Giải thưởng tư nhân, xã hội hoá và văn học mạng (8)

(Toquoc)- Ở Việt Nam hệ thống giải thưởng này còn quá ít, chưa có uy tín, chưa được ủng hộ. Điểm quan trọng ở các giải này là nguồn tài chính, cơ chế tuyển chọn, đánh giá, tiêu chuẩn đánh giá của các Hội đồng thẩm định.

Có giải thưởng xã hội hóa tổ chức xét giải được 1 năm thì ngừng hoạt động, không có đủ tiền in hết các tác phẩm lọt vào chung khảo. Có giải thưởng tư nhân đã tổ chức xét giải được vài năm, quảng bá giới thiệu một vài tác phẩm và gương mặt mới, nhưng nhìn chung giải thưởng này vẫn chưa thu hút được độc giả và chưa tạo được uy tín cao, Ban tổ chức giải thưởng có những động cơ ngoài văn học.

Sự xuất hiện của những giải thưởng này có tác động tích cực đến đời sống văn chương, thế nhưng tính cạnh tranh giữa các giải thưởng và với giải thưởng chính sách chưa cao (trừ giá trị tiền thưởng); có nhà văn, nhà thơ vừa tham gia thẩm định ở giải thưởng xã hội hóa này vừa có chân giám khảo ở giải thưởng tư nhân khác. Giải thưởng tư nhân, xã hội hóa ở ta còn non trẻ, mới chỉ dừng lại ở mức độ “thăm dò” dư luận xã hội, người đọc, người sáng tác; tính độc lập trong khâu thẩm định các tác phẩm chưa cao, tính định hướng của giải thưởng cũng chưa rõ rệt. Thay vì đa dạng hóa giải thưởng, làm cho mỗi giải thưởng có một khuynh hướng riêng, có một chủ trương hợp thức hóa giá trị riêng không thể trộn lẫn thì các giải thưởng tư nhân, xã hội hóa ở ta lại có tham vọng thay thế lẫn nhau, thay thế giải thưởng chính sách, “làm ra một thứ chuẩn mực” hoặc chỉ đơn thuần là nối dài nhau, chồng chéo lên nhau. Giải thưởng văn học mạng chưa có chỗ đứng và chưa có giải thưởng chính thức nào dành riêng cho các thể loại văn học.

Năm 2005, Trung tâm Văn hóa doanh nhân Việt Nam tổ chức trao Giải thưởng văn học và điện ảnh xuất sắc lần 1 (2005). Hội đồng giám khảo của giải thường gồm nhiều nhà văn, nhà phê bình do Trung tâm ủy thác bình chọn. Trị giá giải thưởng 50 triệu đồng. Giải thưởng văn học năm 2005 được trao cho tiểu thuyết Tấm ván phóng dao của Mạc Can. Năm 2007, Trung tâm Văn hóa doanh nhân Việt Nam trao giải thưởng cho Tuyển tập Phạm Tiến Duật (thơ và trường ca); Giám đốc Trung tâm khẳng định số tiền giải thưởng dành để lo các công việc chữa bệnh, in sách cho nhà thơ Phạm Tiến Duật.

Năm 2007 giải thưởng Lá Trầu của Quỹ Lời vàng Eva (Công ty phát triển truyền thông EVA) được công bố. Sự xuất hiện Giải thưởng của Quỹ này cho thấy một biểu hiện của xu hướng xã hội hóa văn học. Giải Lá Trầu chỉ dành vinh danh các tác giả nữ. Các tác phẩm lọt vào vòng chung khảo giải Lá Trầu được bảo trợ “đầu ra”, từ in ấn, xuất bản tác phẩm cho đến quảng bá. Sau một năm trao giải (Bay lặng im của Trang Thanh được trao giải nhất), giải Lá Trầu buộc phải ngừng do thiếu kinh phí. Năm 2010, Quỹ Lời vàng Eva được khởi động lại bằng việc in hai tác phẩm thơ đã vào chung khảo của mùa giải trước.

Trong năm 2008 Công ty sách Bách Việt được thành lập Giải thưởng thơ Bách Việt lần 1. Có 315 tập thơ dự xét giải. 5 tập thơ vào chung khảo: Ma thuật ngón (Trần Tuấn), Những ngọn triều nhục cảm (Đỗ Doãn Phương), Đêm và những khúc rời của Vũ (Lê Vĩnh Tài), Thức ăn ngày hôm nay (Đỗ Trí Vương), Mỗi quốc gia một thành phố của thế giới (Nguyễn Thế Hoàng Linh). Hội đồng thẩm định gồm các nhà thơ: Giáng Vân, Ý Nhi, Thi Hoàng, Nguyễn Bình Phương, Phùng Tấn Đông. Nhà thơ Giáng Vân làm Trưởng ban thẩm định. Tiêu chí chọn trao thưởng của giải này là “tác giả có giọng điệu riêng, những dấu ấn sáng tạo riêng”. Tuy nhiên những phát biểu thể hiện kết quả thẩm định của một số thành viên Hội đồng thẩm định trong Giải thưởng này lại chưa chứng tỏ được sự tinh tế, sắc sảo, với trình độ thẩm định vượt lên các Hội đồng khác, lại thêm nhiều chỗ diễn giải còn chưa khúc chiết. Giải thưởng thơ Bách Việt lần 1 được trao cho tập Ma thuật ngón của Trần Tuấn (trị giá 30 triệu đồng). Cùng với Giải thơ, Công ty sách Bách Việt tổ chức Giải văn Bách Việt lần 1 (năm 2009). Trong năm đầu tiên của Giải Văn, BTC chỉ xét trao giải cho tiểu thuyết, trị giá giải thưởng 40 triệu đồng. Hội đồng thẩm định của Giải văn bao gồm: nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, nhà văn Lê Minh Khuê, nhà phê bình Nguyễn Thị Minh Thái, nhà văn Nguyễn Việt Hà, nhà văn Trần Nhã Thụy. Dự giải Bách Việt là những tác phẩm chưa được xuất bản, chưa tham dự cuộc thi văn học nào, đề tài tự do nhưng phải hướng đến những giá trị nhân văn. Ngoài các giải thưởng trên Công ty sách Bách Việt còn có tham vọng mở rộng hệ thống giải thưởng sang: Giải thưởng văn học dịch năm 2010, Giải thưởng lý luận phê bình năm 2011. Đến nay, cả giải thưởng văn học dịch lẫn giải thưởng lí luận phê bình Bách Việt vẫn chưa được phát động.

Cả hai giải thưởng Lá Trầu và Bách Việt đều thu hút nhiều tác phẩm dự giải, có lẽ vì trị giá giải thưởng khá cao, lại là một hình thức giải thưởng mới mẻ. Tuy nhiên chất lượng các tác phẩm đoạt hai giải thưởng tư nhân này, chỉ qua một thời gian ngắn, đã cho thấy chưa cao, chưa thu hút được độc giả tìm đọc.

Năm 2008, giải thưởng thơ Làng Chùa (Hà Tây) lần đầu tiên được tổ chức. Giải thưởng này do các thành viên trong Hội thơ của làng vận động từ những người yêu thơ và các doanh nhân, các tác giả khắp nơi có thể tham dự giải, trị giá giải thưởng này không cố định.

Năm 2010, Quỹ văn hóa Phan Châu Trinh thuộc Liên hiệp các Hội khoa học và Kĩ thuật Việt Nam tổ chức trao giải cho nhiều lĩnh vực, trong đó công trình nghiên cứu văn học. Quỹ văn hóa Phan Châu Trinh ra đời năm 2007, lúc đầu có tên gọi là Quỹ dịch thuật Phan Châu Trinh. Quỹ này được thành lập nhằm huy động mọi nguồn lực cho dự án Tủ sách Tinh hoa Tri thức thế giới. Sau một năm hoạt động, Quỹ đổi tên thành Quỹ văn hóa Phan Châu Trinh, chủ trương mở rộng các hoạt động của Quỹ và tổ chức định kì, không định kì hệ thống Giải thưởng văn hóa Phan Châu Trinh. Quỹ văn hóa Phan Châu Trinh tài trợ và hỗ trợ dịch thuật các tác phẩm thuộc dự án Tủ sách tinh hoa tri thức thế giới; khuyến khích, tôn vinh các công trình nghiên cứu văn hóa đặc sắc; tổ chức đào tạo và phổ biến các giá trị văn hóa Việt Nam và thế giới. Hội đồng giải thưởng của Quỹ gồm nhiều nhà khoa học, nhà hoạt động văn hóa, xã hội, và giáo dục. Hạng mục Giải thưởng nghiên cứu trong hệ thống Giải thưởng văn hóa Phan Châu Trinh 2009 (lễ trao giải tổ chức năm 2010) được trao cho Inrasara vì ông đã có công giới thiệu giới thiệu văn hóa, văn học và ngôn ngữ Chăm tới công chúng.

Giải thưởng tư nhân, xã hội hoá và văn học mạng (8) - ảnh 1Trong thời đại phát triển Internet, toàn cầu hóa và hội nhập nhiều nước trên thế giới bắt đầu hình thành xu hướng xuât bản tác phẩm văn học trên mạng Internet (Xin lỗi, em chỉ là con đĩ …). Cùng với hiện tượng xuất bản này đã có thêm những giải thưởng mới như: giải thưởng dành cho tác phẩm văn học mạng (giải Blooker…), giải dành cho tiểu thuyết di động (Nhật Bản). Ở ta cùng với sự phát triển rộng rãi của mạng Internet, những năm qua sinh hoạt văn hóa văn học mạng đã dần dần hình thành, thu hút được một lượng đáng kể người đọc, người dùng Internet truy cập; nhiều tác phẩm được in thành sách: Những đống lửa trên vịnh Tây Tử; Net mùa thu; Thư gửi người yêu cũ; Những lá thư trong chai; Tựa vai và đưa tay đây mình nắm; Anh sẽ lại cưa em nhé; 1Megabyte yêu;

Năm 2007, website http://www.thotre.com tổ chức cuộc thi thơ online, giải Nhì được trao cho bài Hơi thở tôi mang mùi bùn đất của Huỳnh Thúy Kiều. Năm 2008, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam và Đại sứ quán Thụy Điển tại Việt Nam bảo trợ và phát động cuộc thi viết (giới hạn 100 chữ) dành cho các blogger với chủ đề Giấc mơ và hiện thực. Chủ tịch Hội đồng giám khảo là nhà văn, nhà biên kịch Nguyễn Thị Thu Huệ. Giải thưởng dành cho văn học mạng ở ta đến nay chưa dành được quan tâm bởi vì ngay sự tồn tại của dòng văn học này vẫn chưa được giới văn học truyền thống công nhận, vẫn còn nhiều ý kiến chỉ trích văn học mạng vì tính chất văn học yếu kém của nó. Tuy nhiên cần phải thấy rằng, nhiều tác phẩm “văn học mạng” ở một số nước trên thế giới đã được chuyển ngữ, in ấn, phát hành ở Việt Nam. Ngoài ra cũng có một số tác phẩm văn học mạng của các cây bút trẻ Việt Nam, hoặc hội các blogger sau một thời gian thử nghiệm sáng tác văn học mạng đã được chuyển sang dạng sách in.

Trần Anh


>>>
Nhìn nhận về giải thưởng văn học trên thế giới (1)

>>> Tình hình trao giải và những so sánh bước đầu (2)

>>> Về Giải thưởng Uỷ ban toàn quốc Liên hiệp các Hội VHNTVN (3)

>>> Tầm giải thưởng của tác phẩm văn học Việt Nam (4)

>>> Nhìn lại một số giải thưởng VHNT địa phương (5)

>>> Văn học Việt Nam: nhiều giải thưởng, ít đề tài (6)

>>> Giải thưởng Hội Nhà văn Hà Nội từ năm 2002 đến nay (7)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác