Phùng Phương Quý và bước chân "Hành Phương Nam"

(Toquoc)- Trong cuộc đời những người cầm bút, thường có những chuyến đi, có thể định hướng, có thể không. Đó là những chuyến đi để lột xác, để phá bỏ cái chật chội, tù túng, giam hãm tâm hồn. Vào thời Nguyễn Bính, Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Hà Lập Ngôn... người ta nâng cái thú giang hồ ấy lên thành một thứ chủ nghĩa - "Chủ nghĩa xê dịch". Ngày nay, Phùng Phương Quý ở Phú Thọ cũng đã làm một cuộc "xê dịch" dài dài. Hắn đang viết tiếp khúc "Hành Phương Nam" của những người đi trước.

Phùng Phương Quý và bước chân
Phùng Phương Quý "Hành Phương Nam"

Nguyễn Bính rời đất Bắc đi về phương Nam vào năm 1943, nhưng không chỉ có mình ông. Cùng trong chuyến đi ấy, còn có cả Tô Hoài, Vũ Trọng Can. Nhưng hai ông này vì không chịu được cảnh vợ chồng ly tán "Quê nhà xa lắc xa lơ đó/ Ngoảnh lại tha hồ mây trắng bay", đã quay trở lại. Chỉ còn Nguyễn Bính độc hành lưu lạc hơn mười năm trong ấy. Còn hôm nay, Phùng Phương Quý vô Nam, tất nhiên trong một bối cảnh khác, thuận tiện hơn, dễ sống hơn. Nhưng dù sao thì cái bóng dáng của "rừng cọ, đồi chè" trên đất Phong Châu không khỏi vướng víu bước chân người nghệ sĩ.

Tháng bảy năm ngoái, Phương Quý đến tặng tôi cuốn Tạp chí Văn nghệ Quân đội, trong đó có in truyện ngắn "Hai bờ rạch Tráng" của hắn. (Tôi chưa kịp đọc thì ngay đêm hôm đó, qua chiếc đài bán dẫn ở đầu giường, tôi nghe giọng Hoàng Yến trong chương trình đọc truyện đêm khuya). Tưởng Phương Quý đến chỉ để phô tác phẩm mới, ai ngờ hắn chào tôi:

- Ông trẻ ở nhà giữ gìn sức khỏe, viết được nhiều tác phẩm hay nhé. Cháu đi chuyến này hơi lâu đấy.

- Lâu là đến bao giờ?

- Là khi nào cháu làm được cái gì đó cho bõ sức, chứ ở ngoài này bấn lắm. Nghèo tiền còn được, nghèo vốn sống thì không ổn.

Cái từ "ông trẻ" mà mọi người dành cho những ai mới chớm già mà vẫn còn "chịu chơi" như tôi đang rất phổ biến hiện nay ở ngoài Bắc. Nó có tí thân mật, có tí kính trọng lại có tí khôi hài, tếu táo nên dễ lọt tai. Chứ thực ra Quý với tôi, không có họ hàng gì. Cũng không chơi với nhau theo nghĩa bạn bè. Tuổi Quý như tuổi em út tôi. Sau này nhắn tin, rồi a lô điện thoại, Quý vẫn một ông trẻ, hai ông trẻ. "Ông trẻ bẻ gãy sừng trâu, đi đến đâu ông trẻ cũng máu!".

Giáp Tết Kỷ Sửu, tôi đang ngồi buồn, nghĩ tới những năm tháng xa quê. Tết này là tết thứ 14 gia đình tôi cúng ông Táo ở Việt Trì. Cái nhà cũ của tôi ở làng Yên Lập bên bờ tả sông Lô đã đổ nát, tôi phải bán cho người ta làm củi đốt gạch được hơn triệu bạc, nay chỉ còn trơ nền không với cái giếng bỏ hoang. Nếu không có mấy cây nhãn già năm, sáu năm nay không có quả thì tôi chẳng còn ấn tượng gì về cái nền cũ của nhà tôi. Tiếng là xa quê, nhưng chẳng mấy tuần là tôi không về thăm anh em cô bác ở bên ấy. Vù xe máy chỉ nửa giờ đồng hồ, kể cả qua đò là đến làng cũ, nơi có nhúm rau khi mẹ tôi sinh chôn ở đó. Ấy vậy mà chẳng mấy đêm tôi không mơ thấy mình chèo ổi, chèo nhãn, lội sông vớt củi, rồi đi úp cá đồng... 14 năm dạy học ở Lào Cai, con đường thăng tiến phải nói là hanh thông, chỉ vì quê hương mà tôi phải xin về. Về quê rồi, vì một cái gì đó không tiện nói ra, tôi lại khăn gói quả mướp ra đi. Về làng, người ta gọi tôi là nhà văn, có lúc tôi cũng thấy ngượng. Nếu đời tôi còn một chuyến ra đi nữa thì hẳn là ra đi vĩnh viễn...

Đang lẩn thẩn một mình thì Phương Quý đỗ sịch xe máy trước cửa. Giời ạ! Trông như một tên lính dù vừa chạm chân mặt đất. Hắn đeo lặc lè bên hông một túi lớn. Mắt kính đen, đầu úp sụp mũ cứng, áo quần màu cứt ngựa, loại dùng cho ký giả, nhà báo tác nghiệp lưu động, nào túi trên túi dưới, túi trước túi sau. Chưa kịp nói câu gì thì hắn đã giơ máy kỹ thuật số lên chõ vào mặt tôi. "Để làm gì thế?". Tôi hỏi. "Để cháu viết mấy dòng về ông trẻ pốt lên mạng". "Pốt bằng cách nào?". Quý kéo soạt khóa túi lôi ra một cái hộp hình chữ nhật, nếu nó dày hơn chút nửa thì tôi cho là cái hòm của anh thợ cắt tóc, nhưng cái hộp này mỏng và xinh lắm. Tôi hỏi: "Cái gì đấy?". "Láp tốp". "Là cái gì?". Là máy tính xách tay đấy, ông trẻ ạ. Có gì là cháu tung lên mạng luôn, tiện lắm, chứ không lù lù một đống ba bốn cục chật nhà như cái máy của ông trẻ đâu". "Chà! Chịu bố mày đấy. Vô trỏng mần ăn khá quá ta. Có đủ thứ rồi phỏng? Chuyến này dân chơi Phú Thọ chạy dài không kịp". Giọng hắn hồ hởi: "Phải thế mới sống nổi. Cháu vào trong ấy công việc cũng dễ, có mấy tờ báo mời cộng tác. Công việc bù đầu, chạy long nhong tối ngày, khi Sài Gòn, Tây Ninh, Khi miền Tây nam bộ”.

Sau tết Kỷ Sửu, Quý lại vù trong đó lúc nào, không hề có một lời tạm biệt "ông trẻ". Lần theo sợi dây bè bạn trên blog của ông Chõe Xuân Thu, dí chuột vào chữ phuongquy thì tòi ra cái nhà của hắn, ngoài cổng đề biển "Lời hẹn hai quê", và hắn ngồi buồn bên cái càng xe, có bánh xích nhưng lại không phải xe tăng, không phải xe bò, cũng không phải xe cải tiến. Comments vào hỏi, hắn chất chưởng bảo đó là xe thổ mộ?! Giời đất! Cái loại xe này thì dân Bắc Kỳ đã mấy ai biết.

Nói về Phương Quý thì tôi laị nghĩ về những vùng đất mới, lộ rõ tôi cũng là một anh máu đi, nhưng cái chân thì ngắn, cái túi thì rỗng. Ấy vậy mà tôi "nháy" vào cho hắn, là: "Quý ơi! Tao thương mày lắm. Nhìn bộ mặt mày đờ đẫn, hẳn là nhớ quê cọ lắm phải không? Một quê đã khổ, giờ lại hai quê, biết làm thế nào?". Lập tức, hắn trả lời: "Ông trẻ khỏi lo. Làm trai cho đáng nên trai. Cháu vừa đi Vàm Cỏ Đông về, đang uống rượu thịt rắn với các đại ca trong này. Khi nào gối mỏi chân mòn, cháu lại về ngồi dưới bóng cọ quê mình". Tôi bông phèng tặng hắn đôi câu đối:

Ra Bắc vào Nam láp tốp đeo hông trăng gió cuộc đời phiêu lãng thế

Lên đèo xuống ải văn chương cắp nách ái ân đan díu nghĩa tình ghê.

Hắn không chạnh lòng, còn nhắn tin ra cám ơn. “Hay quá, ý nghĩa quá. Cháu xin nhá. May là ông trẻ bảo cháu Lên đèo xuống ải chứ không phải Lên voi xuống chó”.

Theo dõi liên tục trên báo, trên mạng những bài viết của Phương Quý mới thấy hắn là người có tài, một tín đồ của Chủ nghĩa Xê dịch. Không địa vị, quyền chức, không sổ lương, nếu quanh quẩn ở ngoài này dưới cái tán cọ già, liệu hắn sẽ nên công trạng gì? Thì ra hắn có lý. Đất trời Phương Nam rộng mở rất hợp với những con người có trái tim đa cảm và giàu khát vọng như hắn, cho nên đi đến đâu hắn cũng người thương, nâng đỡ. Chứ mô phạm như ông trẻ hắn, hoặc chập cheng, láu cá như những người khác thì ra khỏi nhà chỉ có nước chết đói.

Có người (không được thiện ý lắm) bảo tôi nhận xét về Phương Quý. Tôi nói: Về con người Phương Quý, tôi không khen mà cũng không chê. Mỗi con người có số phận riêng của họ, họ phải chịu trách nhiệm trước cuộc đời. Mà ở đời thì tài thường đi liền với tật. Đối với Phương Quý, cái tật không làm hại ai, nhưng cái tài của hắn thì khá ấn tượng. Ấy là tôi muốn nói đến tài làm báo, viết văn, thơ của hắn.

Văn Phương Quý trong các tập "Mùa trăng suông", "Cảnh rừng còn sót lại" là loại văn viết có nghề, có cá tính, lại ngồn ngộn chất liệu cuộc sống ở khắp mọi miền: đồng bằng, miền núi, đô thị với đủ các hạng người, sếp bự có, trí thức có, lưu manh có, gái đĩ có... nên văn hắn hấp dẫn người đọc. Không phải ai cũng viết được như thế. Còn cái tài nữa là hắn được rất nhiều giải thưởng. Có thể nói, đội ngũ sáng tác ở Phú Thọ, không ai có nhiều giải thưởng như Phương Quý. Giải Trung ương có, giải địa phương có, giải báo chí có. Năm nào hắn cũng giật hai, ba cái giải, mà giải của hắn là giải thật, giải văn chương đích thực chứ không phải là "dải rút". Hắn không giống một số người chạy, xin giải để lấy tiếng. Một anh vô danh tiểu tốt như hắn, chạy thế nào được giải của Hội Nhà văn và Nhà xuất bản Giáo dục, của Tạp chí Cửa biển Hải Phòng, của Thành phố Hồ Chí Minh. Có người được giải thì giấu đi, nhưng Phương Quý thì phô-tô cho mọi người đọc. Ai cũng cho là xứng đáng. Tôi nói đùa: Phương Quý, đoạt giải quý, nhưng quý hơn là hào phóng, một cái giải Ba thơ viết cho tuổi mẫu giáo được ba triệu đồng, hắn bảo giải "Ăn dỗ trẻ con" nhưng cũng a lô gọi mấy thằng bạn đi nhậu cho đến nhẵn ví...

Với phong cách sống như thế, Phương Quý “Hành Phương Nam” là phải lắm. Ngọn gió đời đã đưa hắn đi và có những vòng tay đón hắn. Mong cho hắn chân cứng đá mềm, trái tim càng sứt sẹo thì càng đập dai, đập khỏe, cho đến khi góc nhỏ nào cũng đầy ắp yêu thương.

Việt Trì, tháng 5/2009

Nguyễn Anh Đào

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác