Những tư liệu quý về du ký Âu châu đầu thế kỷ XX


(Tổ Quốc)- Sau khi dày công sưu tầm những tư liệu về quan hệ Việt-Pháp giai đoạn nửa đầu thế kỷ XX qua những tác phẩm du ký của tác giả Nguyễn Công Tiễu, vào lúc 18g ngày 18/4 tới đây, PGS.TS Nguyễn Hữu Sơn sẽ có buổi giới thiệu những tư liệu quý này với độc giả tại Trung tâm Văn hóa Pháp ngữ, 24 Tràng Tiền, Hà Nội.

Độc giả sẽ có cơ hội tiếp cận những tư liệu lịch sử được tập hợp trong cuốn sách “Du lịch Âu châu - Hội chợ Marseille - Đấu xảo quốc tế Paris” trong buổi hội thảo về cuốn sách. Hội thảo có sự tham gia của các diễn giả: PGS.TS Nguyễn Hữu Sơn (hiện đang công tác tại Tạp chí Văn học - Viện Văn học), TS. Phùng Ngọc Kiên (Viện Văn học) và GS. Chu Hảo (Giám đốc NXB Tri thức).

Những tư liệu quý về du ký Âu châu đầu thế kỷ XX - ảnh 1
Bìa sách

Tác phẩm du ký “Du lịch Âu châu - Hội chợ Marseille - Đấu xảo quốc tế Paris” của Nguyễn Công Tiễu kể về chuyến sang Pháp tham dự Hội chợ Marseille và ông đã tỉ mỉ “xin kê tên và địa chỉ mấy nhà xuất cảng gạo, chè, cà phê, hạt tiêu… để các nhà sản xuất ra những món hàng ấy biết chỗ mà bán”; đồng thời tham dự Hội nghị khảo cứu khoa học ở các thuộc địa Pháp và “có được một lần lên diễn đàn để giảng nghĩa về cái máy chạy bằng ánh sáng mặt giời, mà ông Trần Công Tiến đã cùng tôi sáng chế ra năm nọ. Máy ấy gọi là Turbine solaire Tiêu - Tiên”… in trên Khoa học tạp chí (từ số 170, ra ngày 11-9-1937, tr.502-504 đến số 230, ra ngày 1-5-1940, tr.606)…

Những điều tai nghe mắt thấy trên đường sang Pháp và quang cảnh hội chợ, không khí hội nghị khoa học, cơ sở các phòng ban chuyên môn, các điểm di tích lịch sử, văn hóa, danh lam thắng cảnh ở Marseille và Paris được Nguyễn Công Tiễu diễn tả đầy đủ, chi tiết, khơi gợi hứng thú và đưa đến nguồn tri thức mới mẻ. Đặc biệt Nguyễn Công Tiễu luôn chú ý liên hệ, so sánh thực tại nước Pháp hiện đại với hoàn cảnh cụ thể của đất nước, dân tộc mình. Qua đây cũng có thể thấy rõ năng lực và tâm huyết của một thế hệ trí thức Tây học, bên cạnh hoạt động nghề nghiệp chuyên môn vẫn trổ tài viết du ký, phác họa cảnh quan những miền đất mới, giúp bạn đọc quê nhà cùng được hưởng niềm vui du ngoạn “ngồi một chỗ mà thấy ngoài muôn dặm”…

Có thể nói, ngay từ cuối thế kỷ XIX đã xuất hiện nhiều tác giả người Việt Nam viết du ký nhân những chuyến đi đến Pháp và các nước châu Âu như Philipphê Bỉnh (1794-1830) với Sách sổ sang chép các việc (1822), Trương Minh Ký (1855-1900) với các tác phẩm Như Tây nhật trình (1880-1888), Chư quấc thại hội (1889-1891)… Bước sang giai đoạn nửa đầu thế kỷ XX, số lượng tác giả viết du ký khi đến nước Pháp ngày càng nhiều và hình thức tác phẩm cũng đa dạng hơn, chẳng hạn các tác phẩm du ký trường thiên Pháp du hành trình nhật ký Thuật chuyện du lịch ở Paris của học giả Phạm Quỳnh (1892-1945), Sang Tây - Mười tháng ở Pháp của Phạm Vân Anh, bút danh của nhà báo, nhà khảo cứu Đào Trinh Nhất (1900-1951), và tác phẩm du ký công vụ Du lịch Âu châu - Hội chợ Marseille - Đấu xảo quốc tế Paris của nhà khoa học, nhà báo Nguyễn Công Tiễu (1892-1976)…

Điểm quan trọng là để viết được các tác phẩm du ký viết về nước Pháp, tác giả phải là người đặt chân đến nước Pháp, các tác phẩm chính là tiếng nói của người trong cuộc, người trải nghiệm - những tác gia văn học và cũng là các trí thức lớn đương thời. Hầu hết họ đã cộng tác và có mối quan hệ tốt đẹp với người Pháp nên cách nhìn, cách cảm nhận, đánh giá của họ về mối quan hệ Việt-Pháp có những nét riêng, khác biệt. Trước hết, họ tự ý thức về hoàn cảnh, điều kiện và trình độ lạc hậu của bản thân và đất nước mình. Bên cạnh những quan sát về nền kỹ nghệ và cách thức tổ chức xã hội nước Pháp theo mô hình phương Tây hiện đại, các tác giả nhận thức rõ nhu cầu cần canh tân, cần tự cường và phát triển đất nước theo xu thế hiện đại hóa... Có thể nói các chuyến đi và tiếp xúc thực tế với người Pháp và nước Pháp đã khiến họ thay đổi, bình tĩnh đánh giá khách quan hơn về thực trạng xã hội Pháp một thời... Nhìn rộng ra, điều này cũng góp phần lý giải mối quan hệ giữa tính dân tộc và quốc tế, dân tộc và tiến bộ xã hội, phương Đông và phương Tây, thể chế xã hội và quy luật tiến hóa lịch sử... Những quan sát, nhận thức về nước Pháp góp phần mở đường cho nhận thức về so sánh văn hóa Đông-Tây, kỹ nghệ Đông-Tây, tư duy Đông-Tây và xu thế hội nhập, giao lưu quốc tế...

Nhận rõ được tầm quan trọng của những tư liệu quý này, trong thời gian tới, việc tăng cường sưu tập và hoàn thành một bộ toàn tập các tác phẩm du ký theo chủ điểm nói trên chắc chắn không chỉ có ý nghĩa trên phương diện lịch sử mà còn giúp ích cho việc nhận thức con đường đổi mới, phát triển đất nước cũng như chính mối quan hệ Việt-Pháp trong hiện tại và cả tương lai.

Vân Anh

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác