Một bản hợp xướng về cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hồ Chí Minh thuộc trong số rất hiếm nhân vật của thế kỷ XX có số lượng sách báo viết về Người nhiều ở mức kỷ lục. Đó là một con người thật đã trở thành huyền thoại từ khi còn rất trẻ…

Một bản hợp xướng về cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh  - ảnh 1Chủ tịch Hồ Chí Minh thuộc trong số rất hiếm nhân vật của thế kỷ XX có số lượng sách báo viết về Người nhiều ở mức kỷ lục, mà cuộc đời hữu hạn của Người vẫn còn nhiều thời điểm chứa những bí ẩn cần được giải mã, nhiều mẩu chuyện trong sinh hoạt và hoạt động cách mạng, tầm vóc quốc tế của Người vẫn tiếp tục được sưu tầm, tìm hiểu. Đó là một con người thật đã trở thành huyền thoại từ khi còn rất trẻ. Trước sự biến động của thế giới, nhiều giá trị bị đảo lộn, cuộc đời và sự nghiệp của Người vẫn tiếp tục là đề tài nghiên cứu của nhiều học giả và cung cấp cho bạn đọc quốc tế những khám phá mới để khẳng định vị trí vị anh hùng dân tộc và danh nhân văn hoá thế giới.

Kỷ niệm 121 năm ngày sinh của Người, nhà xuất bản Thời đại, Tạp chí Xưa và Nay của Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam và Hội Xuất bản Việt Nam đã sưu tầm tập hợp 61 bài viết trong tập sách mới với rất nhiều tư liệu quý: HỒ CHÍ MINH - NGƯỜI MANG LẠI ÁNH SÁNG.

Các tác giả thuộc nhiều quốc tịch: Mỹ, Anh, Pháp, Đức, Ba Lan, Nga, Trung Quốc, Nhật, Việt Nam… bằng ký ức, kỷ niệm, nghiên cứu, sưu tầm, đặc biệt của những người đã từng có thời gian sống gần Người đã cung cấp cho bạn đọc một bổ sung khá phong phú làm giàu tri thức chúng ta về một số thời điểm trong tiểu sử của Người. Có nhìn lại địa điểm, thời gian và bầu không khí chính trị trong bối cảnh ấy (những năm 20 của thế kỷ XX-N.T.) mới thấy hết được tầm tư duy và bản lĩnh của Hồ Chí Minh trên những bước đường tự vũ trang cho mình học thuyết cách mạng của Các Mác. Với thời gian và sự từng trải qua những thử thách khốc liệt trên từng chặng đường cách mạng, đôi khi sinh mệnh chính trị và cả tính mạng như treo trên sợi tóc, Người vẫn vững vàng, kiên định trong một lập trường trước sau như một: Độc lập cho dân tộc, hạnh phúc cho nhân dân (T.388)

Điều khá lạ là ngay từ những năm 20 của thế kỷ trước, các nhà cách mạng tiền bối Phan Châu Trinh, Phan Bội Châu, Phan Văn Trường, Nguyễn An Ninh, Nguyễn Thế Truyền… trên hành trình tìm đường cứu nước bằng những con đường khác nhau đều giành cho Người- lúc ấy là một bậc hậu sinh của các vị- lòng yêu mến, kính trọng và tin tưởng. Cụ Phan Châu Trinh: Độc lập của nước Việt Nam sau này sở cậy có Nguyễn Ái Quốc (148). Cụ Phan Bội Châu: Tôi chắc ông Quốc vẫn còn, mà ông ấy còn thì nước ta nhất định sẽ độc lập. (255)

Cụ Huỳnh Thúc Kháng, sau cách mạng trong thư gửi đồng bào, khẳng định: “Là bậc yêu nước vĩ đại chí sĩ, là nhà lịch nghiệm cách mạng đại chuyên gia, chân đi khắp năm Châu, mắt trông xa vạn dặm: nhận rõ thời cuộc, lặng dò thời cơ” (147)

Các nhân vật quốc tế có quan hệ với Bác trong những thời gian khác nhau, ở nhiều địa điểm, hoàn cảnh và tình thế khác nhau, đồng chí, bạn bè và cả đối thủ về tư tưởng hay trên chiến trường đều có những ấn tượng tốt đẹp về Người! Stanley Karnow (Hồ Chí Minh- Người mang lại ánh sáng), Pierre Brocheux (Hồ Chí Minh từ nhà Cách mạng đến thần tượng), Alain Ruscio (Hồ Chí Minh - Nhà Cách mạng Đông Dương), Franf Faber (Những cuộc gặp gỡ với Chủ tịch Hồ Chí Minh), Georges Boudarel (Hồ Chí Minh và các giá trị phương Đông), I.B.Bukharkin (Kremlin và Hồ Chí Minh), K.Komatsu (Một nhà văn Nhật viết về Nguyễn Ái Quốc trong thời gian ở Pháp), lạ là báo Trung Bắc Chủ nhật tại Hà Nội đã dịch in nhiều kỳ vào giữa 1944!, Bành Đức (Ấn tượng về Bác Hồ), Lise London (Kỷ niệm về Hồ Chí Minh)… mỗi người theo cách thể hiện riêng đã cung cấp cho chúng ta thấy trong hành trình hoạt động không đơn giản của mình, gian khổ, đói thiếu chỉ là chuyện nhỏ, để tìm được con đường giải phóng đất nước ngay giữa sào huyệt kẻ xâm lược, lại nhiều thời điểm có sự phân liệt trong nội bộ phong trào cộng sản quốc tế, tìm con đường đúng đắn cho Cách mạng Việt Nam, Người đã chịu bao người có thế lực nghi kỵ, rơi vào “tình cảnh éo le”, Người vẫn khôn khéo và kiên định hướng về phía trước. Chúng ta có thể đọc thấy các nhận xét: Một thân hình gầy yếu với chòm râu nhỏ trong bộ đại cán cũ kỹ, và đôi dép cao su đã sờn, Hồ Chí Minh thể hiện hình tượng về một Bác Hồ khiêm tốn, hoà nhã. Nhưng ông là một nhà Cách mạng dày dạn, một nhà dân tộc nhiệt thành… Điều ông mang lại là linh hồn cho cuộc trỗi dậy. (8). Không có một sự thay đổi nào trong niềm tin của Hồ Chí Minh, không có gì có thể lay chuyển được ý chí của ông (9). Nguyễn Ái Quốc đã biểu thị một thái độ dũng cảm trầm tĩnh… tính mãnh liệt và thích tranh luận (16). Ông đã bộc lộ những đức tính và thiên tài gắn bó với con người ông và được mọi người thừa nhận. Một đặc điểm tư tưởng của ông là không hề có óc giáo điều, từ chối xoá bỏ hết mọi cái của quá khứ văn hoá, sự lo toan xây dựng cây cầu nối giữa quá khứ và hiện tại bằng cách chọn lọc trong quá khứ những cái mà ông có thể kích thích hiện tại (21). Ông Hồ tin ở sức mạnh của học tập và giá trị sâu sắc của di sản… Trong hành động điều duy nhất được quan tâm là ý chí và đạo đức. Ông Hồ thích cười và làm người khác cười. Ông thường tìm cách đưa vào những bài nói ngắn một câu hay một chuyện lý thú… Ông dùng những câu nói cũ để dễ dàng lật ngược ý nghĩa và chống lại ý nghĩa cũ, đột nhiên xoá bỏ nội dung cũ để đưa vào một quan niệm mới (58). Chân dung đẹp nhất của Hồ Chí Minh là gì? Xét cho cùng nó đã có trong Đạo đức kinh: Viên tướng giỏi không tỏ ra vũ dũng/ Người giỏi tác chiến không tỏ ra hung hăng/ Người khéo thắng địch không giao phong với địch/ Người khéo chỉ huy thì tự đặt mình ở dưới người (60).

Có một nhà nữ cách mạng Pháp quen Bác ở Matxcơva, sau này theo chồng về Tiệp Khắc, chồng làm đến Thứ trưởng, bị thanh trừng oan trong một thời kỳ có mâu thuẫn nội bộ. Biết Bác dẫn đầu đoàn đại biểu Việt Nam sang thăm nước bạn, bà muốn được gặp. Một tình huống ngoại giao tế nhị. Bằng lòng tin tình bạn thuỷ chung, Bác đã giúp họ được gặp để an ủi, động viên họ! (107).

Các tác giả Việt Nam đã có công sưu tầm nhiều tài liệu về Người ở những thời điểm còn ít được biết đến cả ở trong và ngoài nước: Thời kỳ ở Liên Xô qua tư liệu lưu trữ của Quốc tế Cộng sản, quan hệ với Đảng Cộng sản Liên Xô và Trung Quốc, hoạt động của Bác để khắc phục và hạn chế những bất đồng giữa hai Đảng và phong trào Cộng sản Quốc tế.

Đặc biệt qua hồi ký của các vị từng ở gần Bác Hồ như Nguyễn Mạnh Tường, Vũ Đình Hoè, Trần Văn Giàu, Hoàng Đạo Thuý chúng ta được biết những ứng xử cá nhân giàu nhân ái, chân tình không thể nào quên của Bác.

Theo luật sư Nguyễn Mạnh Tường: Nhân vật đó giữ được sự tự chủ một cách tuyệt vời và có một bản lĩnh hoàn hảo (126). Giáo sư Trần Văn Giàu từ Nam Bộ ra được ở chung với Bác kể lại nhiều chuyện nhỏ nhưng thể hiện bản lĩnh tác phong của Người với lòng khâm phục: Chuyện thì nhỏ mà ý nghĩa thì lớn (413).

Đặc biệt ông Hoàng Đạo Thuý, Huynh trưởng Hướng đạo sinh Việt Nam, từng dự Đại hội Quốc dân Tân Trào, nhiều lần được Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp giao những nhiệm vụ khác nhau, có thời gian được sống gần Bác, với văn phong trẻ trung, linh hoạt đã vẽ lại hình ảnh khó quên của Bác trong Quốc dân Đại hội Tân Trào cũng như những ngày kháng chiến ở Việt Bắc: “Nhiều người ngồi xa nhìn Cụ, thì thấy Cụ lúc nào cũng đăm đăm: Có các cháu đến, có khách, thì Cụ cười rất tươi. Nhưng ngồi một mình là Cụ tư lự, lo cho mọi người là tự nhiên ở Cụ. Nghĩ xem, thì thấy rằng: gánh nặng sơn hà đè lên hai vai một ông cụ, mà nhiều công việc nung nấu, nhiều thiếu thốn đắng cay, dễ không còn để sức khoẻ lại cho nữa (415).

Về dự các kỳ họp Hội đồng Chính phủ, ông Hoàng Đạo Thuý nhận thấy: Chỗ Cụ ở bao giờ cũng như có một bầu không khí êm hoà, lại mạnh mẽ, ai cũng muốn tắm mình trong bầu không khí ấy, lại muốn thấy rõ nét những đạo đức mà mình muốn học tập. Ở những bữa ăn kiểu gia đình, khi mọi người đứng dậy rồi, còn thấy Cụ ăn nốt đĩa rau muống luộc chấm tương. Tằn tiện, như một tính trời sinh cho Cụ (435). Chuyện ở chiến dịch Biên giới, Người xem giải tù binh. Có một anh chỉ còn cái quần đùi, Người cởi áo cho nó thì nhiều người đã biết. Nhưng chuyện ông Thúy kể hẳn không mấy người hay: Tối đó, bác sĩ săn sóc sức khoẻ Người leo lên hang ông ở: Anh cho tôi cái áo lót - Anh không đủ áo à? Cho Bác!... Bác chỉ có hai cái áo thôi!

Và ông đã viết những lời thiết tha về Chủ tịch Hồ Chí Minh:

Người học trò nhà nghèo ở một tỉnh xa, mà để lại cho đất nước, cho đời một tấm gương, một tấm lòng, chí khí của một người cán bộ cách mạng tuyệt vời, một người mà tất cả ai ai có máu trong tim đều có thể gọi là người thân, một ngôi sao sáng của Thế giới, một cán bộ cách mạng Việt Nam vĩ đại, làm cho Cách mạng Việt Nam thành ra một trận đột phá ghê gớm vào thế giới tư bản, và chỉ cho các dân tộc đã được giải phóng con đường tiến lên.

… Đến bây giờ, tôi thấy rằng, xa rời đạo đức Hồ Chí Minh là điều đau xót nhất. (444-445) Hồ Chí Minh- Người mang lại ánh sáng là bản hợp xướng lớn đa giai điệu góp phần cổ vũ chúng ta đi theo định hướng của Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại./.

Nhà văn Ngô Thảo

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác