Khoảng hở tác quyền



Mới đây, khi thực hiện chương trình bán sách nhân ngày sách và bản quyền thế giới 23/4, Nhà xuất bản (NXB) Trẻ công bố ra mắt năm tác phẩm thiếu nhi, trong đó có cuốn Đuốc lá dừa của nhà văn Hoài Anh. Trước đó, ngày 13/3, NXB Kim Đồng đã ký hợp đồng sử dụng tác phẩm của nhà văn Hoài Anh gồm bảy cuốn, đứng đầu danh sách là Đuốc lá dừa. Vì sao lại có chuyện một tác phẩm mà hai nơi cùng khai thác, lại là hai đơn vị vốn làm ăn uy tín?
 

Hóa ra, NXB Trẻ ký hợp đồng với người chịu trách nhiệm về tác phẩm của cố nhà văn Hoài Anh là ông Nguyễn Tý vào ngày 14/12/2012, để xuất bản lại Đuốc lá dừa trước đây do NXB Văn Học ấn hành. Trong khi đó, NXB Kim Đồng lại giao dịch với con trai của cố nhà văn là ông Trần Minh Vũ bằng hợp đồng ký ngày 13/3 để ưu tiên xuất bản Đuốc lá dừa trong vòng 10 năm kể từ ngày 1/3/2013. Mỗi đơn vị nắm quyền xuất bản một giai đoạn, và điều quan trọng ở đây là không có đơn vị nào vi phạm tác quyền.
 

Việc hai nhà xuất bản lớn suýt giẫm chân lên nhau trong việc mua bản quyền do quãng thời gian quá gần nhau, đã được hai bên diễn giải rõ. Tuy nhiên, nếu trên thị trường xuất hiện cùng lúc hai phiên bản Đuốc lá dừa đều hợp pháp (hiện bản do NXB Trẻ đã phát hành, bản của NXB Kim Đồng dự kiến ra mắt trong quý II), sẽ gây bối rối cho độc giả. Điều này cho thấy đã có một khoảng hở về bản quyền có thể đẩy các đơn vị làm sách vào chỗ “bỗng dưng phạm luật” mà không hay biết. Nhà xuất bản A không biết đơn vị B vi phạm bản quyền tác phẩm của mình và chính A cũng không biết liệu mình có “cầm nhầm” tài sản của công ty sách C nào đó không. Bí mật công việc làm ăn thì đã đành, nhưng dẫn đến tình trạng đi xoay vòng bịt mắt lẫn nhau thì không ổn.
 

Vi phạm bản quyền sách hiện nay không chỉ là chuyện cố tình in lậu, copy, xào nấu sản phẩm của nhau, mà còn là vô tư cầm nhầm vì thiếu thông tin đối chiếu. Đặc biệt, đối với các giao dịch bản quyền với nước ngoài, thường xảy ra tình trạng tác phẩm đã được đơn vị này giành tác quyền nhưng công ty sách kia lại bỏ tiền ra mua tiếp. Sở dĩ có tình trạng trên vì đối tác ở vài quốc gia lỏng lẻo về luật bản quyền, cứ có khách hàng là họ bán. Hoặc, xảy ra tình huống đơn vị này mua sách theo tác quyền nguồn, trong khi công ty kia lại tiếp cận ở bản quyền thứ cấp qua ngôn ngữ khác.
 

Khoảng hở tác quyền - ảnh 1

Tác phẩm Đuốc lá dừa do NXB Trẻ ấn hành


Năm ngoái từng nổ ra sự việc hy hữu dọa kiện chéo nhau giữa hai đơn vị làm sách tư nhân. Đông A dọa kiện Đinh Tỵ vì đơn vị bạn “in nhầm” cuốn 1000 trò chơi tư duy phát triển trí tuệ của mình. Nhưng, nhờ thế mới lọt ra thông tin Đông A cũng “in nhầm” của Đinh Tỵ đến hai tựa Thảo nguyên kỳ diệu và Sức sống của rừng xanh. Tuy khác tính chất, nhưng tình huống giữa NXB Trẻ và NXB Kim Đồng cũng bị rơi vào lỗ hổng thông tin này. Nếu việc tác phẩm Đuốc lá dừa được ký hợp đồng ưu tiên xuất bản không được công bố, có khi hai bên vẫn đinh ninh mình mới là nơi đang giữ quyền khai thác.
 

Khoảng trống đó nên được san lấp. Một số đơn vị đã thực hiện việc thông báo danh mục tác phẩm đã mua tác quyền của mình. Có công ty sách còn dành hẳn trên website mục tác phẩm đã mua bản quyền. Tiếc rằng không nhiều đơn vị làm sách để tâm đến việc này, trong đó có cả những tên tuổi trong làng xuất bản. Đòi hỏi các đơn vị làm sách cần có bản công bố những tác phẩm mà họ đang giữ bản quyền, song ngành quản lý cũng phải có động thái, phương thức để giải quyết vấn đề, gần giống như việc sắp xếp, cấp phép, công bố danh mục những ca khúc trước năm 1975 mà lĩnh vực ca nhạc đang làm.
 

Dù biết không phải ai cũng đọc danh mục, đọc rồi không phải ai cũng tuân thủ bản quyền; dù không cứ phải thông báo là tránh được việc “cầm nhầm”, nhưng ít ra cũng lấp dần được cái khoảng hở mà kẻ xấu thì tìm cách lợi dụng, còn người ngay thì không khéo bị sụp hầm.

 
(phunuonline.com.vn)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác