Những vần thơ thắm tình bằng hữu

Những vần thơ thắm tình bằng hữu  - ảnh 1Có lẽ, đối với người sáng tác thì không gì hạnh phúc hơn khi những tác phẩm của mình được bạn đọc nhắc đến. Dân Long Xuyên - Châu Đốc như chúng tôi không thể nào quên được những tác phẩm đã từng một thời được các cô cậu học trò chuyền tay nhau như “Vụ án vườn Tao ngộ”, “Tình yêu trong veo”, “Nửa tuần trăng mật”, “Ngan ngát mùa xưa”, “Khúc trăng xưa”… và nhiều tác phẩm khác nữa đã làm nên một Trịnh Bửu Hoài riêng và rất riêng trong lòng bạn đọc miền sông nước - nhất là giới trẻ.

Gần đây, có lẽ tập thơ “Ký ức” là một tác phẩm khá ấn tượng trong số “gia tài” văn chương của Trịnh Bửu Hoài tính đến nay. Ấn tượng bởi một lẽ, tập thơ đầy tâm sự, hoài niệm với quê hương, với bạn bè, với những vùng đất mà tác giả đã đi qua trong hơn nửa đời người, đúng như tên của nó: “Ký ức”. “Ký ức” là một tập thơ mỏng, chỉ vỏn vẹn 16 bài thơ trong 62 trang in, tuy nhiên xét về chữ “tình” thì tập thơ này lại khá dày dặn.

Như đã nói, mảng đề tài chính của tập thơ là u hoài niệm u buồn xen lẫn những cảm xúc yêu thương của “nửa đời phiêu bạt” - như tác giả đã tâm sự. Đến những nơi xa, con người và vùng đất ở đó đã cho nhà thơ những nỗi niềm, những ưu tư mà khi từ giã rồi ông vẫn còn cảm thấy mình nặng nợ, cái nợ ân tình với đất, với người. Những lần hội ngộ bạn thơ cũng đã để lại cho ông nhiều kỉ niệm. Tất cả được ông trân trọng góp nhặt vào tập thơ mỏng này.

Có một điều đáng chú ý là trong “Ký ức” ta ít bắt gặp mảng đề tài tình yêu, quê hương sông nước như những tập thơ khác của Trịnh Bửu Hoài và ở tất cả bài thơ trong tập ông đều đề tặng cho những người bạn mình. Có lẽ đây tập thơ ghi lại những kỉ niệm của ông ở “xứ người” nên ông dành nhiều tình cảm của mình tặng cho những con người nghĩa tình ấy.

Bài thơ đầu tiên trong tập là “Bạn tôi”, một tựa đề chân phương mang nghĩa tường minh nhưng cũng đầy giản dị. Bài thơ này tác giả viết tặng Lộc Vũ - nhà thơ gắn bó cả đời với mảnh đất An Giang nhưng mất sớm, Trịnh Bửu Hoài đã ghi lại những cảnh ngộ của bạn mình: Bạn mang hồn phương đông / Quay lưng ra phố chợ / Áo cơm không là nợ / Hồn phơi phới ngàn lau”.

Nếu “Bạn tôi” chỉ ghi lại hình ảnh của một con người, thì ở “Đêm ngủ dưới chân Ngự Bình” và “Về phố cổ” tác giả đã lồng cả cái tình đời tình thơ vào trong đó, đến độ có thể kéo giãn cả thời gian theo trang thơ. Đến xứ cố đô, ngủ đêm ở nhà nhà thơ Ngàn Thương, hoàn cảnh nghèo khó của bạn thơ đã làm nhà thơ thao thức: “Nhưng ta làm sao ngủ được / Huế thơ mà bạn ta nghèo / Quá đêm còn nằm thao thức / Ngậm ngùi một mảnh trăng treo” (Đêm ngủ dưới chân Ngự Bình). Đến Hội An, gặp gỡ nhà thơ Nguyễn Miên Thượng, cái tình cái nghĩ của những người thơ làm cho khoảng cách về tuổi tác như lùi xa, cả hai đã qua nửa đời người nhưng điều đó thì chẳng sá gì với hồn thơ lấp lánh của họ: “Bạn sống như chàng hát rong / Ta cũng nửa đời phiêu bạt / Gặp nhau mái đầu chớm bạc / Nụ cười sao rất hồn nhiên” (Về phố cổ).

Và, khi bắt gặp bài thơ “Tiễn bạn” trong tập thơ này, đọc lại tôi thật sự thấy bồi hồi…

Có thể nói, “Tiễn bạn” là một trong những bài thơ của nhà thơ Trịnh Bửu Hoài được nhiều người biết đến, nhất là với hai câu thơ để đời “Đất khách muôn trùng sao nhỏ hẹp / Quê nhà một góc nhớ mênh mông”. “Tiễn bạn” được cây bút trẻ Trần Sang gọi là “cuộc tiễn đưa lay động lòng người”:

Ra đi đâu phải không về nữa 

Mà khói hoàng hôn cay mắt nhau 

Mà chiều như rụng theo chân bước 

Và nắng đường xa bỗng bạc màu

Tôi đã đọc “Tiễn bạn” nhiều lần, trong một số tuyển tập in chung có Trịnh Bửu Hoài góp mặt, mỗi lần đọc là một lần cảm nhận lại nỗi niềm của người xa xứ, xa quê. Bài thơ vỏn vẹn bốn khổ thơ viết theo kiểu chân phương, bảy chữ, không đánh đố, không cao xa mà bình dị, mà nặng nghĩa tình. Đọc xong trong tâm trạng còn đau đáu…

Hay một lần về Tây Nguyên, nhớ người bạn thơ nhiều năm lận đận, nổi trôi, tác giả cảm thấy phố phường cao nguyên như trống trải, đìu hiu: “Phố núi bây giờ đi mỏi gối / Một mình ta các ngõ chợt buồn tênh / Vắng bạn hoàng hôn mù sương khói / Mái tóc ngày xưa có ngọt mềm” (Về Pleiku nhớ bạn). Nỗi nhớ người xưa không vơi trong lòng, nhưng người vẫn mờ như sương khói, đâu còn tìm lại những lần hội ngộ cùng nhau, để rồi nỗi nhớ làm ông thốt lên: “Ta ngó núi không buồn rót rượu / Núi nhìn ta lạ một bóng đời / Cao nguyên ơi đêm này không ngủ / Nằm nghe rừng núi hát thơ người...” (Về Pleiku nhớ bạn).

Và, “Buổi chiều thiên niên kỉ” là bài thơ tôi vẫn thường nghĩ đến khi có dịp ngồi lại trò chuyện cùng những người bạn của mình. Không biết thế nào mà những vần thơ bình dị ấy lại ám ảnh tôi, đọc lên cứ nhớ bạn bè da diết. Không triết lý, không hàm ý, chỉ là những dòng tâm sự bình thường của một con người. Bình thường ? Nó hay ở chỗ đó ! Hay ở chỗ quá bình thường nên ai cũng có thể cảm nhận và xao xuyến khi khe khẽ đọc: “Năm thằng nhớ những chiều xa / Lần giở từng trang ký ức / Dù đời là mơ hay thực / Ngày mai trời vẫn xanh màu // Ngày mai nắng vẫn xôn xao / Chào bình minh thiên niên kỷ / Năm thằng vẫn là tri kỷ / Ung dung đi giữa cuộc đời…”. Bao nhiêu kỉ niệm vui buồn bên bè bạn, của tôi, của ông, của mọi người… tự dưng thấy ấm áp biết bao!

Nhà thơ Trần Xuân An từng nhận xét: “Trong tình bạn thâm giao, Trịnh Bửu Hoài khi viết về bạn, cũng là lúc anh thể hiện chân thành, trung thực chính anh một cách mặc nhiên mà có thể anh không ngờ đến”. Nếu nhận xét như nhà thơ Trần Xuân An thì tôi xin được chọn hai bài trong tập thơ này tiêu biểu cho “dòng thơ viết về bằng hữu” (tôi gọi thế - VT) của Trịnh Bửu Hoài, là “Uống rượu bên hồ Trúc Giang” và “Chiều Kinh Bắc” Trong bài “Uống rượu bên hồ Trúc Giang” (viết tặng nhà thơ Tô Nhược Châu) có những câu mang đậm tính triết lý, vẻ đạo mạo - điều ít thấy trong tập thơ “Ký ức”: “Bạn mừng ta tay run rót rư­ợu / Ta mở lòng hớp ngụm tình xưa / Bão thời gian chẳng mòn ký ức / Há chi trời đất có sang mùa / Ta cứ rót bóng mình trong đáy cốc / Trần gian là một cuộc vui đùa / Khói thuốc bay t­ưởng mây trời đáp xuống / Như­ớng mắt nhìn thế cuộc có say chưa”. Tình thơ, tình người đã làm tất cả trở thành hư ảo với nhà thơ, thời gian có trôi qua như bão tố cũng không làm mòn đi những nỗi nhớ niềm thương thì nào có quản chuyện tháng năm trôi… Hoặc: “Bạn gánh nghiệp đời như­ gánh mộng / Thế mà s­ương khói nặng đôi vai / Ta lên núi để rồi xuống núi / Đạo s­ư buồn trắng cả hai tay / Chí lớn phù hoa như­ bọt n­ước / Phú quí cơ hồ như­ mây bay

Với “Chiều Kinh Bắc” lại là một cuộc chia tay đầy lưu luyến, mà ai đọc xong cũng không kìm nổi xúc động:

Đời hợp tan là lẽ thường tình 

Vậy mà cũng rưng rưng nước mắt 

Làm chân ta cứ vấp chân mình 

Những tưởng là say, ừ say thật 

Vẫy tay hoài bóng bạn cứ lung linh!

Biết rằng có hợp có tan, nhưng tác giả vẫn không giằng lòng được, để đến nỗi “chân cứ vấp chân” tự viện có là đã say rượu, nhưng thật ra ông đang say tình người, ra đi rồi biết khi nào gặp lại, nỗi nhớ ấy ngậm ngùi, da diết “Vẫy tay hoài bóng bạn cứ lung linh!

Đưa bạn về chốn vĩnh hằng, tác giả đã viết nên những dòng thơ da diết, chứa chan tình người. Đây cũng là những vần thơ Trịnh Bửu Hoài viết về một người bạn - nhà thơ Phạm Hữu Quang: “Bạn đã về. Mãi mãi Bắc Đuông / Dòng sông xưa hát lời ru của mẹ / Những câu thơ bây giờ lặng lẽ / Kết thành sao soi một kiếp người / Dừng bước giang hồ. Bạn đã thảnh thơi. / Chuyện áo cơm cũng thành sương khói / Cồn Nguyễn Du gió mùa vẫn thổi / Không còn ai bên máy chữ gọi thơ về.

Với “Ký ức” - bài thơ duy nhất trong tập viết về nơi nhau rún, Trịnh Bửu Hoài cũng trút vào thơ hết cả nỗi niềm của người con bao năm lăn lộn giữa chợ đời tìm kiếm công danh:

Ta trở về tìm lại tuổi thơ 

Bóng thời gian ngả dài dưới tàn đa cũ 

Trời vẫn trẻ mà cây thành cổ thụ 

Ta chạnh lòng thèm một chút hồn nhiên

Trong tập, người đọc cũng tình cờ phát hiện những bài thơ với phong cách “lạ”: “Dưới trời không đất / Trên đất không trời / Nhân gian lơ lửng / Ai màng cuộc chơi // Hoa yên mù khói / Ẩn hiện chùa Đồng / Ngư­ời tham tiếng mõ / Gió gõ chuông không” (Yên Tử Sơn). Hoặc âm tiết đầy tinh nghịch, phóng khoáng như: “Tây Bắc chập chùng mây chớn chở / Hồn cao như núi thân như cỏ / Lương Sơn một dải lúa xanh rì / Đà Giang bóng nước cuốn chiều đi” (Hành Tây Bắc).

Khép lại tập thơ không gì nhiều hơn… hoài niệm. Tình bạn, tình người phương xa, tình đất lạ đã đắp nên bức tranh thơ giản dị mà thấm tình chân chất. Tác giả viết theo lối truyền thống, không cách tân, không chọn hình ảnh xa vời, lạ lẫm nhưng cũng không sáo rỗng, mà trái lại người đọc lại thấy thân thương, quen thuộc lạ thường. Có thể nhận định rằng tập thơ “Ký ức” là một tập thơ viết tặng bạn bè, không chỉ vì những vần thơ viết về bạn có tần suất xuất hiện của nhiều mà còn vì những vần thơ ấy nặng nghĩa sâu tình. Xin được mượn lời nhận xét của nhà thơ Trần Xuân An làm lời kết cho mấy dòng cảm nhận của tôi về tập thơ “Ký ức” và cũng là lời nhận xét chung thơ dòng thơ Trịnh Bửu Hoài: “Thơ Trịnh Bửu Hoài vì không quan tâm nhiều đến cấu tứ, không cố quyết làm cho mới, cho lạ câu chữ, cũng không hô hào cách tân, mà anh chỉ đặt nặng ở cái tâm, cái tình, nên mặt mạnh của thơ anh chính là ở tâm và tình thể hiện trong thơ”.

Thơ của Trịnh Bửu Hoài là thơ của Bình rót nghìn thu chưa cũ / Bâng khuâng ấm một giọt nồng”, là thơ của điệu vọng cổ mượt mà, thơ của hương gió phương Nam đằm thắm mà không thể phai mờ được.

Lần lựa mãi tôi mới viết được mấy dòng này. Định bụng là sẽ viết nhưng rồi những việc khác lại cuốn xô đi, đành phải gác lại. Hôm nay viết xong tôi tự cho rằng mình đã làm tròn “bổn phận” - bổn phận của một người “nghiện” thơ Trịnh Bửu Hoài.

Vĩnh Thông

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác