Biến tấu trên cây đàn lia vỡ nát

Ông hoàng Vĩnh San

Giải nhất cuộc thi văn học do Viện Hàn lâm Réunion(*) tổ chức năm 1924.

 

Biến tấu trên cây đàn lia vỡ nát - ảnh 1
Nguyên văn Pháp ngữ của
“Biến tấu trên cây đàn lia vỡ nát”
Ôi, tiếng róc rách rỉ rả của vòi nước mới khiến tôi day dứt làm sao! Trong đêm khuya tiếng động ấy tràn vào đầu tôi, gõ vào tai tôi, nạo vào thần kinh tôi như một cành mộc tặc… Tôi buồn… Ý nghĩ của tôi quay cuồng. Vầng sáng tròn khiêm nhường nơi ngọn đèn nhỏ của tôi đứng yên một chỗ như cố sức làm cho lòng tôi yên tĩnh. Hoài công thôi, tôi muốn đắm mình trong bí ẩn của Koenigsmark, văn xuôi của Pierre Benoît cũng khiến tôi chán chê chẳng khác gì những câu thơ trường phái Parnasse của Leconte de Lisle mà tôi đã cố uống lấy cho say. Người đàn bà điên trong nhà không còn ở đấy nữa; bà ta, là người đã trang sức cho các câu và điểm tô cho các từ vẻ đẹp ta vẫn mong tìm, đã bỏ đi đâu mất rồi. Mới lúc nãy đây thôi, bà còn chăm chú theo rõi các trang sách của tôi… Vậy mà đột nhiên, bà bỏ ra đi.

Một con chó tru lên ở đâu đó. Một con chó lai ghẻ lở, gầy đét vì phải nhịn bữa suốt đời. Thường nhìn thấy nó, ngủ trên một đống rác hay ngờ vực rõi theo những cử chỉ của một người qua đường. Hai sườn chảy sệ của nó đã bao lần phải chịu những cú đá, đầu nó chi chít vết sẹo là bằng chứng hùng hồn của những lần bị ném đá. Nó vừa tru lên, con chó ấy. Vì sao? Nó than thở nổi bất công của số phận với ai kia vậy, nó tin ở điều gì khi thét lên tiếng kêu càng khiến hai sườn nó thêm đau?

Vì sao mà nó tru lên thế?

Ôi, nào ta có biết được!

Bao giờ cũng vậy trong ta có một kẻ khác âu lo và tìm kiếm.

Có thể đấy chính là cuộc hành trình đến chốn hoàn thiện, bởi chúng ta đã bị kết án là có thể trở nên hoàn thiện.

Tiếng chó tru đã tắt.

Dòng suy nghĩ của tôi đã trở lại. Quẩn quanh trong căn phòng này. Tôi vẫn buồn.

Lạ quá chừng!

Bí ẩn của một con ngươi mắt mở ra quá rộng đang nhìn ta, dấu sau hai hàng mi, một nụ cười ta không biết muốn nói gì đây hay tiếng kêu của một con vật, tràn đầy hy vọng hay đau đớn hay cả tiếc nuối nữa, chỉ chừng đó thôi đã đủ để khiến ta buồn, một nổi buồn không sao tìm ra được nguyên cớ.

Tuy nhiên, ai biết được đây?

Trong tiềm thức tăm tối nơi đôi lúc cái tôi toàn vẹn của ta ẩn náu, có chăng một nổi niềm nào đó mà kỷ ức nhuốm trí óc ta một màu u tối?

Ta nhớ lại …

Vâng, bây giờ ta đã hiểu vì sao trái tim ta đập nhịp ủ ê thế này trong lồng ngực ta.

Nó nhớ lại nổi đau do những nan lồng đã chặn đứng cánh bay tung của nó ra bầu trời đầy tràn ánh sáng.

Vâng, vậy đó …

Ta ngồi dưới chân một thân cây đầy rêu cành lá còn giữ những giọt sương, rung rinh trong gió sớm. Toàn bộ cánh đồng quê trẻ lại sau một giấc ngủ đêm, trải ra giữa các đồi núi như một tấm áo choàng ngày hội. Trong giây phút ấy, ta tận hưởng một niềm vui thú được tham dự vào cuộc bừng thức của cỏ cây và muôn thú.

Tựa vào tay mẹ, cô gái ấy đi qua …


Khi ánh tóc đen nhánh của cô khuất sau khúc quanh của con đường thôn dã, ta vẫn còn dõi theo trong khoảng trống không khuôn mặt thoáng hiện của cô. Lặng người, ta hổn hển đuổi theo một ảo ảnh. Tiếng hót nhẹ nhàng của một con chim đâu đó ở bên trên khiến ta ngước mắt nhìn lên.

Một người đàn ông đi qua và phá tan mất niềm hứng khởi…

Ta rời bỏ niềm cô đơn của cây cối để trở về trong niềm cô đơn của con người.

Ngày tháng theo nhau rơi chìm vào hố sâu của quá khứ …

Một buổi sớm, trước khi mặt trời còn chưa rạng, ta hít thở không khí trong mát và mơ màng chẳng biết đến điều chi, đến một điều gì đó xa xôi, và tuy vậy do sự hiện diện của nó lại làm dịu bớt bóng tối đượm xanh của buổi chớm bình minh. Trên vầng trời cao kia, những ngôi sao run rẩy, cảm thấy đã gần đến lúc chúng không còn long lanh được nữa.

Một con gà trống cất tiếng gáy vang lừng, một khúc hoan ca mừng tình yêu, sự sống và ánh sáng.

Những con gà trống khác, được tiếng kèn sớm ấy đánh thức, đáp lời.

Mọi vật đều yên tĩnh; quấn một vấn khăn mây, các ngọn núi trông như những hiệp sĩ trang trọng trong một hội nghị bàn tròn kỳ diệu vào đêm thức thụ phong kỵ sĩ, hay như những thủ lĩnh thổ dân Nam Mỹ đang họp hội đống tướng lĩnh chiến tranh, họ ngồi trong làn khói tỏa ra từ chiếc ống điếu dài. Chung quanh các thủ lĩnh, những ngọn núi nhọn hoắt là những vệ sĩ đứng canh.

Mọi người còn đang yên giấc. Trong giấc ngủ, nhân loại quay về cái thời kỳ khi những dục vọng ngốc nghếch còn chưa hủy hoại sự hài hòa của con người và tạo vật.

An tịnh mênh mông …

Mây từ từ sáng lên và tản ra; không khí trong suốt hơn và bầu trời bớt tối đi.

Đột ngột, ở phía bên trái, một đỉnh núi nhuốm màu hồng vàng rực, rồi lần lượt tất cả các đỉnh núi nối tiếp cùng sáng lên một màu long lanh.

Dẫu chẳng muốn, tâm trí con người bổng mở rộng ra trước cảnh bình minh ấy, một bản giao hưởng sắc màu trong đó tất cả các pha đều gợi lên cùng một cảm giác hùng vĩ và nguôi ngoai.

Khối núi oai nghiêm nơi tầm nhìn của tôi dừng lại lần lượt trở màu tím, rồi hồng, rồi đỏ, vàng óng và cuối cùng chói lọi một màu trắng trong veo chẳng gì sánh được.

Vạn vật đều thức dậy; khu rừng, mới lúc nãy, chỉ khẽ rì rào, bây giờ giang rộng các cành cây cho ánh sáng vuốt ve.

Ta dõi nhìn…

Được tham dự sự bừng nở của ngày, ta cảm thấy vượt qua được mọi nỗi thống khổ của thế gian.

Đôi mắt ta, vui mừng, ngắm nhìn các sắc màu rực rỡ của những đóa hoa trên nền xanh tràn trề của cảnh vật. Ngay sát hai bên một lối đi, hai hàng rào hoa đào gai kéo dài một dải trắng.

Ta dõi nhìn …

Một run rẫy nhẹ… như là một mối hiểm nguy bất ngờ hay một mong ước quá đỗi bồn chồn.

Giữa lối đi, kia là nàng đang thức dậy…

Song, có ai biết, suốt những ngày qua từ khi sự xuất hiện của nàng giữa những hàng cây khiến ta chú ý, ý nghĩ của ta chẳng mấy vấn vương niềm mong ước được gặp lại nàng…

Đối với một số người, lối mòn của bệnh hoài nghi và thói quen mỉa mai tất cả, khiến cho tác động của xúc cảm trở nên khó khăn. Trong thế tự vệ đạo đức, hoài nghi là tự khoác cho mình một chiếc áo giáp, mỉa mai là giữ lấy tay khiên. Nhưng không thể cứ lúc nào cũng trang bị đầy vũ khí; sẽ đến một lúc nào đó ta cảm thấy mình đã an toàn, ta cởi bỏ áo giáp, mà thật kiên cường ta từng đến ngạt thở trong ấy mà vẫn cười, và tới lúc đó ta sẽ rất dễ bị tổn thương dù chỉ bởi một cái chích nhẹ hay một vuốt ve thoảng qua.

Ngoài ra còn có những phút mà vẻ tráng lệ mênh mông của bầu trời buộc ta quên bẵng đi mặt đất, và lại cũng còn có những giây phút khi tiếng rền rĩ của một chiếc phong cầm lải nhải một bản tình ca nghe được từ ngày xưa bỗng khiến ta nới lỏng cuộc canh giữ quyết liệt từng bố trí chặt chẽ quanh tâm hồn mình.

Buổi sáng hôm đó ta bị tước hết vũ khí. Những cánh hoa đang bừng nở rạo rực trước mắt ta kia làm trào lên trên đôi môi ta niềm khát khao được nếm chất mật tuyệt diệu, ẩn sâu trong những đóa hoa, mới mẻ xiết bao sau một đêm say ngủ.

Nhìn thấy nàng là hoàn tất tác động của buổi bình minh.

Ta tìm giữa màu xanh đón mừng ngày mới ấy điều bí ẩn của sự tương cận khiến con người mơ tưởng trước những vật thể câm lặng kia và bổng nhiên cộng vào bí ẩn của vạn vật lại có thêm bí ẩn của con người.

Tại sao trước khuôn mặt nhìn nghiêng nào đã rõ kia ta bỗng cảm thấy khát khao vô cùng được đứng bên khung cửa sổ nọ, ở đấy mãi, mãi suốt bao nhiêu thế kỷ và ta mong ước biết bao mọi sự sẽ vĩnh viễn tuyệt đối bất động, để cho ở nơi ấy cái bóng nhỏ nhoi kia sẽ chẳng bao giờ biến mất?

Cũng giống như những người lên cơn sốt nghe đau nhức trong mình mà đoán được cơn kịch phát đang đến gần, ta cảm thấy điều gì sẽ đến với ta từ buổi sáng ở nước Tây Ban Nha rộng lớn này nơi ta xây những lâu đài.

Dẫu giữa các hàng thông

Có một nòng súng tịt

Thì nơi kia các con thỏ

Vẫn rên rỉ: THÔI HẾT RỒI!

Rostand

Còn kháng cự làm gì nữa, khi ta đã trúng đạn mất rồi?

Tốt hơn cả là để cho cơn đau cứ thế mà tiếp diễn và bởi vì ta biết nó chẳng làm chết người đâu, thôi thì cứ mặc vậy.

Đầu óc ta cứ vậy mà lý lẽ, sẵn sàng khỏi ngay mọi căn bệnh, nhưng là theo lối của nhà giải phẫu bẻ đi một cái xương lấy cớ là để nắn cho nó thẳng lại!

Nguyên Ngọc chuyển ngữ

 

---------------

(*) Viện Hàn lâm Khoa học và Văn học Réunion được thành lập năm 1913. Năm 1925, do Paul Harman làm chủ tịch, ông đồng thời là chủ tịch Hội đồng Toàn lãnh thổ Réunion. Viện Hàn lâm này gồm 25 thành viên trong số đó  có Joseph Bédier và Đô đốc Lacaze là viện sĩ Viện Hàn lâm Pháp

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác