Hành trang văn học 40 năm

Những người đi đầu phong trào văn nghệ đất Quảng Ninh đều nói từ mấy chục năm trước nhờ các ấn phẩm văn nghệ (ban đầu), sau này có tạp chí Người vùng mỏ rồi báo Hạ Long. Bốn chục năm qua số người viết văn ở vùng mỏ kể đã lên tới cả trăm. Nay Hội đồng tuyển chọn chỉ ghi danh 74 tác giả.

Về tên tuổi phải nhắc nhở đầu tiên trong cuốn sách, là trụ cột văn học ở vùng đất: Nhà văn Võ Huy Tâm- người đặt nền móng cho văn xuôi hiện thực xã hội chủ nghĩa và hiện thực phê phán trên miền Đông Bắc, từng nhiều năm làm cán bộ biên tập tuần báo Văn nghệ- Hội Nhà văn Việt Nam. Kế đến một loạt cây bút văn xuôi vùng mỏ nối tiếp trưởng thành được hiện diện trên báo Văn nghệ sánh ngang cùng những cây bút khác tên cả nước. Những cây bút truyện ngắn xuất sắc được giải tại các cuộc thi truyện ngắn của báo Văn nghệ qua các thời kỳ, sau đó đều trở thành nhà văn - trừ số ít do mất sớm hoặc rẽ ngang đường… Tiếp đến là Tô Ngọc Hiến, Lý Biên Cương, Hoàng Văn Lương, Nguyễn Sơn Hà, Phan Thanh, Nguyễn Đức Huệ, Đức Hậu, Ngô Quang Thông, Trần Tài… Khá nhiều tình tiết lý thú xung quanh cuốn sách quý này, bởi thế mà cuốn sách trở nên hấp dẫn bên cạnh nội dung phong phú. Có tới bốn tác giả đưa tác phẩm của mình in tập tuyển lại không phải truyện ngắn được giải; ngược lại, có tác giả chưa từng nhận giải báo Văn nghệ nhưng truyện ngắn in trong tập tuyển rất khá. Tính ra, đến trên một chục tác giả để lại thời trai trẻ vô tư của mình nơi đất mỏ, chuyển đi lập nghiệp phương xa. Đặc biệt nhất là một tác giả vì in cái truyện ngắn trên báo địa phương mà phải trốn khỏi Quảng Ninh bốc cả gia đình chạy vào một tỉnh phía Nam, để lại dư âm vụ án văn chương kéo dài hơn hai mươi năm (chi tiết này có lần tôi đã thông tin trên tuần báo Văn nghệ).

74 gương mặt trong tập tuyển là 74 diện mạo cùng hàng chục cảnh đời hiện lên, đủ cả đắng cay, mật ngọt, ưu ái, tráo trở, thánh thần, ác quỷ… Tới lúc này nhìn vào Tuyển tập truyện ngắn Quảng Ninh, có thể thấy đây là cuộc hội quân đông đủ nhất mấy thế hệ cầm bút, cả trẻ, cả già, gồm các thành phần từ người thuở ban đầu tham gia thành lập Hội Văn nghệ đến cây bút tuổi ngoài hai mươi. Họ có mặt ở hầu khắp các vị trí công tác xã hội: kỹ sư, luật sư, thầy thuốc, nhà giáo, nhà báo, thợ lò, thuỷ thủ, công chức, nhà doanh nghiệp, có cả các cây bút thuộc lực lượng vũ trang. Tập tuyển được ra mắt kịp thời đúng vào ngày kỷ niệm 40 năm thành lập Hội Văn nghệ tỉnh.

Là một tuyển tập văn, không thể không nói đến các cây bút gạo cội miệt mài đi, sống, và viết ngót nửa thế kỷ qua ở vùng đất, dù mỗi người chỉ trình làng một truyện ngắn nhưng là truyện ngắn đặc sắc toát lên cả thần thái người cầm bút có thăng hoa và chìm nổi, đúng như các bậc tiền nhân đã dạy: Văn là người. Ở đây ta thấy Võ Huy Tâm lừng lững mở đường với truyện ngắn rất kinh điển: Chiếc cán búa. Tô Ngọc Hiến với lối văn thô nháp, trần trụi nhưng hiện thực, điển hình qua nhân vật người thợ là truyện Người kiểm tu. Lý Biên Cương viết nhiều truyện ngắn về than được cảm tình của người đọc, nhưng lại đưa vào tập tuyển một truyện ngắn thơ mộng: Mười hai cửa bể. Phan Thanh trầm lặng, bao nhiêu năm ăn nhờ ở đậu nơi mép biển kề vịnh Hạ Long mới viết được cái truyện ngắn Huyền thoại Làng Chài. Dương Hướng vốn xông xáo trong tiểu thuyết cũng đã lên tiếng nói về thăm thẳm đường đời bằng truyện ngắn Đất khách. Nguyễn Sơn Hà mô tả thành công tâm lý thợ lò thời xưa qua truyện Gió tươi. Hoàng Văn Lương cũng đã thành công với truyện viết về tầng mỏ: Trong buồng lái chật hẹp của tôi. Võ Khắc Nghiêm vẫn duy trì lối viết có phần tài tử ấy là truyện Tiếng huýt sáo trong đêm. Nguyễn Đức Huệ bỏ công chắt lọc đã có truyện Than và lửa, Đức Hậu ở tận Thái Bình vẫn gửi về Quảng Ninh quê cũ truyện ngắn đáng yêu Người đàn bà ám ảnh

Trong tập tuyển- chúng ta còn gặp những tác giả đã có từ 2 tới 6 đầu sách (truyện ngắn và tiểu thuyết) như: Vũ Long, Nguyễn Thị Thương, Nguyễn Duy Liễm, Ngô Hải Đào, Trần Chiểu, Như Thắng, Vũ Khai, Vũ Phong Cầm, Đinh Viễn, Trần Quang Vinh, Bùi Văn Phúc, Tạ Hữu Đỉnh, Nguyễn Lân, Ngọc Tâm, Khúc Thế Độ, Tiến Luân, Thu Hà, Hoàng Gia Cư… Ngay cả đến Vũ Quý- một hoạ sĩ cần mẫn của báo Hạ Long cũng có mặt với truyện ngắn Hai bức sơn dầu.

Dăm bảy năm trở lại đây Quảng Ninh xuất hiện một loạt cây bút trẻ góp phần tạo diện mạo tươi mới cho văn xuôi. Trong số các cây bút có tên trong tập văn được tuyển, ta thấy nổi lên sự hy vọng với nhiều dáng vẻ cùng cách thể hiện. Có thể thấy rõ Giai Tử chững chạc, Nguyễn Thanh Nga nhẩn nha chuyện đời thường, Huệ Ninh sắc lẻm với nhân vật con người quái dị, Ngô Thương Tùng già dặn trước tuổi, rồi Uông Triều, Lý Thanh Nguyện, Vũ Thị Hạnh, Đặng Thị Thuý, Nguyễn Thu Hiền, Trương Thuý Hằng… Tất cả đang cố gắng định hình cho ngòi bút của mình.

Văn học Quảng Ninh bao năm qua vẫn được tiếng số hội viên đông đảo, phong trào phát triển, vùng đất phong phú về đề tài cũng như thể loại. Nhiều anh chị em còn có khả năng tham gia sáng tác ở thể loại cùng một lúc và đều để lại dấu ấn. Trong đội ngũ người làm thơ, có những nhà thơ viết truyện ngắn và được in trong tập tuyển: Lê Hường, Nguyễn Châu, Mai Phương, Triệu Nguyễn, sau đến Đàm Hiển, Đinh Đức Cường, Trần Tâm, Bùi Vĩnh Chuyên, Vũ Thế Hùng, Nguyễn Đức Sinh, Dương Phương Toại, Hoàng Tuấn Dương…

Như Lời nói đầu cuốn sách đã viết: “Mặc dù đã rất cố gắng nhưng những người trong Hội đồng tuyển chọn cũng tự thấy không thể tránh khỏi những khiếm khuyết…”. Đúng vậy, không thể cầu toàn, nhưng thiết nghĩ, trong khi làm sách, bộ phận tuyển chọn nên điều chỉnh sao cho cuốn sách có tên tác giả viết chắc tay Ngọc Hợp với truyện ngắn Một cuộc thi nâng cao và tác giả Nguyễn Phái với truyện ngắn Trở về sau cơn lũ

Phan Thanh

(Văn nghệ)

---------

(*) Đọc Tuyển tập truyện ngắn Quảng Ninh 1969-2009, NXB Hội Nhà văn, 2009

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác