Cú đúp giải thưởng có trở thành một hiện tượng thơ trẻ

(Toquoc)- Năm 2010, một cái tên còn khá mới lạ xuất hiện trên văn đàn - Nguyễn Phan Quế Mai giành một lúc hai giải thưởng thơ: Giải năm 2010 của Hội Nhà văn Hà Nội và cuộc thi Thơ về Hà Nội (do báo Văn nghệ và Đài PTTH Hà Nội tổ chức). Vậy liệu cái tên Nguyễn Phan Quế Mai có được dư luận chú ý và ghi nhận như một hiện tượng thơ trẻ?

Chùm thơ được giải “Thơ về Hà Nội” của cây bút trẻ Nguyễn Phan Quế Mai

HÀ NỘI

 

Tôi không được sinh ra và lớn lên trong Hà Nội

Hà Nội tự sinh và  tự lớn trong tôi 

Một cây yêu thương xum xuê vòm lá

 

Cây yêu thương tạc hình cột cờ Hà Nội ngọn cờ phất phới thổi vào hồn tôi hai từ “Tổ quốc” tôi phóng xe qua tóc cũng rạo lên màu cờ đỏ 

Cây yêu thương mang hình hài phố cũ nắng ngủ quên trên mái ngói nghiêng nghiêng chảy vào lòng tôi lóng lánh rêu phong thành quách 

Hồ Gươm Hồ Tây Hồ Ngọc Khánh những mặt hồ sóng sánh đổ vào tôi ánh sáng

Di cư vào tôi những đỏ trắng tím hồng của hoa phượng, loa kèn, bằng lăng, sen ngát

Du mục vào tôi chợ hoa đêm Quảng Bá những vầng nón lá sáng vầng trăng  

 

Bãi sông Hồng cong dáng em thiếu nữ mùi hoa sữa vương mềm tóc

Cửa Ô vào đêm mở ra lối nhỏ ảo mờ sương phủ lạc bước người về

Ba mươi sáu phố dẫn về  ngực tháp Rùa

 

Những chiều đổ lá  xõa thu về

Dáng người gồng gánh vơi mỏng triền đê 

 

Cuộc sống chảy qua ngập ngừng hè phố hàng nước chè đầu ngõ quán phở bình dân

Rất xa

Rất gần

Rất thương

Rất lạ... 

 

Những hoa những lá những giọng những người

Như dành mình tôi

Như hóa thành tôi 

 

Tôi không được sinh ra và  lớn lên trong Hà Nội

Hà Nội tự sinh và  tự lớn trong tôi.

 

NHỮNG NGÔI SAO HÌNH QUANG GÁNH 

 

Họ gánh về cho tôi những mùa ổi mùa xoài mùa mận

Mùa sen mùa cốm trên vai

Cả nắng ban mai cả  hòang hôn tím

Ngày đi rưng rưng đôi dép lê. 

 

Tôi mua được mùa ổi, mùa sen bằng những đồng bạc lẻ

Những đồng bạc lặng lẽ  

Thấm đấm sương đêm, thấm  đẫm mồ hôi 

Sau lưng họ đồng làng mồ  côi hun hút gió

Vòng tay ngỏ

Lời ru con căng sữa  

 

Họ gánh về cổng tôi những mùa trinh nguyên, những mùa tôi sẽ quên nếu không có họ

Hương nhãn Hưng Yên vừa vào mùa, sen Tây Hồ vừa nở, cốm Làng Vòng vừa trăn trở  những hạt xanh

Họ gánh về tặng tôi ngọn gió mát lành thổi về từ đồng quê 

Nơi mẹ, và con và chồng họ đứng chờ

Nơi những cơn mơ

Vùng vằng khát 

 

Tôi văng vẳng nghe họ hát

“Khó thời đòn gánh đè vai 

Lần hồi nuôi mẹ mặc ai chê cười*” 

 

Những ngôi sao của tôi

Gánh trên vai mình số phận 

Vô danh giữa đời thường

Dẫu đôi lúc đặt vào mắt tôi bao tia nhìn mang hình dấu hỏi. 

 

---------

*Ca dao

 

TA PHỐ 

 

Choàng tỉnh mùa trong tiếng chim hót cao

Thăng Long sắp nghìn năm tuổi

Ta già phố trẻ 

 

Sóng từ bãi giữa dào dạt ngô non

Chương Dương sóng sánh vai gầy em gánh hòang hôn lên phố

Ta nghiêng phố thẳng 

 

Heo may về cùng hương hoa sữa

Thu lả lơi vàng

Ta khăn len phố phong phanh 

 

Nốt nhạc rơi từ ô cửa sổ

Ngân một nốt thu

Ta vội vàng phố chầm chậm chảy 

 

Mùa thu vẫn còn con gái

Thăng Long vạm vỡ xanh

Ta kẻ lữ hành phố tri kỷ 

 

Chạm môi lên mùa

Lá vàng sắc lộc

Mình ta xao xác

Giữa mùa kiêu sa  

Cú đúp giải thưởng có trở thành một hiện tượng thơ trẻ - ảnh 1
Nguyễn Phan Quế Mai trong đêm trao giải cuộc thi Thơ về Hà Nội (15/10/2010)

Vài năm gần đây các giải thưởng thơ được dư luận chú ý, trong đó có các giải thưởng thường niên của Hội Nhà văn Việt Nam, Hội Nhà văn Hà Nội thường bị rơi vào tình trạng bỏ trống ngôi vị cao nhất. Đã có nhiều cuộc tranh luận thẳng thắn và không kém phần gay gắt giữa quan điểm “Thơ mất mùa” và “Mỗi mùa có gì thì gặt lấy”, không nên đưa ra so sánh chất lượng giữa năm này với năm khác để trao giải thường niên…

Năm 2010, một cái tên xuất hiện trên văn đàn: Nguyễn Phan Quế Mai, giành một lúc hai giải thưởng thơ: Giải của Hội Nhà văn Hà Nội và Giải nhất cuộc thi Thơ về Hà Nội (do báo Văn nghệ và Đài PTTH Hà Nội tổ chức). Câu hỏi đặt ra là, liệu cái tên Nguyễn Phan Quế Mai có được dư luận chú ý và ghi nhận như một hiện tượng thơ trẻ không?

Tập thơ Cởi gió của Nguyễn Phan Quế Mai được hội đồng chung khảo của Hội Nhà văn Hà Nội nhận xét: “Được chú ý giữa những giọng thơ trẻ. Một giọng thơ biết tiết chế để khi chạm đến cái riêng tư vẫn không sa vào bé nhỏ, vụn vặt. Tình cảm với đất nước quê hương của người xa xứ, hoặc đang sống ngay giữa lòng đất nước, thật tha thiết mà không lạm dụng cảm xúc. Tác giả cũng chứng tỏ một bản lĩnh thơ trẻ, không chấp nhận cách cấu tứ quen tay, không sa vào ngôn từ dễ dãi, cũng không gây choáng bằng hình thức cầu kỳ, phù phiếm”. Còn Nhà thơ Vũ Quần Phương, phát biểu trong buổi trao giải cuộc thi Thơ về Hà Nội đánh giá thơ của Nguyễn Phan Quế Mai là có tìm tòi về thể hiện, tạo được một giọng điệu riêng, lạ, nhưng dễ hiểu và dễ được chấp nhận.

Trong khi thơ trẻ đã và đang rơi vào sự cầu kỳ khó hiểu, thơ với cách viết cũ thì không còn là lựa chọn của số đông những người cầm bút trẻ thì Nguyễn Phan Quế Mai là người biết dung hoà giữa cái cũ và cái mới của thơ một cách nhuần nhị. Tuy nhiên, dù dung hoà trong xu thế thơ trẻ và thơ với cách viết cũ thì Nguyễn Phan Quế Mai vẫn thiên nhiều về hướng “cũ” hơn. Trong các bài thơ của chị, dường như mọi sự “bùng nổ” và làm chìa khoá cảm thụ khách quan đều nằm ở phần kết - gói trong 1,2 câu hoặc một khổ ngắn cuối bài, ví dụ như trong bài Cởi gió là: Một ngày gió nâng tôi lên cao/ Gió trao tôi đôi cánh/ Và bảo tôi hãy cởi gió ra và bay lên trên ý nghĩ" , trong bài Hà Nội: “Tôi không được sinh ra và lớn lên trong Hà Nội/ Hà Nội tự sinh và tự lớn trong tôi”.

Còn lại là những dẫn dắt, những suy tư mang hơi hướng của kể, tả. Hơi hướng của hoài niệm, cảm xúc, suy tư nhiều hơn sự chiêm nghiệm, nghiền ngẫm, day dứt. Câu chữ không lên gân, trúc trắc, không bị “già” trước tuổi - như nhiều cây bút trẻ. Thơ Nguyễn Phan Quế Mai đi vào lòng độc giả bằng con đường “trực diện”. Những gì muốn diễn đạt, những gì muốn truyền tải đều hiển hiện ở ngay con chữ, vì thế thơ chị dễ hiểu, dễ nắm bắt, dễ nhận được sự đồng cảm: “Mình gọi tên nhau năm tháng dài thêm/ ngày rớt nắng mùa lên hương/ có cớ vui buồn và sóng lên từ âm thanh giản dị/ đan vào nhau sóng sánh nhau dan díu nhau/ quyện vào nhau những thương buồn trìu mến” hay “ Chạm môi vào tháng Tư/ giật mình nghe môi tháng Tư là nụ hoa gạo đỏ”… “Tháng Tư nở hoa/ bằng những đôi-môi-hoa-gạo-đỏ” “Những ngôi sao của tôi/ Gánh trên vai mình hẩm hiu số phận/ Vô danh giữa đời thường/ Dẫu đôi lúc đặt vào mắt tôi bao tia nhìn mang hình dấu hỏi”.…Đó có thể được coi là ưu thế của thơ Nguyễn Phan Quế Mai. Tuy nhiên, với tâm thế của độc giả khó tính, biết đâu đó lại là rào cản cho cảm thụ nội dung cũng như nghệ thuật ở khía cạnh đa tầng và có chiều sâu.

Thực ra “tạng” thơ kiểu Nguyễn Phan Quế Mai không mới, và không khó tìm trên báo, trên các tạp chí văn học. Thậm chí đó từng là “bước đệm”, là ranh giới cho sự chuyển tiếp từ cái cũ sang cái mới. Có người chưa thể bước qua ranh giới ấy, hoặc thử bước qua mà không hợp nên vẫn giữ cho mình một khoảng cách “an toàn” bằng nền móng của thơ truyền thống. Hay như nhà thơ Vũ Quần Phương nhận xét chung thì các bài thơ tham gia cuộc thi thơ về Hà Nội lần này không có bài nào vượt qua được các áng thơ văn viết về Hà Nội của các nhà thơ trước đó.

Từ giải thưởng này, suy nghĩ về sự chuyển động của thơ trẻ hôm nay thấy rằng, dường như những nỗ lực của thơ trẻ mấy năm qua chỉ mang đến đời sống văn học một làn gió lạ. Bất chợt thổi đến và gây lên những xôn xao, chứ chưa được ghi nhận trên phương diện nghệ thuật. Có thể đây là điều mà các cây bút trẻ trên con đường sáng tạo của mình cần phải dừng lại, quan sát và lắng nghe. Bởi lâu nay, trước những đổi mới có phần táo bạo và mạnh mẽ của thơ ca thì hình như “gu” thẩm mỹ thơ của công chúng và của giới chuyên môn vẫn chưa thay đổi nhiều. Thơ dễ hiểu, biết tiết chế… vẫn được đón nhận và đánh giá cao.

Đã có những người cầm bút vừa xuất hiện đã tạo được sự chú ý của dư luận bao gồm cả tính hai mặt - hoặc là được trông chờ, hoặc là khó tiếp nhận. Phải có một quá trình và thời gian thì câu trả lời mới được giải đáp họ có trở thành “hiện tượng” tạo nên trào lưu, phong cách, thể thức, dòng văn học mới hay không. Nhưng điều kiện ít nhất, gần như tiên quyết cần phải có để tạo sự chú ý là cái “mới”, cái “khác lạ”, cái “không giống ai” có ý nghĩa và giá trị nghệ thuật xuất hiện. Không thể phủ nhận bằng cách nói: Công chúng không quan tâm người cầm bút viết theo thể thức nào, cũ hay mới, miễn là hay. Tuy nhiên cách thức thể hiện nghệ thuật mới hay cũ, mới đến đâu, cũ ở mức độ nào nó thể hiện lịch sử, thời đại, và cấp độ nhận thức chính người cầm bút và môi trường, xã hội người cầm bút đang tồn tại.

Quay trở lại trường hợp thơ Nguyễn Phan Quế Mai với hai giải thưởng khá danh giá gần đây, có thể làm “hài lòng” số đông những người đã quen thích nghi với thơ cũ, nhưng khó có thể trở thành một hiện tượng thơ trẻ được chú ý, ít nhất trong thời điểm này. Vì thế, giải thưởng khép lại phần nào tạo ra độ “hẫng” với những cây bút trẻ. Ngay cả với ban chung khảo giải thưởng 2010 của Hội Nhà văn Hà Nội (dù đã quyết định trao giải thưởng cho Cởi gió) sau khi dành những lời khen ngợi cũng thẳng thắn bày tỏ quan điểm: “Trao giải cho tập thơ của Nguyễn Phan Quế Mai, Hội Nhà văn Hà Nội khẳng định sự thành công bước đầu của một giọng thơ trẻ, đồng thời cũng mong chờ sự bứt phá của tác giả trong thời gian tới, trên cơ sở gia tăng độ mỹ cảm cho ngôn ngữ, nghiêm khắc hơn trong kỹ thuật và nghệ thuật thơ”.

Hiền Nguyễn  

(Ảnh: Khánh Vân)

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác