“Công chứng thời gian”- Thơ song ngữ của Tô Ngọc Thạch

 

(Toquoc)- Thời gian là dòng trôi vô định. Theo muôn nẻo ngắm nhìn, trước mắt chúng ta, vũ trụ bao la luôn chứa trong nó một không gian vận động. Bởi vậy, “Nó”, đâu chỉ là vô hình, vô ảnh? Với mỗi con người đi trên trái đất, thời gian đã thật sự hóa thành “Gương mặt cuộc đời” trong thăng trầm, biến cố, trong cái còn lại ở những gì là dấu vết bên ngoài của quá khứ, hiện tại. Của cái ngỡ như khó nắm cầm của suy tư, của “Ái, ố, hỷ, nộ…” mang chiều sâu tâm linh nào đó…

Công chứng thời gian” của Tô Ngọc Thạch (sau “Biên bản thời gian”) là tập thơ được hình thành và tô đậm trong ý thức ấy. Phần dịch thơ sang tiếng Anh của dịch giả, nhà thơ Thiếu Khanh đã góp thêm phần sáng tạo, lần nữa, đưa thơ tới công chúng rộng hơn trong âm hưởng và ảnh hưởng có được.

Ở “Công chứng thời gian”, xuyên suốt phần thơ chọn, Tô Ngọc Thạch luôn bám chặt “diện kiến”, một thế mạnh của người từng mang bước chân mình rong ruổi qua nhiều châu lục, nhiều dặm dài của quê hương, xứ sở. Một sự phong lưu, của con mắt người viết từng ắp đầy ngàn vạn núi sông. Một cái nhìn, cái nghĩ đã hóa thành dáng hình, giọng điệu, thành khúc hát ngân nga trên mỗi trang thơ còn lưu lại… Và như thế, “Công chứng thời gian”, công chứng “Năm tháng đời ta” với bao nhiêu ký thác trước dòng trôi ngỡ vô ảnh, vô hình đã làm nên những khoảnh khắc không mất. Những khoảnh khắc hóa thành muôn thuở khi “Vạn vật thi thành”… Khi, “Tâm hình chi quân/ Thần minh chi chủ…” đó chăng? (1)

“Công chứng thời gian”- Thơ song ngữ của Tô Ngọc Thạch - ảnh 1
Bìa sách
 

Câu hỏi, thời gian dài dặc ấy đã làm nên công chứng? Hay vai trò thứ nhất? Nó có từ vai trò chủ quan của thi nhân nơi cảm xúc tâm hồn, nơi năng lực liên tưởng, năng lực tái tạo và sáng tạo hiện thực. Điều dễ thấy, trước tầng nổi choáng ngợp, nhà thơ và những câu thơ ở đây cũng ngổn ngang cùng không gian trong sự đồng hiện của bao nhiêu nét vẽ từ trực cảm, trực tả, từ những phác thảo, chấm phá thế này :/…Thế giới này. Ngày không cạn sang đêm. Giá trị đồng tiền hay thặng dư lãi suất. Chiết khấu linh hồn tăng phần trăm thể xác/ (Las Vegas).

Trên mạch đi này, nhà thơ của “Công chứng thời gian” rất cần một năng lượng vận động ở sức khái quát. Ở sự chọn lựa một thi liệu điển hình trước lượng thông tin từ nhiều phía. Ví như, khi đến với “Phố Bắc Kinh”, hay ngắm “Bức tranh siêu thực”, hoặc “Giấc mơ tái sinh”, rồi , “Uống cạn Xibia”… Đây là nghệ thuật tạo dựng, nghệ thuật tái tạo và sáng tạo: /Ngọn gió heo may như tiềm thức vào cõi lạ phiêu du. Lòng biển mở ra phi thời gian ta không biết mình già hay trẻ. Con tàu đưa tôi về bến mơ thiên niên kỷ. Paris bồng bềnh lùi dần phía hoàng hôn…/ (Bến mơ thiên niên kỷ).

Ở “Xibia đồng hành”, (Chương trích từ trường ca “Tổ khúc Xibia”), thơ Tô Ngọc Thạch, càng bộc lộ mạch trội này. Người đọc gặp “Cái ngoài ta”, thật bộn bề nơi cán cân giữa hai đầu giao cảm của tâm hồn và cuộc đời trước mặt. Một tâm cảm lặn chìm vào cảnh và sự. Một tiếng lắng lấp lánh ở phía sau nơi con sóng điệp xô. Một thi pháp để người viết ôm đồm, kể nhiều, tả nhiều được “Cái tỷ phú” của cảnh, của sự nơi tháng năm mình “diện kiến”. Không ít lần, làm sâu thêm những ý tưởng, phát hiện, Tô Ngọc Thạch đã tạo nên ra những “Lát cắt” trong cách nhìn sự vật. Khi nhà thơ có “Một phản biện về Nữ thần Tự do,” hay “Bài học tâm linh.” Đấy là “Cái tứ” tạo nên điểm sáng của thơ trước sức tỏa rạng và hội tụ. Nhà thơ đặt ra câu hỏi trong cảnh “Đối nghịch”: /Bên khung trời huyễn hoặc như mơ. Một kỳ quan hoành tráng đến không ngờ… Trước cổng an ninh nỗi buồn hom hem bên hàng rào đứng vịn… Sau mười một tháng chín. Nữ thần buồn. Hành khách mất tự do. (Một phản biện về nữ thần tự do). Hoặc, trước miếu Hoàng Thành, ở Thượng Hải, thời Minh - Thanh (Trung Quốc), đây là bốn câu lục bát được lấy làm cái đế, làm thức dậy một “Bài học tâm linh”:/ Người đi tìm ngọc mua châu. Tôi tìm quá khứ đục ngầu xa xanh. Người đi tìm trúc mua mành. Tôi đi tìm miếu Hoàng Thành tặng tôi/.

Bên dòng thơ “Lấy chân dung của thế giới thứ nhất” làm không gian thơ, “Công chứng thời gian” của Tô Ngọc Thạch còn mạch ngầm mà người viết ý thức khơi sâu, tạo “Sức động” cho thơ phát lộ. Đấy là “Hồn chữ”, phần II tập thơ, phần tiêu biểu cho mạch tìm này. Phải nói, từ “Hồn chữ, Giọng văn, Cánh diều mùa xuân, Bóng cô đơn, Sông Hóa, Cho cảm xúc quay về, Mưa biển…” Những bài thơ, những câu thơ có từ ngẫm suy, trải nghiệm. Từ ý thức mở ra vô thức. Từ cái thật, “Cái có”, được ảo đi trong ranh giới cụ thể mà trừu tượng…Để có được dư vang, ấn tượng nơi con chữ nhập thần. “Hồn chữ” là ý thức hay khát vọng của nhà thơ trước mỗi trang thơ muốn vươn tới giá trị hữu ích? /…Đi tìm con chữ thép. Tìm con chữ đớn đau như sản phụ lâm bồn. Con chữ bùa mê lạc phách siêu hồn. Con chữ như thịt da bấm vào là chảy máu. Con chữ xuất thần, huyền ảo. Mở vệt loang, hình ảnh ngợp đầy (Hồn chữ)

Ở “Cánh diều mùa xuân” vẫn là gốc của nguồn thơ suy tưởng, những câu thơ “quằn” lên trong vẻ chau chuốt, cầu kỳ: /Tôi phất hồn mình thành cánh diều mùa xuân thả vào bầu trời thơ ấu. Hương lúa thơm lừng lựng góc trời quê. Hạt thóc đớn đau cõng bao mưa nắng tái tê. Mẹ tãi nhọc nhằn ra phơi trong những ngày giông gió. Lật tìm bóng mình dưới sá cày sấp ngửa…/ Rồi : /Nét độc đáo nói ra từ điều bình dị nhất… Có ánh sáng ở trong nước mắt. Giọng văn như khẩu ngữ riêng… (Giọng văn). Hoặc: /Âm bản tháng năm dúm dó bóng cô đơn. Tôi lang thang. Tìm được giấc chiêm bao còn đang ngái ngủ. Đêm cuối năm vẹt mòn thềm quá khứ…/ (Lửa tình). Và, /Người đàn bà vấn lại giấc mơ gồng mình vét từng giọt nước. Chị múc mặt trời hòa với mặt trăng chắt bòn từ phong ba bão táp. Múc cả bóng mình hiu hắt tưới cho cánh đồng xanh lại quê hương/ (Thơ vớt ra từ chiếc gầu múc nước) v.v…

Sau tập thơ “Biên bản thời gian”, rồi tập bút ký “Trôi dạt cõi người,” rồi, tập thơ dịch các nhà thơ tiêu biểu của nước Nga - Xô viết, “Công chứng thời gian” là tập thơ thứ sáu của Tô Ngọc Thạch. Với 27 bài được chọn trong tập, thơ Tô Ngọc Thạch thật giàu hình ảnh đời thực. Những bức tranh đa sắc màu với nhiều góc nhìn, cách phát hiện khác nhau. Với hai văn bản. Một nguyên bản thơ và một văn bản được dịch qua ngôn ngữ Anh văn. “Công chúng thời gian” chắc chắn tìm được lối mở đa diện trên con đường đến với nhiều bạn đọc, bạn viết.

Kim Chuông

------------------------------------

(1) Vạn vật nên thơ. Tự hồn ta, làm sáng dậy mọi hình hài, thi tứ…

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác