Xuân muộn

Những cơn gió heo may cuối mùa đông như cuộn tròn lại nấp mình trong đám ruộng lúa. Ở đó những chiếc lá xanh dài, sắc lẻm như ngàn vạn ngón tay cứ vươn ra đan quện vào nhau giữ cho cái hanh heo ở lại thật lâu để cô vị ngọt đậm sắc của mía.

Khi những ngọn mía mới được vùi xuống nghiêng nghiêng trên từng luống cao, lũ trẻ chúng tôi thường trêu đùa trông giống như dấu chấm than khổng lồ của ai bị đánh rơi giữa đồng ruộng mênh mông. Nhưng có đứa lém lỉnh hơn chúng bảo dấu chấm than này bị mất một dấu nặng ở dưới hoặc bị đất vùi lấp đi. Cho đến khi những chiếc mầm nhú lên, nó to phình ra ở phần cuối và khoe những chiếc lá hình mác xanh lên trời thì chúng mới công nhận đó thực sự là những dấu chấm than.

Từng ngày đợi mía nhú lên, chúng tôi thấy chúng lớn sao mà chậm chạm thế. Cứ từng đốt có thể đếm được mỗi ngày nhích lên như đốt ngón tay trẻ con. Chán với trò đếm đốt mía mỗi ngày vì sự chậm chạm và sự mong chờ sốt sắng của trẻ con mà chúng quên đi, chuyển sang chơi trò khác.

Xuân muộn - ảnh 1Bẵng đi một thời gian bất chợt một ngày thấy bố mẹ bảo ngày mai vào ruộng tước lá mía. Chúng tôi lại tò mò đi theo. Khi bước chân vào ruộng mía, một cảm giác ngỡ ngàng không tin vào mắt mình ập đến và tự hỏi sao chúng lớn nhanh thế? Mới đó mà đã cao hơn đầu mình từ lúc nào. Trước đây có thể nhận ra từng gốc mía, quen thuộc đến từng cái mầm, từng màu tím đậm, tím đỏ, tím phai vàng mỗi luống. Thế mà giờ đây mọi dấu vết bị xoá sạch cứ như thể những cây mía đó được lớn sẵn và mang từ đâu về. Dường như cây nào cũng giống nhau, cũng khoác trên mình những chiếc áo màu nâu nhạt chật chội mà bất cứ lúc nào cũng căng ra làm nó trực rách và muốn thay áo mới. Như hiểu được sự quẫy đạp của một cơ thể đang lớn. Những bàn tay của người lớn dần tách lớp áo cũ kĩ đó đi. Tách đến đâu ruộng như sáng hẳn ra bởi vẻ quang đãng và màu áo tím hiện lên. Dãy áo tím thẳng hàng còn nhạt nhưng đã nhấp nháy bóng lên, ở mỗi đốt lại có màu phấn trắng quấn một vòng tròn xung quanh như những vệt của một chiếc áo tối màu hay được pha thêm màu sáng cho hài hoà và đẹp.

Những ngày tách lá mía, trẻ con chúng tôi bị cấm tiệt, không được đi theo người lớn vào trong, vì họ cho rằng lá mía rất rát và ngứa. Chúng tôi có nhiệt tình đến mấy cũng chỉ được lẽo đẽo theo sau xách bình nước vối, rồi phải về. Nhưng tính tò mò quen thói nấn ná, chờ lúc người lớn mải làm mà lẻn vào một góc, mặc kệ cho lá mía cứa vào da thịt non nớt. Có đứa ngoan ngoãn hơn đi về nhưng lát sau chạy ù ra ruộng mía rồi chạy tít vào trong. Khi bố mẹ ngẩng lên, chưa kịp trừng mắt quát thì chúng đã nhanh chóng vờ vịt hỏi: “Hôm nay nấu cơm mấy bơ bố mẹ nhỉ?” hay “Rau thì luộc hay xào?”. Sau đó chúng len lén đi ra và không quên “nếm” thử mía bằng cách nghiêng đầu cắn vào cây mía xem đã ngọt chưa. Vừa là nếm vừa là cách để chúng đánh dấu “xí phần” rằng cây mía này lớn lên chúng sẽ ăn. Nhưng có phải lúc nào khi chặt mía chúng cũng tìm được đúng cây có vết răng đánh dấu đâu?

Phiên chợ tết bao giờ cũng mang đến hân hoan cho lũ trẻ. Những cây mía thẳng, dài và mập mạp được xếp ra chợ bán. Khác với ngày thường, khi bán mía, người bán được chặt giữ lại phần ngọn để vụ sau trồng. Nhưng mía tết được bán cả ngọn. Vì thế năm nào mẹ cũng bảo tiếc vì toàn những cây đẹp lại không được giữ ngọn nên giá bán thường cao hơn. Ở quê, bao giờ đi chợ Tết người ta cũng mua hai cây mía về dựng hai bên bàn thờ trong suốt mấy ngày Tết như một nghi lễ không thể thiếu. Còn ở thành phố tôi thấy tục lệ này ít hơn rất nhiều. Có chăng chỉ có ở một số nhà có gốc gác từ quê vẫn giữ được khi lên thành phố sinh sống.

Tôi lớn lên, xa quê và sống ở thành phố cũng dần bị mai một thói quen mua mía Tết. Mọi thứ dường như rồi cũng quên đi trong niềm vui thành thị, cái gì cũng được chuẩn bị sẵn sàng từ ngoài chợ trước khi về nhà thờ cúng chứ không phải tất bật, vất vả những việc kết thúc trước giao thừa như gói bánh, nấu xôi, thịt gà. Với người thành phố, những công việc đó nhàn tênh để dành thời gian chăm chút cho bản thân trước thềm năm mới như mua sắm, làm đẹp và xem bắn pháo hoa.

Giao thừa năm ấy, tôi cũng hoà vào dòng người tấp nập chờ xem pháo hoa - những đốm sáng lung linh, diệu kỳ và mang đến may mắn cho cho cả một năm. Phút giao thừa qua, khác với mọi năm, người ta không chen nhau đi hái lộc mà thay vào đấy là đi mua mía. Tôi đã gặp lại những con người với khuôn mặt quen quen như người ở quê mà biết chắc họ không thể từ nơi xa xôi ấy về đây. Hình như cái vẻ lam lũ của con người trên mọi làng quê nghèo khó lúc nào cũng giống nhau? Nhưng khuôn mặt họ hôm nay đang dần giãn  ra, tươi vui hơn trước sự ríu rít của khách hàng. Chỉ với 20 nghìn một cây mía để mang lộc về nhà là cách đơn giản và tiện ích đối với người thành phố. Lúc đó tôi đã mường tượng đến những người quê, chắc hẳn sáng mồng một họ sẽ thấy mình vô cùng may mắn với số tiền một đêm kiếm được có khi bằng cả vụ.

Cái sự kiện, mua mía đầu năm được truyền hình, báo chí ủng hộ khá rầm rộ một thời. Vì vừa khơi gợi được phong tục, vừa làm giảm thiểu đáng kể việc bẻ cây hái cành ngày xuân, huỷ hoại môi trường. Tôi nghĩ, Tết năm sau và sau nữa sẽ có nhiều người bán mía hơn và cũng hết sớm để kịp về quê đoàn tụ với gia đình trong mâm cơm ngày đầu năm mới.

Thế nhưng, giao thừa năm sau không như tôi dự đoán. Tôi đã nhìn thấy những gánh mía nằm thừa thãi và vô cảm trước ngàn vạn bước du xuân của dòng người. Hoá ra chỉ sau một năm háo hức người ta đã thấy những cái khó của việc mua mía đầu năm. Nhất là khi người đông, đường tắc. Đi lại cho chính bản thân còn khó nữa là lại mang theo một cây mía. Chính vì những khó khăn đó mà mía không còn là lựa chọn để thay thế cho việc hái lộc đầu năm của nhiều người nữa.

Chỉ còn từng tốp người, già có, trẻ có với khuôn mặt rạng ngời đang rao bán từng gói muối xinh xắn được đựng trong những chiếc túi đỏ có in hình phúc, lộc, thọ hoặc những lời chúc tết đầy ý nghĩa. Và thay vào việc mua mía, người ta quay sang mua muối như lời: “Đầu năm mua muối, cuối năm mua vôi” mang đậm tính truyền thống, lại gọn gẽ cầm trên tay. Với một khoản tiền bằng nhau, nhưng giờ đây họ để dành mua muối như là chút lộc đầu năm sẽ được mang về nhà.

Khi phố phường đã vắng bóng người, bỗng thấy thấp thoáng ở đâu đó những cây mía bị bỏ lại như lời lỡ hẹn với mùa xuân thành phố…

Ngân Hà

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác