Tường vi - màu mây phiêu lãng

Ở quê, thường những nhà truyền thống đều trồng trước cửa và ven rào một giàn hoa tường vi lấy bóng mát, làm cảnh và tránh ý đồ xâm nhập. Cây có gai sắc; lá kép lông chim xanh ngắt; hoa năm cánh hoặc đa cánh, nhụy vàng, nở liên tục trong một chùm nhỏ dăm, bảy bông trên một cuống dài cong mảnh. Quả tròn dương đậm khi chín đỏ tươi.

Tường vi - màu mây phiêu lãng - ảnh 1Hoa tường vi tim tím đỏ

Xao xuyến mãi một người xa

Một nụ cười em trong nắng

Hay trái tim hồng trong hoa

(Hoa tường vi - Thanh Trắc Nguyễn Văn)

Dân gian thường trồng tường vi vào mùa đông chừng tháng 10 - 11 và mùa xuân tháng 3 - 4. Trước đó, cắt một đoạn thân mập ngâm nước độ một tiếng, rồi đặt vào hố sâu để lộ một đầu trên mặt đất. Sau hai tuần, chồi non sẽ mọc. Lúc đó, người dân sẽ bắc giàn hoặc ngả ngọn cây vào bờ tường, phiên dậu cho leo bám. Không cần tưới tắm và mặc dù trời nắng, quanh năm cây vẫn xanh tốt, hoa nở bốn mùa song rộ nhất cuối xuân đầu hè khi nắng quê nồng nàn. Chưa nở thì thôi, chứ đã nở miên man, mãnh liệt: đỏ, hồng, vàng, trắng, da cam hoặc tím...

Tường vi có đến 150 loại với nhiều tên gọi như tầm xuân, thập tỉ muội, bảo tướng, kim bát… Riêng tầm xuân đã đi vào dân ca:

Nụ tầm xuân nở ra xanh biếc

Em lấy chồng anh tiếc lắm thay

Ba đồng một mớ trầu cay

Sao anh không hỏi những ngày còn thơ;

Tầm xuân hoa nở bên rào

Mưa phơn phớt ngõ, gió xao xuyến chiều

Ngày đang khuất, mắt trông theo

Cánh chim bé tẻo tèo teo cuối trời

 Ngây ngây chút nhớ xa vời

Giơ bàn tay với ra ngoài không gian

(Hoa tầm xuân - Bế Kiến Quốc)

Đây được xem là loài hoa của hẹn hò, đôi lứa và sự chung thủy. Những buổi loạn lạc, trai gái luôn cầm tay thề hẹn dưới tán cây:

Năm xưa khi tôi bước chân ra đi

Đôi ta cùng đứng bên hàng tường vi

Em nói rằng em sẽ chờ đợi tôi

Đừng nói đến phân ly

(Cô láng giềng - Hoàng Quí)

Những cành lá bao giờ cũng vươn dài thành những tấm mành um tùm che đỡ cho gian nhà, lối xóm khỏi nắng trưa oi ả. Bên giàn hoa, luôn cảm thấy những âm thanh kỳ lạ phát ra từ cội rễ. Và không hiểu sao những giọt sương ngậm rất lâu trên cánh và nhụy hoa, sáng sớm là long lanh. Đó có phải là nước mắt của hoa, và rằng ban ngày hoa mạnh mẽ song ban đêm lại ủy mị, sướt mướt ?!.

Có khá nhiều câu chuyện về tường vi. Đại loại xưa lắm ở một làng nọ, người dân đang sống thanh bình thì bọn giặc tràn đến. Trai tráng ra trận lần lượt hy sinh cả. Trong làng chỉ còn phụ nữ, trẻ thơ và người già. Để bảo vệ làng, những cô gái trẻ đã xông pha đánh giặc bất chấp tên rơi đạn nổ, khi họ ngã xuống đã hóa thành một loài cây xum xuê, sừng sững như bức tường khổng lồ ngăn bước quân thù. Trên đó nở những bông hoa rực thắm trung chinh. Đến nay, tường vi vẫn nở trên gai. Vẻ đối lập giữa một bên là hoa tươi sinh động một bên là hàng rào dây thép gai hoen gỉ khiến người xem xúc động. Sức sống của cây mãnh liệt đến nỗi chỉ cần cắm xuống đất, bẵng một thời gian đã xanh mướt. Giàn hoa biến những góc sân, mảng tường trở nên thơ mộng. Cành lá tỏa lan như vô vàn cánh tay ôm ấp, hứng trọn nắng trời để nhà cửa mát rượi, chùm hoa nở thơm cho không khí ngọt ngào.

Hiếm có loài hoa đẹp như tường vi. Trong nắng, hoa lộng lẫy như nàng công chúa ngồi bên khung cửa lâu đài, vẫy chiếc khăn van chào đón những chàng công tử tới cầu hôn. Trong mưa, hoa run rẩy, nước trên cánh hoa lung linh trong sợi nắng sớm như giọt pha lê, và nép bên tường như một cô gái dỗi hờn dựa đầu vào vai người yêu.

Thi nhân thường ví tường vi với vẻ đẹp cổ điển, duyên dáng. Thanh niên luôn xem hoa là hiện thân của tuổi trẻ, đằm thắm. Ngược lại, người già cho rằng hoa đồng nghĩa với những mối tình buồn. Ngay thực tế ở trên cây hoa tươi thắm nhưng khi rời cành lại chóng tàn, ủ rũ biểu hiện vẻ đẹp mỏng manh.

Dân quê thường gọi tường vi bằng cái tên dễ thương: bông to một lớp cánh là kim hường đại tướng và bông nhỏ nhiều lớp cánh là tỷ muội (trong đó lớp cánh to ngoài cùng là chị, lớp cánh nhỏ là em). Mỗi loại đều đem lại bất ngờ. Sau nhiều ngày xanh um, hàng trăm nụ bừng nở đong đưa níu những cánh bướm rập dìu. Ai qua đường cũng bâng khuâng, sống dậy bao tiềm thức:

Trắng với hồng và tim tím nhạt

Tựa màu mây phiêu lãng cuối trời xa

Hoa tường vi như thực lại như mơ

Cùng tôi sống suốt một thời trẻ dại

(Hoa tường vi - Xuân Quỳnh)

Tuổi học trò làng rất gắn bó với tường vi. Ngang qua rào hoa đều kiễng chân thò tay hái. Bạn bè tặng nhau nhành hoa khô kỷ niệm đặt trong trang lưu bút mỗi dịp nghỉ hè. Trẻ nhỏ thường ngắt hoa gài đầu, cài áo, chơi trò cô dâu chú rể. Ngây thơ cười đùa, không biết có ai sau này sẽ thành đôi uyên ương thật, và ai lại ngẩn ngơ, luyến nhớ?!.

Xưa kia hỷ sự, dân quê đều hái tường vi cắm lọ và làm hoa cưới. Chú rể cài trên ngực một đóa tường vi, và cô dâu cũng đính một bông thật đẹp lên chiếc khăn choàng đầu. Hai người tay trong tay trao nụ hôn dưới khung trời kết bằng muôn đóa hoa thắm.

Buổi sớm, các bà các chị đã dậy hái tường vi ra chợ bán, và nhiều người lại mua hoa về cắm trong những cái bình cao cổ, thưởng thức phong vị quê hương. Thế nhưng, không gì vui sướng bằng có một giàn hoa. Ngồi bên khung cửa, dưới mái hiên, vòm cổng, uống tách trà, ăn mẩu bánh, hít làn hương thơm thả hồn theo hoa lá phiêu bồng nhẹ nhõm.

Nhiều người thích trồng tường vi thể hiện cá tính lãng mạn. Nhưng cũng có người trồng hoa để lưu dấu cuộc tình. Yêu hoa, ru hoa ngủ:

Ngủ đi hoa tường vi

Có gì mà thao thức

Nhắm mắt nào tường vi

Hờn ghen chi cỏ rối

Anh là người xưng tội

Vừa lòng không tường vi

(Lời ru hoa tường vi - Nguyễn Hữu Huy Nhật)

Và ngóng trông:

Ngày em rời xa từng đêm anh vẫn xếp đóa hoa tường vi

Anh xếp hoa anh đếm tháng năm

Từng nụ hoa như mong ước em sẽ về

Chờ đợi người yêu về đây sưởi ấm tâm hồn…

(Tường vi nhớ - Trang Hồ Huy)

Người ta thường tặng nhau những đóa tường vi với nhiều tâm niệm. Khi chàng trai tặng cô gái một bông hoa trắng, anh có ý  nói: Đã thầm yêu cô bé. Nếu cô ấy yêu anh cũng sẽ gửi một đóa hoa đỏ, bằng không là một chùm hoa tí xíu: Chỉ coi anh là bạn, thầy giáo hay anh trai. Một bông tường vi hồng có nghĩa là: Một lời nguyện thề yêu thương mãi mãi. Tương tự, tường vi vàng thể hiện: Sự sung sướng được ở bên cạnh người yêu. Tường vi da cam: Rất yêu song giận vì hờn ghen. Tường vi tím: Lưu luyến, không muốn rời xa. Tường vi đa cánh: Muốn bảo vệ che chở cho nàng. Tường vi cánh viền:  Sẵn lòng hy sinh, chờ đợi. Đại đóa bông to, nhiều nụ: Vui mừng khi gặp lại. Chùm hoa lớn nở rộ: Hạnh phúc khi kề bên

Ngoài bóng mát, vẻ đẹp, trong đông y tường vi còn là một vị thuốc: Hoa có vị ngọt tính mát giải nắng, hoạt huyết, khử độc, chữa viêm họng, da khô… quả chát trị bế kinh, khó tiêu, đau bụng; rễ đắng trừ kiết lỵ, đái dắt, nhức mỏi, đau cơ… Dân gian thường nấu canh hoa thay nước giải khát, ép cánh hoa thành dầu thơm, sắc uống và tắm trị rôm sảy cho trẻ.

Giữa lòng phố thị khói bụi đôi khi cũng gặp ven đường một giàn dây leo lách, lại nhớ tường vi hiền dịu quê mình.                        

Chu Mạnh Cường

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác