ba mươi năm chiến tranh lại ở trên chặng đầu sinh thành chế độ mới, con người mới, cuộc chiến tranh giải phóng là một dòng thác lớn mà trong đà chảy của nó đã cuốn băng và nhấn chìm bao nhiêu kẻ thù, đã tạo ra những con người, những cơ chế, những tập quán, nếp nghĩ, những nguyên tắc sống và đi liền theo đó là những thước đo giá trị con người theo yêu cầu chiến tranh và chiến thắng. Ngày thắng lợi hoàn toàn không tạo thành một con đập lớn để ngăn giữ nó ở thượng nguồn hôm qua. Tất cả đang ồ ạt cuốn vào đời sống đất nước ngày nay, giữ nguyên luồng lạch và những tác động đa dạng của nó. Trên thắng lợi huy hoàng của mấy mươi năm chiến tranh, đất nước đang đồng thời phải nhận lãnh và giải quyết những hậu quả nặng nề của nó. Những hậu quả đó không chỉ gia nhập vào cuộc sống hiện tại, mà còn đi mãi và tiếp tục chi phối cuộc sống tương lai.

Chú ý tới đề tài chiến tranh và quân đội chính là tìm về ngọn nguồn của đời sống đất nước, hôm nay. Muốn nhận thức đúng, hiểu đúng, khám phá ra những quy luật của cuộc sống xã hội hiện thời không thể không tìm tới nguồn gốc đó.

Chú ý tới đề tài chiến tranh và quân đội là để tìm ra cái áp lực, cái xu hướng cùng những vấn đề đặt ra trong đời sống hiện nay, là cái đang bị ẩn kín trong hàng loạt dữ kiện rối rắm của đời sống thời bình.

Chú ý tới đề tài chiến tranh còn là để tìm cái chìa khoá mở cánh cửa đi vào thế giới tinh thần, tình cảm trong con người từng thế hệ trong toàn bộ xã hội mà sân khấu đang có trách nhiệm tích cực tham gia vào việc biến cải nó ngày càng tốt đẹp hơn, hoàn thiện hơn. Trên đường hướng tới cơ bản đó giá trị phản ánh lịch sử, giá trị ngợi ca quá khứ hào hùng mới có điểm tựa và lý do tồn tại. Lịch sử bao giờ cũng cần được tiếp tục hơn là những sự ngâm vịnh, ngợi ca, ngắm nhìn và sự ca ngợi, khẳng định tốt nhất vẫn là đưa ngọn cờ thắng lợi của dân tộc cắm lên những điểm mốc lịch sử mới.

Cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc đang diễn ra hàng ngày hiện nay càng bức thiết đòi hỏi sự soát xét lại các kinh nghiệm chiến tranh và phẩm chất người lính, trong chiến tranh, để làm mới lại chủ nghĩa anh hùng từng đưa quân dân ta giành thắng lợi, lại thêm một lý do để đề tài này trong sân khấu nói riêng, văn học nghệ thuật nói chung thành một đề tài thời sự hàng đầu.

Chào mừng Quân đội nhân dân Việt Nam 40 tuổi, ôn lại truyền thống chiến đấu và chiến thắng oanh liệt của quân đội, những người làm nghệ thuật sân khấu đều cùng chung ý nghĩ: 40 năm lịch sử với bao nhiêu trí tuệ thông minh kỳ diệu và bao nhiêu thành tích, chiến công làm nên bởi xương máu, mồ hôi, nước mắt đó đang kêu gọi chúng ta sáng tạo những tác phẩm sao cho xứng đáng!

(Tạp chí Sân khấu 12-1984)

 

---------

(*) Bài tư liệu đăng lại sau 25 năm xuất bản

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác