Diễn đàn sáng tác văn học 2008

Nhằm cải thiện tình hình đầu tư đại trà mà không hiệu quả trong lĩnh vực sáng tác lâu nay, từ năm 2007 Hội Nhà văn VN bắt đầu áp dụng hình thức đầu tư chiều sâu với mức cao nhất là 25 triệu đồng/người. Nhưng làm sao để đầu tư cho văn học một cách hiệu quả vẫn đang là một vấn đề gây nhiều bàn cãi...

Diễn đàn sáng tác văn học 2008 - ảnh 1
Trình diễn thơ trẻ ở Văn Miếu trong Ngày thơ VN 2007.
Phó chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam kiêm phó chủ tịch hội đồng đầu tư sáng tác văn học của hội Nguyễn Trí Huân giải thích về cách đầu tư sáng tác chiều sâu cho các nhà văn:

- Hội Nhà văn cũng giống như các hội văn học nghệ thuật khác được Nhà nước đầu tư hằng năm dưới hai hình thức: đầu tư thường xuyên và đầu tư chiều sâu, còn gọi là đầu tư tác phẩm chất lượng cao. Các hình thức đầu tư bao gồm: đi thực tế, tổ chức hội nghị hội thảo, đầu tư thông tin (tổ chức giới thiệu thông tin trên báo chí - PV), quan trọng nhất là đầu tư trực tiếp.

Hình thức đầu tư thường xuyên được tiến hành nhiều năm nay, dành cho những nhà văn có nhu cầu đề đạt, mỗi người được nhận từ hai, ba triệu cho đến năm triệu đồng, không được nhận liên tiếp trong hai đến ba năm. Hình thức đầu tư chiều sâu được áp dụng hằng năm, bắt đầu từ năm 2007 đến năm 2010.

Hội Nhà văn tiến hành tuyển chọn theo hai cách, một là thông báo trên báo cho các nhà văn gửi đề cương và một phần bản thảo đến hội đồng đầu tư sáng tác, hai là đặt hàng các nhà văn. Ban thường trực hội đồng đầu tư sáng tác sẽ tập hợp lại thành danh sách rồi đưa lên ban chấp hành Hội Nhà văn để được xem xét. Ban chấp hành bỏ phiếu chọn người được đầu tư. Mức đầu tư cao nhất là 25 triệu đồng. Người được chọn đầu tư phải giành được quá nửa số phiếu, trong trường hợp số phiếu thuận và số phiếu chống bằng nhau, chủ tịch hội sẽ là người có quyết định cuối cùng.

Sau khi có danh sách được chọn, chúng tôi gọi điện từng người để hỏi họ có nhận không rồi mời đến ký hợp đồng, nhận trước 10 triệu đồng, số tiền 15 triệu còn lại sẽ cấp nốt cho họ khi nghiệm thu tác phẩm. Thời gian hoàn thành tác phẩm do nhà văn tự đưa ra trong hợp đồng, kết thúc thời gian này mà tác phẩm chưa hoàn thành, tác giả phải nộp lại một phần tiền đã nhận. Chúng tôi chú trọng chọn những tác phẩm lớn như tiểu thuyết, trường ca để đầu tư chiều sâu.

* Để được đầu tư chiều sâu, các nhà văn phải đáp ứng tiêu chuẩn gì, thưa ông?

- Toàn bộ ban chấp hành nằm ngoài danh sách được đầu tư. Tất cả hội viên Hội Nhà văn đều có cơ hội được nhận đầu tư sáng tác. Chúng tôi căn cứ vào cái đã có của họ để quyết định xem các nhà văn được nhận đầu tư thường xuyên hay là đầu tư chiều sâu. Những nhà văn đã được giải thưởng nhà nước hoặc giải thưởng của hội sẽ được ưu tiên xem xét hơn. Bên cạnh đó, chúng tôi căn cứ vào tác phẩm cụ thể, nếu tác phẩm hay mà họ chưa có tên tuổi cũng có thể được đầu tư. Ngoài ra, còn phải xem điều kiện sức khỏe, điều kiện sáng tác của họ thế nào. Có những người từ chối không nhận tiền đầu tư vì chưa ra tác phẩm.

* Trong số những người được chọn đầu tư chiều sâu năm 2007, có ai rơi vào trường hợp có tác phẩm hay như ông vừa nói không?

- Chưa có ai cả, bởi vậy chúng tôi căn cứ vào cái đã có là chính.

* Có bao nhiêu người được chọn đầu tư chiều sâu trong năm 2007? Có bao nhiêu người từ chối? Ông có thể nêu một số ví dụ?

- Có hơn 100 người đăng ký, 20-30 người được đặt hàng, từ đó chúng tôi chọn ra trên 50 người. Chúng tôi mời những người đáng tin cậy như các nhà văn Nguyễn Quang Sáng, Nguyễn Khải. Có một số người từ chối, ví dụ như nhà văn Nguyên Ngọc.

Ý kiến người trong cuộc:  Đầu tư sao cho hiệu quả?

* Nhà văn VÕ THỊ HẢO: Đầu tư sáng tác - tại sao không?

Lâu nay chúng ta không vì không có đầu tư mà không viết văn hay sáng tạo. Thật ra, tiền đầu tư sáng tác vẫn quá nhỏ so với những khoản chi khác - những khoản chi không hiệu quả, những sự thụt két do tham nhũng... Tôi trân trọng những lý do cao quí mà các nhà văn không nhận tiền đầu tư sáng tác đã nêu ra. Nhận hay không là quyền của mỗi người. Cái quan trọng hơn cả là sự chân thành.

Trong danh mục đầu tư chiều sâu năm nay có tên tôi. Tôi điềm nhiên nhận khoản đầu tư đó mà không chút băn khoăn. Tôi biết tôi sẽ không bao giờ vì khoản tiền đầu tư sáng tác mà khuất lụy, đi chệch lý tưởng dân chủ và tự do của tôi.

Tôi nhận tiền đầu tư sáng tác như một sự khuyến khích nhỏ nhoi của mình cho khuynh hướng xã hội cần những công trình mang giá trị tinh thần và cái đẹp ngoài những khoản đầu tư đơn thuần cho vật chất. Điều quan trọng là cái mà Nhà nước thay mặt nhân dân chi cho nhà văn khoản đầu tư đó đã có những thay đổi theo hướng đổi mới: gia nhập WTO và đang tiến hành tư nhân hóa trên nhiều lĩnh vực...

Trong danh mục những nhà văn có tác phẩm được đầu tư sáng tác năm nay, tôi ghi nhận có sự thay đổi vì thấy tên nhiều nhà văn mang tư tưởng mới và họ đã sáng tác có bản lĩnh, không luồn lụy, có chất lượng. Tôi ghi nhận một sự thay đổi trong cách quan niệm của Hội Nhà văn. Vì thế, tôi vui nhận số tiền đó. Trong đó có cả những đồng tiền thuế và giá trị thặng dư lao động của tôi đã cần cù góp cho toàn xã hội.

* Nhà văn NGUYỄN NHẬT ÁNH: Nên "tài trợ" bằng những giải thưởng danh giá

Là một hội viên, khi được lãnh đạo hội đưa vào danh sách "đầu tư chiều sâu", tôi nghĩ đó là một niềm vui với người viết. Ở đây không đơn giản chỉ là tiền, đó còn là sự đánh giá về quá trình cống hiến và hiệu quả lao động. Còn chuyện nhận hay không nhận khoản tiền này là tùy quan niệm và hoàn cảnh của mỗi người. Tôi rất cảm kích nhưng tôi không nhận bởi tôi tin mình có thể sống được bằng ngòi bút.

Tôi xem đây là một thiện chí của ban chấp hành, nhưng đồng thời cũng bộc lộ sự lúng túng trong việc xác định hình thức đầu tư. Tiền của chắc không nhiều, đầu tư như thế này dàn đều thì vô nghĩa, "đầu tư chiều sâu" cũng khó mà nói đối tượng đã chính xác chưa và có thật sự lay động được "chiều sâu sáng tác" hay không.

Nếu Nhà nước thật sự ưu ái với những người viết văn thì theo tôi, nên "tài trợ" dưới hình thức những giải thưởng văn chương danh giá - có giá trị cao về tinh thần lẫn vật chất. Tức là biểu dương những thành phẩm văn học đã được kiểm định và có tác động xã hội rộng lớn, chứ không phải đầu tư cho những tác phẩm chưa được viết ra. Khi đó, những người cầm bút sẽ cố viết sao cho thật hay để được công nhận. Và cả bạn đọc lẫn Hội Nhà văn đều được lợi!

* Nhà văn NGUYỄN MẠNH TUẤN: Cần có qui chế chặt chẽ

Sáng tác văn chương lại có những đặc thù riêng, cụ thể đó là tinh thần độc lập sáng tạo. Bây giờ nếu nhận tiền tài trợ, tức cũng có nghĩa gần như viết theo "đặt hàng". Đặt hàng ở đây cũng không phải là qui định về nội dung, đề tài... mà vô hình trung có một sự ràng buộc nào đó nơi tư tưởng của người viết. Do đó, một số nhà văn từ chối không nhận tiền "đầu tư chiều sâu" là điều dễ hiểu.

Nhưng cũng đừng nghĩ những người nhận tiền là không hay, bởi đây chỉ là quan điểm của từng cá nhân. Ai cũng biết tiền đầu tư không thể quyết định chất lượng tác phẩm. Nhưng nếu đầu tư đúng sẽ có kết quả tốt. Cũng đừng bao giờ đòi hỏi đầu tư là... thắng 100%. Văn học nghệ thuật cần nhất là một đời sống lành mạnh, còn có tác phẩm lớn hay không thì đó thuộc về... định mệnh.

Theo tôi, tiền "đầu tư chiều sâu" cũng rất cần thiết, nhưng không làm theo kiểu chia chác cho các công thần hay xuê xoa những người "bất mãn" mà phải đầu tư vào đúng những nhà văn đang làm việc, kể cả những nhà văn trẻ chưa phải là hội viên. Tôi cũng xin nhấn mạnh rằng khi thực hiện quĩ này đừng nên mất thời gian bàn tán chuyện công tâm hay không, mà cần phải công khai ban bố một qui chế thật cụ thể. Qui chế đó phải chặt chẽ như một... bộ luật, tức phải có đầy đủ những điều khoản, để chiếu theo đó mà xét.

* Nhà văn NGUYỄN DANH LAM: Nên lập quĩ đầu tư sáng tác

Một khi Hội Nhà văn được Nhà nước hỗ trợ một khoản tiền lớn để đầu tư cho sáng tác của các hội viên hằng năm, cách tốt nhất là nên thành lập một quĩ đầu tư sáng tác.

Quĩ đầu tư này sẽ hình thành một giải thưởng chính thức, chất lượng cao, số tiền trao giải lớn, do các nhà báo viết mảng văn học và Hội Nhà văn cùng bỏ phiếu bầu chọn. Giải trao định kỳ năm năm/lần. Khoảng thời gian đó đủ để một nhà văn từ khi biết thông tin giải thưởng, nảy ra ý tưởng để xây dựng tác phẩm và hoàn thành tác phẩm.

Ngoài ra, đời sống sáng tác của các nhà văn cũng có nhiều chiều, nên quĩ đầu tư sẽ hỗ trợ sâu sát các nhu cầu về: tìm kiếm tài liệu, sách, hỗ trợ mua các tác phẩm mới trên thế giới nếu nhà văn nào có nhu cầu tìm đọc để nâng cao kiến thức, mua các phiếu giảm giá sách cho nhà văn… nói chung đầu tư cho nhà văn theo chiều sâu thì phải nhiều chiều và có kế hoạch như thế.

Còn nếu hình dung việc đầu tư chỉ là mang đến cho nhà văn một "cục" tiền, bảo rằng: anh hãy dùng tiền này để sinh nhai trong ngần ấy ngày, và viết ngần này trang tác phẩm, thì cũng không có gì bảo đảm số tiền đó sẽ giúp nhà văn làm ra tác phẩm tốt. Vì sáng tác là nhu cầu tự thân của nhà văn, việc đầu tư chính là tạo điều kiện tối ưu cho nhà văn sáng tác, đáp ứng các nhu cầu chính đáng cho công việc viết văn của nhà văn ấy. 

(Theo TT)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác