Chủ tịch Hồ Chí Minh và hình tượng Người chiến sĩ

 

(Tổ Quốc)- Đến nay, đã có nhiều tác phẩm văn học, nghệ thuật đủ mọi thể loại lấy cảm hứng từ hình tượng từ Bác Hồ muôn vàn kính yêu của cả dân tộc Việt Nam và bạn bè khắp năm châu, bốn biển. Tuy nhiên, trường ca viết về Bác lại chưa đủ đếm trên đầu ngón tay, “Bác Hồ và người chiến sĩ” (*) là trường ca của nhà thơ, họa sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân Lê Huy Quang trực tiếp viết về đề tài Bác Hồ…

Điều ấy nói lên một sự thật là thơ viết về Bác Hồ là niềm vinh dự lớn, nhưng lại là một việc vô cùng khó khăn bởi nhiều lý do khách quan và chủ quan khác nhau, nhất là đối với thể loại trường ca. Bởi lẽ hình tượng Bác đã là một tác phẩm nghệ thuật hoàn mỹ, nên dù có ngợi ca đến mấy cũng không cùng. Và thật đáng hổ thẹn khi sự ngợi ca ấy lặp lại những người đi trước. Cũng vì lẽ đó, nên bất luận người nào muốn viết về Bác cần phải nỗ lực, cố gắng trên nhiều trăm phần trăm cả về tâm tư, tình cảm, sự trân quý thương Bác, cũng như tài và trí lực khi cầm bút, mới mong có thể thành công.

Chủ tịch Hồ Chí Minh và hình tượng Người chiến sĩ - ảnh 1

Nhà thơ Lê Huy Quang đã tìm được cho mình một cách tiếp cận riêng về đề tài Bác Hồ, khi ông đặt Bác bên cạnh người chiến sĩ, xét theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng của cụm từ này. Cuộc đời Bác là cuộc đời của người chiến sĩ Cộng sản tranh đấu không mệt mỏi cho độc lập, tự do của dân tộc, hạnh phúc của nhân dân Việt Nam cũng như các dân tộc bị áp bức trên toàn thế giới.

Sinh ra và lớn lên ở dải đất miền Trung luôn thừa nắng lửa, gió Lào và nghèo đói, nhưng lại thiếu cơm ăn, áo mặc và độc lập, tự do, hạnh phúc:

Quê hương Người

Như khắp Việt Nam

Thuở ấy

Nhục hờn

Buồn khổ

Nắng cháy da

mặt trời

ngấm lửa

Gió lào

từng cơn

đời nô lệ

xé tim gan

Đất cằn khô

Bốn mùa mưa lũ

bạc nước sông Lam

Rùng rùng gió bão...

Hơn ai hết, Bác Hồ là người thấu hiểu nhất nỗi đau của người dân quê nghèo, suốt đời bão lũ thiên tai, lại còn phải gánh cả nỗi đau của người dân mất nước. Nhà thơ Lê Huy Quang cũng sinh ra và lớn lên ở dải đất này nên cũng không quá khó để cảm nhận được điều ấy. Ông từng phải kêu lên rằng:

Dân làng ta chịu thương, chịu khó

Sao người làng ta nghèo cực quá!

rau cháo

qua ngày

cầu thực

tha phương

vùi xác nơi xa...

Chỉ cần một loại giặc thiên tai đã là quá mệt mỏi rồi. Thế mà người dân miền Trung quê Bác, cách đây gần một thế kỷ cùng một lúc gánh trên mình cả hai loại giặc, thiên tai và địch họa. Như vậy, chắc chắc nỗi đau khổ không chỉ tăng gấp đôi, mà còn gấp nhiều lần và sức chịu đựng của người dân nơi đây cũng vì thế mà tăng theo. Bác Hồ của chúng ta đã sinh ra trong hoàn cảnh ấy:

Tháng Năm

Một nghìn tám trăm chín mươi (1890)

Đêm hè

Trời im sao câm mệt mỏi,

Một tiếng khóc

Rung xé không gian

Vòi vọi.

Vách đất nhà tranh.

Tiếng khóc

Vào đời

bé Nguyễn Sinh Cung.

Ai biết?

Tiếng khóc ấy...

Để

Hai mươi mốt năm sau

Trở thành tiếng nói một thanh niên

Hầm tàu Sài Gòn/ Đi tìm chân lý...

rồi

Ai biết?

Ba mươi năm sau

Thành tiếng nói Việt Nam

Vang giữa Pa-ri.

Ai biết?

Năm một nghìn chín trăm hai mươi tư (1924)

 thành tiếng khóc

Lê-nin

Một ngày băng giá

Mát-xcơ-va...

Và cuối cùng là:

Và năm nhăm năm sau,

Chủ tịch Hồ Chí Minh

Mở

Việt Nam dân chủ cộng hòa...?

Nhưng sự khác biệt, lớn lao và vĩ đại của Bác, chính là bằng sự nỗ lực cá nhân không mệt mỏi và với sự nhạy bén chớp thời cơ, Người đã cùng toàn dân tộc Việt Nam tạo nên một thời đại mang tên THỜI ĐẠI HỒ CHÍ MINH, gắn liền với quê hương Việt Nam yêu dấu của Người VIỆT NAM - HỒ CHÍ MINH.

Nhà thơ Lê Huy Quang đã điểm lại những tháng ngày gian truân, khổ ải, xa nhà, xa Tổ quốc, Bác Hồ đã bôn ba khắp năm châu, bốn bể tìm con đường giải phóng cho dân tộc Việt Nam thoát khỏi đêm trường nô lệ và áp bức bởi chính quyền phong kiến và bè lũ thực dân xâm lược.

Nỗi đau

xa nước

Nỗi đau

xa nhà.

Bàn chân Người trải những xông pha,

in dấu mọi nẻo đời thầm khổ.

Trái tim Người/ trở về Việt Nam - luồng gió mới

chủ nghĩa Mác - Lênin...

Dù phải xa quê hương, đất nước trong một thời gian dài, nhưng như người mẹ hiền Tổ quốc Việt Nam vẫn dang rộng vòng tay đón người con ưu tú sau những ngày đi xa trở về:

Tổ quốc xa Người

khắp nẻo bôn ba

vẫn dang rộng đôi tay

đón Người đầy nước mắt....

Cả tập trường ca dày hơn 70 trang, thì nhà thơ đã dành một nửa số trang viết về cuộc đời của Bác, kể từ lúc sinh ra cho đến khi Bác vĩnh biệt chúng ta. Cuộc đời Bác có hai lần ra đi. Lần thứ nhất là ra đi tìm đường cứu nước và lần thứ hai là ra đi về nơi vĩnh hằng, yên giấc ngàn thu. Lần ra đi lần thứ hai của Bác đã để lại cho toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta và các dân tộc yêu chuộng hoà bình, độc lập, tự do trên toàn thế giới một nỗi buồn thống thiết, một nỗi đau đến tận cùng trái tim con người:

Hồ Chí Minh

trong tiếng khóc hôm nay

có năm châu/ hòa nước mắt

vĩnh biệt Người.

Hồ Chí Minh

Người ở lại

trong ca dao

cuộc đời

dòng song

cây rừng

ngọn núi...

trong thơ Việt Nam

và thơ nhân loại”.

Nhà thơ không quên dành những dòng tâm huyết viết về những chiến sĩ vô danh. Chính họ là lực lượng hùng hậu nhất góp phần to lớn làm nên chiến thắng kẻ thù xâm lược của dân tộc ta. Họ là những chàng trai hãy còn rất trẻ:

Tuổi hai mươi

Sau hai mươi năm người lính đi xa

mũ cối

ba lô

mảnh vải dù

khẩu AK báng gập.

Anh đi suốt Trường Sơn

Và đường mòn Hồ Chí Minh lịch sử...

Ở họ còn có cả sự ngây thơ rất đáng yêu của những người mới lớn. Chưa kịp nghĩ đến chuyện vợ con, vì tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc, họ sẵn sàng gác lại chuyện riêng tư để lên đường tòng quân đánh giặc, giải phóng quê hương, đất nước, nhưng vẫn không quên viết thư về dặn bố:

Con trai chiến trường thư về dặn bố:

“Bao giờ hỏi vợ,

Bố cắt buồng cau đưa lễ cho con”.

(ở đây, khi đạn lên nòng

Trong mắt con, bóng cau quê cao vút

Cùng đồng đội, con lao mình phía trước

Nơi quân thù uống máu nhuộm trò vui

Nơi những thân gái êm non ngập giữa tiếng cười.

Con nghĩ đến mùa cau, lá trầu xanh của mẹ

Và trắng đá vôi nồng, môi thắm suốt

nghìn năm)”...

Trong đoàn quân những người lính vô danh ấy còn có cả bóng hình những mầm non tương lai của đất nước. Khoác ba lô xa lớp, xa trường, xa mái ấm tuổi thơ về nơi sơ tán cũng là một cách hành động rất đáng tự hào góp phần nhỏ vào chiến thắng giặc quân xâm lược Mỹ mà các em ra đi:

Em ba lô lên vai, đường dài tiền trạm

Sang bên kia sông là đất tổ Hùng Vương.

Những em gái, trai lớp 10 xa lớp, xa trường

Kỳ thi cuối cùng

Thay áo học sinh lên làm người lớn

Tôi xin tất cả ôm hôn tôi

Tất cả văn bằng tôi nuôi sống

Ta nghẹn lòng

giữ sạch sẽ

tuổi thơ ngây...

Trong thắng lợi của dân tộc ta trước kẻ thù xâm lược trên chiến trường còn có biết bao công lao, bóng dáng của các người mẹ, người chị, người vợ ở hậu phương, nơi vì họ mà các anh đã ngoan cường chiến đấu, anh dũng hy sinh không tiếc máu xương để mong ngày sum họp. Chính các anh là người hiểu hơn ai hết tấm lòng bao la của mẹ. Và cũng chính những người mẹ ấy đã trở thành một phần không thể thiếu trong đoàn quân vô danh góp phần làm nên sự toàn thắng của dân tộc trước mọi kẻ thù xâm lược:

Hai mươi năm, người lính trở về nhà

Dù đã cạn, mẹ vẫn lau khô nước mắt

Trên cầu ao quê, giữa trưa hè khoan nhặt

Hai bàn tay người lại giặt áo cho con...

Cuối cùng tôi muốn nói là trong tư cách vừa là họa sĩ, vừa là nhà thơ, nên NSND Lê Huy Quang rất có ý thức đưa chất họa vào thơ, nên các hình tượng thơ của ông đầy tính tạo hình. Điều này là một lợi thế lớn so với nhiều người, vì thế không phải ai cũng có thể làm được. Hy vọng rằng trong dịp Kỷ niệm 127 năm ngày sinh của Bác Hồ muôn vàn kính yêu, bạn đọc lại có thêm cơ hội chiêm ngưỡng Bác ở những góc nhìn khác, âu cũng là cách để mỗi chúng ta càng thêm yêu thêm quý Bác Hồ hơn./.

Đỗ Ngọc Yên

--------------------

(*) “Bác Hồ và người chiến sĩ” Trường ca của Lê Huy Quang, Nxb Quân đội Nhân dân, 2016.

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác