Chiều Hương Giang

Đỗ Trọng Khơi

Lời bình của Đỗ Trọng Khơi về bài thơ "Chiều Hương Giang" của tác giả Nguyễn Khoa Điềm

Chiều Hương Giang


Sau chiều nay, còn buổi chiều khác nữa

Có thể mây cao, có thể nắng vàng

Cơn gió thổi những buổi chiều chưa tới

Tóc bao người bay rợi cả không gian.

Nhưng chiều nay con bò gặm cỏ

Bên dòng sông như chưa biết chiều tan

Tôi với nó lặng im bè bạn

Mắt nó nhìn dìu dịu nước Hương Giang

Những buổi chiều, những buổi chiều quê hương

Tôi đã sống và tôi chưa được sống…

Nhưng chiều nay vô tình trong nắng muộn

Mắt tôi nhìn trong suốt nước Hương Giang.


Bình giải:


Bài thơ có ba khổ. Khổ một mang trong nó không gian lưỡng diện, lưỡng tính. Khổ một có bốn câu thơ và cứ một câu mang cái lưỡng diện về không gian đặt xen bên câu mang hình ảnh ảo, ước lệ.

Sau chiều nay, còn buổi chiều khác nữa = lưỡng diện

Có thể mây cao, có thể nắng vàng = ước lệ

Cơn gió thổi những buổi chiều chưa tới = lưỡng tính, lưỡng diện

Tóc bao người bay rợi cả không gian = ước lệ ảo

Và ở khổ thơ này cho thấy tâm trạng rất bâng khuâng, xao động. Sự bâng khuâng cũng bởi thiếu một định tính. Do vậy, khi hình ảnh con bò gặm cỏ ở khổ thơ thứ hai xuất hiện thì một hình tượng nghệ thuật đã tạo nên và qua đây, chiếc chốt cho tâm trạng, cảm xúc và tư tưởng thơ đã “định” trở lại.

Nhưng chiều nay con bò gặm cỏ

Bên dòng sông như chưa biết chiều tan

Tôi với nó lặng im bè bạn

Mắt nó nhìn dìu dịu nước Hương Giang…

Dùng chữ “chiều tan” chứ không phải “chiều tàn” là khá đắc địa. Nó tạo cho cảnh vật một cảm nhận về tính đồng lẫn, chan hoà; nó không nghiêng về tính chất đơn lẻ, mất mát tàn rơi của hình ảnh “tàn” - chiều tàn. Từ cách nhìn cảnh - vật ấy đã cho nối tiếp hình ảnh: Mắt nó nhìn dìu dịu nước Hương Giang… thật yêu thương, trìu mến. Và rồi lại từ con mắt “dìu dịu” của con bò gặm cỏ cho xuất hiện hình ảnh mầm một con mắt khác:

Nhưng chiều nay vô tình trong nắng muộn

Mắt tôi nhìn trong suốt nước Hương Giang…

Một cộng cảm, tương giao nhân quả giữa người và vật. Sự cộng cảm, tương giao đến mức gần hai bên đã có chung cái nhìn:

Mắt nó nhìn dìu dịu: nước Hương Giang

Mắt tôi nhìn trong suốt: nước Hương Giang.

Có câu, vật mượn tâm mà thông, tâm mượn vật mà hiện. Với hình ảnh “nước Hương Giang” qua con mắt người và vật đã tạo ra hiệu quả nghệ thuật đồng nhất, cộng cảm, cộng sinh tinh tế.

Nguyễn Khoa Điềm là thi sĩ nổi danh với bút hoạ cảnh sắc, địa danh qua trường ca “Mặt đường và khát vọng” và hàng loạt các bài thơ khác từ thời dòng Hương Giang còn chìm trong khói lửa chiến tranh. Với bài thơ “Chiều Hương Giang” này thêm một lần “dìu dịu - trong suốt” hoạ lên cảnh sắc thanh bình, tươi đẹp có giá trị thẩm mỹ và nhân bản sâu sắc.


(Văn nghệ Thái Bình)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác