Trường ca Trần Anh Thái- Hiện tượng mới của thi ca Việt Nam đương đại

(Toquoc)- Chủ đề chung của trường ca Trần Anh Thái là dò tìm mạch sống. Trần Anh Thái không bám vào những sự kiện chính sử, mà kết hợp được chính sử với dã sử để tạo ra một không khí huyền sử đậm nét. Trường ca Trần Anh Thái mạnh ở yếu tố trữ tình chứ chưa mạnh ở yếu tố triết luận.

Trường ca Trần Anh Thái- Hiện tượng mới của thi ca Việt Nam đương đại  - ảnh 1
Trình bày tham luận tại buổi toạ đàm

















Ngày 04/6/2009, Phòng Văn học Đương đại - Viện Văn học đã tổ chức cuộc toạ đàm về Trường ca Trần Anh Thái. Đến dự toạ đàm có đông đảo các nhà nghiên cứu, lí luận phê bình, nhà văn, nhà thơ và một số cơ quan báo chí ở Hà Nội.

Mở đầu toạ đàm, PGS. TS. Nguyễn Đăng Điệp phát biểu khai mạc và nêu bật 3 vấn đề cần được làm sáng tỏ: 1- đánh giá những thành tựu, hạn chế của trường ca Trần Anh Thái; 2- cần đặt trường ca Trần Anh Thái vào tiến trình thể loại để thấy các bước chuyển biến quan trọng của thể trường ca; 3 - nhận diện đời sống của thể loại này trong hoàn cảnh văn học Việt Nam đương đại. Trong buổi toạ đàm, các đại biểu đã được nghe gần 20 ý kiến, tham luận.

PGS.TS. Văn Giá cho rằng trường ca Trần Anh Thái có đóng góp lớn về tư tưởng, nghệ thuật. Ông nhấn mạnh: Trường ca Trần Anh Thái có thiên hướng phản biện đời sống và thể hiện rõ những bước chuyển đáng chú ý về thi pháp thể loại.

Tiếp sau ý kiến của nhà văn Văn Giá, nhà nghiên cứu phê bình Lưu Khánh Thơ phác dựng hai thế ứng xử, tiếp cận trường ca, đồng thời tập trung chỉ rõ tiến trình vận động của trường ca Trần Anh Thái. Nhà nghiên cứu phê bình Lưu Khánh Thơ nhận định: ở Đổ bóng xuống mặt trời, trường ca của Trần Anh Thái vẫn kết cấu theo cốt truyện; phải từ Trên đường trở đi, Trần Anh Thái mới có ý thức phá vỡ những nguyên tắc cấu trúc của trường ca truyền thống.

TS. Chu Văn Sơn khẳng định: quan niệm về trường ca trong các sách lí luận của ta hiện nay có nhiều điểm chưa được thống nhất, cũng chưa bao quát được đầy đủ sự vận động và thành tựu của trường ca. Trần Anh Thái xuất hiện ban đầu không phải bằng trường ca, mà bằng các bài thơ lẻ. Chỉ đến khi anh có nhu cầu trình bày những suy cảm của mình về những vận động lớn của đời sống thì trường ca mới ra đời. Trần Anh Thái là cây trường ca số 1 của thế hệ anh. Anh viết trường ca một cách bền bỉ, có nhiều thành tựu. Đọc trường ca Trần Anh Thái ta bắt gặp một tâm trạng lớn, một tâm trạng kéo dài. Chủ đề chung của trường ca Trần Anh Thái là dò tìm mạch sống. Trần Anh Thái không bám vào những sự kiện chính sử, mà kết hợp được chính sử với dã sử để tạo ra một không khí huyền sử đậm nét. Trường ca Trần Anh Thái mạnh ở yếu tố trữ tình chứ chưa mạnh ở yếu tố triết luận. Trong hai trường ca sau tâm trạng của nhà thơ bị pha loãng và có phần đơn điệu. Trên đại thể, Trần Anh Thái có nhiều câu cứng tay, nhưng những câu thật sự đặc sắc kết tinh các ý tứ lớn thì ít. Điều này ảnh hưởng đến sức hấp dẫn của trường ca.

GS.TS. Trần Đình Sử đánh giá: Trường ca Trần Anh Thái là hiện tượng mới của thơ ca Việt Nam đương đại, phản ánh được tư tưởng và tình cảm của thời đại. Tuy nhiên, Trần Anh Thái vẫn chưa làm thay đổi diễn ngôn của trường ca truyền thống, và chưa vượt lên được cấu trúc của dàn đồng ca trường ca cùng thời. PGS.TS. Lý Hoài Thu lại thấy: những yếu tố bản gốc của trường ca đến Trần Anh Thái mờ dần đi, trường ca của anh có nhiều đổi mới về cấu trúc, tư duy và giọng điệu. PGS.TS. Trương Đăng Dung nhấn mạnh: Trần Anh Thái đã bóp méo cấu trúc hiện thực để giữ cái tôi; đã khám phá được bản chất đời sống trong tương quan các giá trị; tâm thế, trạng thái “trên đường” của anh rất gần với suy tư triết học của Heidegger.

Nhà nghiên cứu văn học Đoàn Ánh Dương tập trung làm rõ kết cấu trữ tình ưu trội và góc độ nghiệm sinh mới mẻ của Trần Anh Thái. TS. Nguyễn Thanh Tú phân tích cấu trúc không gian để chứng minh phong cách, cá tính; nhà văn Phạm Ngọc Tiến kéo độc giả vào cách chơi hình ảnh, chi tiết, thủ pháp tinh vi và chất cội nguồn của tác giả Trần Anh Thái. PGS.TS. Nguyễn Đăng Điệp xem xét tính chất tuyên ngôn, cùng các phương diện ngôn ngữ, cấu trúc và giọng điệu của trường ca Trần Anh Thái; sau đó thay mặt Ban tổ chức buổi toạ đàm, tổng kết các ý kiến, ghi nhận nỗ lực đổi mới và chỉ ra những hạn chế của tác giả Trần Anh Thái.

Buổi toạ đàm kết thúc bằng lời phát biểu cảm ơn và chia sẻ những suy tư về nghề của nhà thơ Trần Anh Thái: “… Suốt đời tôi trung thành với khát vọng trên đường tìm kiếm cõi thẳm sâu chân thực trong chính bản thân mình… Tôi luôn có hứng thú và độc lập khi trên đường, vượt ra mọi ranh giới thường nhật và những ràng buộc không cần thiết để sáng tạo… Tôi đã tiến tới cái đẹp hoàn thiện của con người”.

An Sanh

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác