“Sát thủ online” của Nguyễn Xuân Thuỷ

Sau Biển xanh màu lá viết về cuộc sống của những người lính đảo Trường Sa, bẵng đi mấy năm mới thấy Nguyễn Xuân Thủy cho ra mắt cuốn tiểu thuyết thứ hai có cái tên đậm chất trinh thám, hình sự Sát thủ online.

Sát thủ online là câu chuyện về cuộc đời bất hạnh của một games thủ có nickname Hiệp sĩ đen. Khi lật giở từng trang sách, bạn đọc sẽ được Nguyễn Xuân Thủy dẫn dụ vào một thế giới tiểu thuyết có nhiều điều thú vị đáng để khám phá mà điểm dừng chân đầu tiên là hình ảnh.

“Sát thủ online” của Nguyễn Xuân Thuỷ - ảnh 1


Một “thằng cười” thời hiện đại

Nhân vật trung tâm của Sát thủ online, Tý, Mr Mouse hay Thiện phảng phất hình bóng “thằng cười”(1) Guyn-plên trong tiểu thuyết cùng tên của đại văn hào Vích-to Hugo. Tạo hóa cho họ khuôn mặt lành lặn nhưng sau màn tra tấn man rợ của những kẻ táng tận lương tâm chúng đã trở nên dị dạng, gớm ghiếc. Guyn-plên bị bọn buôn người com-pra-si-côx dùng phẫu thuật đặc biệt thay hình đổi dạng khiến bộ mặt vốn xinh đẹp của chàng trở thành xấu xí lúc nào cũng như đương nhăn nhở cười, ngay cả lúc muốn khóc để làm “thằng hề” mua vui cho gánh xiếc. Còn khuôn mặt Tý sau khi bị một đám côn đồ dùng bàn là chà sát nhiều lần đã biến dạng thành hình chữ V đầy xước sẹo. Không chỉ giống nhau về khuôn mặt xấu xí, Guyn-plên và Tý còn chung nhau những cung bậc bất hạnh trong cuộc đời ngắn ngủi của mình. Tý lớn trong sự thiếu thốn tình mẫu tử, trong nỗi dè bỉu, khinh bỉ của dân làng vì cái tiếng “con hoang”. Guyn-plên lớn lên trong những tràng cười nghiêng ngả của đám công chúng ưa nhìn ngắm sự đau khổ của đồng loại, trong những trận đòn roi, những tiếng chửi rủa, những bữa ăn thiếu thốn của bọn buôn người, và sau này là những lời chế giễu, miệt thị của tầng lớp quý tộc. Cả Tý và Guyn-plên đều mất đi những người thân quan trọng nhất với cuộc đời mình. Với Tý là mẹ, với Guyn-plên là nàng Đê-a. Và sau tổn thương tinh thần không gì cứu vãn được ấy, cả hai đều tìm đến cái chết. Tý ra đi trong mùi hoa cúc ma thơm nồng ở nơi mình đã có những tháng ngày thơ ấu hạnh phúc hiếm hoi còn Guyn-plên, sau cái chết của Đê-a, chàng đã gieo mình xuống đại dương mênh mông trong đêm tối đen mịt mùng.

Ngoài những điểm trên, xung quanh cuộc đời Tý và Guyn-plên còn có nhiều nét tương đồng khác như cả hai đều có người bạn gái mù (nàng Đê-a và bé Bông) đều không thích nghi với môi trường hào nhoáng về vật chất nhưng xa lạ với tâm hồn mình. Không thuốc lắc, không bia rượu, không tham gia những buổi quần hôn thác loạn mà chỉ ru rú trong phòng một mình, Tý không chịu và không chấp nhận được cuộc sống bầy đàn trong nhóm Lucky Family dù cho đây là môi trường an toàn nhất cho cậu ở chốn đô thị đầy cạm bẫy. Đối với Guyn-plên, đời sống xa hoa của tầng lớp quý tộc thật giả tạo, nhạt nhẽo, tầm thường nếu so với cuộc sống ở gánh hát rong bên ông già Uyêc-xuyt với con sói Ô Mô và Đê-a. Nhưng như vậy không có nghĩa rằng Nguyễn Xuân Thủy xây dựng nhân vật Tý từ niềm cảm hứng của Guyn-plên. So với “bậc tiền bối” cách mình bốn trăm năm, Tý có những đặc trưng riêng chứ không đơn thuần là một “phiên bản” mới được up date những bất hạnh mang tính đặc trưng của xã hội đương đại. Giữa Tý và Guyn-plên có những điểm khác biệt cơ bản về tư duy xây dựng nhân vật của hai tác giả được biểu hiện qua khía cạnh tâm lý nhân vật. Ở thế kỷ mười sáu Hugo chú trọng miêu tả những diễn tiến tâm lý của Guyn-plên trong phạm vi ý thức, còn đến thế kỷ hai mươi, theo trào lưu chung của văn học đương đại, Nguyễn Xuân Thủy lại chú trọng đến khía cạnh những sang chấn tinh thần, những ám ảnh về thể xác, trong đời sống tâm lý của Tý. Anh dành một trữ lượng trang viết tương đối lớn để miêu tả khía cạnh này trong những giấc mơ của Tý. Nếu như Hugo xây dựng Guyn-plên với hình ảnh người đàn ông trưởng thành, có nhân cách ổn định, mang cốt cách của một quý tộc Anh thế kỷ mười sáu thì Nguyễn Xuân Thủy xây dựng Tý với hình ảnh một cậu thanh thiếu niên mới lớn, tích cách chưa ổn định. Nếu như tình yêu giữa Guyn-plên và Đê-a trong trắng, thánh thiện, cao thượng và đau thương theo âm hưởng của một vở bi kịch đích thực thì tình cảm giữa Tý và bé Bông mang nét hồn nhiên ngây thơ của con trẻ, giữa Tý với Hương sữa lại pha chút hiệp nghĩa giang hồ, lại dính chút nhục dục thể xác theo tinh thần xã hội đương đại. Và cũng từ điểm khác biệt quan trọng này, chúng ta thấy rõ hơn thủ pháp xây dựng nhân vật Tý của Nguyễn Xuân Thủy. Đó là thủ pháp nghệ thuật tạo dựng ra.

Mô hình ba thế giới và nguyên lý giả trang

Thế giới games. Thế giới mộng và thế giới đời thực. Nguyễn Xuân Thủy cho cuộc đời nhân vật của mình phiêu dạt trong ba thế giới ấy. Ứng với một thế giới là những tên gọi và những nhân cách khác nhau của một bản thể duy nhất. Trong thế giới games, thế giới của những viên đá quý, những châu báu, những bảo bối, những vũ khí siêu nhiên, những câu chuyện phiêu lưu giang hồ kỳ hiệp đậm chất tráng ca và diễm tình, bản thể với những nickname Rồng xanh, Hiệp sĩ đen hiện lên với sức mạnh vô song, đầy lòng trượng nghĩa hào hiệp và vô cùng giàu có. Ở thế giới này, bản thể là Vip, được “quần hùng” ngưỡng mộ, sủng ái và… ghen ghét. Ai cũng muốn thay chỗ ngôi vị Tân vương tối cao của trò thượng võ lâm quân mà Hiệp sĩ đen đang nắm giữ. Trong khi đó, ở thế giới mộng, hai mảng đời bất hạnh và hạnh phúc thay phiên nhau chiếm chỗ trong cơn mơ của thằng Tý. Tý thường xuyên bị những cơn ác mộng ám ảnh, hành hạ. Những cơn ác mộng gợi lại cho Tý về những ký ức đau thương: bố dượng đánh đập, mắng chửi; chuột gặm bộ phận sinh dục; bọn côn đồ dùng bàn là chà lên mặt; mẹ bỏ rơi, người làng khinh ghét… Và những giấc mơ yên bình hiếm hoi đưa Tý về với kỷ niệm êm đẹp, với loài hoa cúc gai, với bé Bông, với bà ngoại, anh Tít và những giây phút hạnh phúc ngắn ngủi bên mẹ. Trong thế giới này, dù ở trong những cơn ác mộng hay những giấc mơ êm đềm, Tý luôn hiện lên với hình ảnh cậu bé gày gò, mảnh khảnh, hiền lành, yếu ớt, đáng thương. Sau cùng, tồn tại nơi thế giới thực là một bản thể với tên gọi, hay chính xác hơn là một biệt hiệu Mr Mouse cùng những nét tính cách phức tạp được trộn lẫn từ hai thế giới trên. Một Mr Mouse luôn đeo mặt nạ, thâm trầm chỉ thích giam mình trong phòng tối, tránh xa những chỗ tụ tập đông người. Mr Mouse khi cần thiết cũng là con người manh động và giảo quyệt. Để cứu bạn, Mr Mouse sẵn sàng giết người không chút ghê tay. Để thoát khỏi vòng vây của công an, Mr Mouse khôn khéo chui qua lỗ thông gió năm ép sát ở tầng áp mái cả ngày trời. Lặng lẽ, lạnh lùng như vậy nhưng Mr Mouse lại có những giây phút ngơ ngẩn, hiền lành như người mất hồn. Y không tự chăm sóc được bản thân, không nhận biết rõ ràng được thời gian, hay buồn, hay khóc khi nhớ về mẹ, về bà ngoại. Ba thế giới này hợp thành tam thể nhân cách trong một bản thể, vừa đa dạng, vừa đồng nhất, vừa hỗ trợ, vừa mâu thuẫn, phủ định nhau. Thế giới games một mặt bổ sung, lấp đầy những khiếm khuyết về thể trạng, cung cấp cho bản thể tiền bạc để duy trì cuộc sống ngoài đời thực nhưng một mặt cũng cấy mầm tội ác vào sâu tâm hồn bản thể để sau này nó có dịp trỗi dậy. Thế giới mộng vừa cung cấp cho bản thể liều thuốc giảm đau tinh thần khi tạo ra những giấc mơ êm dịu vừa làm ngoác thêm miệng những vết thương âm ỉ trong bản thể ngoài đời thực. Mặt khác, cuộc sống cay đắng, phũ phàng ngoài đời thực đã khiến bản thể ngày càng lún sâu hơn hai thế giới ảo. Cứ như thế cuộc đời bản thể là những vòng xoáy bất tận của những tính cách trái ngược nhau hoàn toàn. Và khi thân thể và tâm hồn không hợp nhất, khi không một nhân cách nào đủ khả năng duy trì sự thống trị của mình với thể xác thì bi kịch xuất hiện như một điều tất yếu. Nhân cách anh hùng trong thế giới games bị trừng phạt khi bản thể gây ra tội ác và bị truy nã phải trốn chui trốn lủi. Nhân cách đáng thương trong thế giới mộng bị tổn hại nghiêm trọng khi hay tin người mẹ mình tìm kiếm bao năm trời đã chết. Những chấn thương của hai nhân cách cơ bản này khiến bản thể suy sụp hoàn toàn và buộc phải tìm đến cái chết. Đến đây, Nguyễn Xuân Thủy đưa bản thể trở về với tên gọi thực của mình: Lưu Ngọc Thiện để tạo nên một điểm kết thúc trong hành trình của nhân vật được xây dựng theo nguyên lý giả trang (hay cacnavan). Theo nguyên lý này, nhân vật chỉ sống yên ổn khi mang “mặt nạ”, mang tên tuổi của người khác, nếu xuất hiện bằng tên thực của mình, nhân vật lập tức sẽ chìm trong vòng tai ương. Nguyên lý này gắn liền với tên tuổi nhân vật Jean Valjean trong thiên tiểu thuyết vĩ đại Những khốn khốn khổ. Trong Sát thủ online, Nguyễn Xuân Thủy cũng tạo dựng cho nhân vật của mình một hệ thống mặt nạ nhiều tầng lớp như chúng ta đã biết ở trên. Lúc mang tên khác, Lưu Ngọc Thiện còn được sống (dù không mấy êm đềm). Khi trở về với tên thật của mình, Thiện chỉ còn con đường tìm đến cái chết. Tình cảm của bà, của bé Bông cũng không thể giúp cậu tồn tại trên cõi đời. Điểm khác biệt giữa Lưu Ngọc Thiện với những nhân vật được xây dựng theo cùng nguyên lý là cái chết của Thiện vừa mang phản ánh sự tận cùng của bế tắc, của đau đớn, của tuyệt vọng vừa mang ý nghĩa của sự giải thoát khỏi những đau đớn ấy trong cậu. Có thể coi Lưu Ngọc Thiện là một “phiên bản” mới của kiểu nhân vật này.

Qua các thủ pháp trên, cho thấy Nguyễn Xuân Thủy dụng tâm rất nhiều cho nhân vật Lưu Ngọc Thiện. Nhân vật này sẽ có sức sống lâu dài, có độ thuyết phục cao hơn nếu Nguyễn Xuân Thủy chú trọng hơn nữa đến nhân cách trong thế giới games. Dường như anh chỉ coi thế giới này là bàn đạp để đưa nhân vật vào hai thế giới còn lại. Giá anh chăm chút hơn, miêu tả kỹ hơn những trường đoạn tâm lý của Thiện khi bắt đầu chơi games, khi thành games thủ giỏi, khi ở đỉnh cao của games và chịu những anh hưởng từ games một cách cụ thể hơn thì mô hình ba thế giới trong con người Thiện sẽ hoàn thiện hơn. So với hai mô hình còn lại, nhân cách games của Thiện được miêu tả lướt qua và yếu nhất, trong khi đó dựa vào nhan đề tiểu thuyết thì tôi nghĩ nhân cách này xứng đáng nhận được sự quan tâm nhiều hơn nữa của Nguyễn Xuân Thủy. Nếu được như vậy, cuốn tiểu thuyết sẽ truyền đạt một cách hấp dẫn, tinh tế hơn bức thông điệp anh cảnh báo.

Những nhức nhối của xã hội hiện đại

Nhức nhối đầu tiên là sự tha hóa, xuống cấp về đạo đức và lối sống của một bộ phận thanh thiếu niên hiện nay. Sát thủ online đề cập một cách khá toàn diện về vấn đề này. Những thanh thiếu niên trong Sát thủ online mỗi người sa ngã một kiểu. Liên ẳng, Hương sữa, Hường dây, Tuấn ẻo, Thành kỳ đà, Phong tắc kè các thành viên còn lại trong nhóm Lucky Family đều bỏ nhà đi bụi, tụ tập sống theo kiểu bầy đàn với nhau. Tuổi đời còn rất trẻ nhưng những thanh thiếu niên này đã dày dặn kinh nghiệm trong những cuộc ăn chơi thác loạn, trong quan hệ tình dục, biết dùng các loại ma túy và sẵn sàng làm việc miễn là có tiền để thỏa mãn thú ăn chơi hưởng lạc của mình. Hương sữa sẵn sàng kinh doanh “vốn tự có” để đổi lấy những đồng đô-la khi lâm vào hoàn cảnh túng thiếu. Phong tắc kè, Thành kỳ đà, Mr Mouse khi cần thì bẻ khóa mạng, lừa đảo trên mạng và cướp giật để kiếm tiền. Khác với sự hư hỏng mang tính giang hồ của nhóm Lucky Family, Kiều Vy lại sa ngã theo một cách khác. Sinh ra trong gia đình nề nếp - bố công an, mẹ giáo viên - mặc dù được hưởng một nền giáo dục chu đáo nhưng Kiều Vy cũng không thoát khỏi cám dỗ chết người của tuổi mới lớn nên đã “ăn trái cấm”. Một ngày kia những hình ảnh quan hệ tình dục của cô và bạn trai bị kẻ xấu tung lên mạng. Ngoài việc sự nghiệp ca nhạc vừa mới chớm bắt đầu coi như chấm dứt, Kiều Vy còn chịu nổi mất mát vô cùng to lớn là cái chết của người mẹ sau vụ scandal của con gái.

Đi tìm nguồn gốc của sự tha hóa, xuống cấp của một bộ phận thanh thiếu niên này, Nguyễn Xuân Thủy nhấn mạnh đến vai trò của các bậc phu huynh với con cái. Con cái hư hỏng trước nhất do các bậc cha mẹ. Các bậc cha mẹ của thành viên nhóm Lucky Family đều không phải là tấm gương tốt cho con cái mình noi theo. Người làm đĩ điếm, người buôn ma túy, Cha mẹ như vậy, con cái nên người là chuyện không tưởng. Sự trượt dốc của Kiều Vy là do không nhận được sự quan tâm đủ mức cần thiết của cha mẹ. Xã hội hiện đại, các bậc cha mẹ bận công việc nên không có dành nhiều thời gian cho con cái. Thượng tá Hoàng bận công tác đi tối ngày nên hầu như không có thời gian nói chuyện, hỏi han quan tâm đến tâm tư, đời sống của con gái. Cô giáo Liên thì lại quá tin tưởng vào con mình. Sự buông lỏng quản lý con cái của họ là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến sự trượt dài của Kiều Vy. Việc để cho con cái phát triển “tự nhiên nhi nhiên”, trưởng thành nhanh quá, thành người lớn nhanh quá của các bậc phụ huynh đã dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng.

Bên cạnh vấn đề đáng quan ngại nổi bật trên, Sát thủ online còn đề cập tới hàng loạt những “điểm nóng” như tác hại của Internet đối với con người, sự vô cảm của con người trong xã hội hiện đại, sự say mê những giá trị ảo, những vầng hào quang ảo của con người, sự xáo động của vùng quê nghèo trước ánh sáng và rác rưởi của thành phố mang lại… Có một số lượng lớn những điều người dân quan thiết ngoài đời thực được Nguyễn Xuân Thủy phản ánh trong tác phẩm của mình.

So với Biển xanh màu lá, lối viết của Nguyễn Xuân Thủy trong Sát thủ online đã bớt sự “hồn nhiên”, già dặn và chững chạc hơn nhiều. Kết cấu tiểu thuyết chắc chắn, tính trinh thám, hình sự cuốn hút, bao chứa những vấn đề xã hội nóng bỏng, Sát thủ online là bước đi đúng hướng trên văn nghiệp của Nguyễn Xuân Thủy. Giới phê bình chuyên nghiệp hay bạn đọc phổ thông đều sẽ tìm kiếm được điều mình cần tìm trong tiểu thuyết này. Từng ấy, theo tôi là đủ để nói lời chúc mừng anh.

Đoàn Minh Tâm

---------------

(1) Dịch giả Trần Văn Đệ dịch tên tiểu thuyết là “Người đàn ông có bộ mặt cười”. Sách in tại Nhà xuất bản Hải Phòng năm 1985. Hai dịch giả Hoàng Lâm - Lệ Chi dịch tên tiểu thuyết là “Thằng cười”. Sách in tại Nhà xuất bản Văn học năm 2001. Ở đây chúng tôi dùng theo bản dịch của hai dịch giả Hoàng Lâm - Lệ Chi.

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác