Phố Tràng Thi

Phố Tràng Thi hiện nay là một phố dài xinh chạy dọc theo trục dọc của phố Hà Nội xưa, song song với các phố lớn dọc: Hai Bà Trưng, Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo...

Phố Tràng Thi - ảnh 1
Thư viện Quốc gia
Gọi là phố Tràng Thi vì trường thi hương xưa tọa lạc tại đây... Theo Nhà nghiên cứu Doãn Kế Thiện thì: “Trường thi này lập từ đời nhà Lê. Những thí sinh đỗ trường này là hương cống và sinh đồ (tức cử nhân và tú tài. Thông thường thì cứ một cử nhân thi lấy thêm ba tú tài, tức lệ nhất cử tam tú - NVP). Ai đỗ hương cống rồi mới được dự khoa thi tiến sỹ, tức thi hội và sau đó thi đình. Đến bản triều (triều Nguyễn) các đời vua cũng lấy trường thi hương ấy để kén nhân tài...”. (Hà Nội cũ, NXB Hà Nội 1994, trang 79)...

Trường thi ngày trước rất đông, chia ra làm nhiều lô (vi), thường là bốn vi, theo hình chữ thập (thập đạo)... Mỗi vi dành cho các sỹ tử (học trò) của vài ba tỉnh đến thi... Lại có khi dành cho khảo quan... Thường các quan coi thi có 3 chức: đề điệu (chủ khảo); giám sát (những người làm công việc coi thi) và độc quyển (đọc và chấm)...

Ngày mở cửa trường để học trò vào thi, loa to lên những câu: “Báo ân giả tiên nhập, báo oán giả thứ nhập, sỹ tử thứ thứ nhập”, nghĩa là mời những linh hồn đến báo ân nghĩa vào trước, tiếp đó là hồn báo oán, rồi học trò mới lần lượt vào trường thi. Mỗi thí sinh đều mang theo lều chõng và ống quyển, đến lô dành cho mình, căng lều, đặt chõng, lấy giấy bút ra chuẩn bị đi lấy đầu bài về mà thi...

Câu loa đầy chất tâm linh trên, có ý tốt là những người nào có phúc, có đức sẽ được phù hộ, còn học trò nào gia đình hoặc bản thân gây ác, gây oán, sẽ bị các hồn oan ám ảnh, xui khiến cho dù làm bài có tốt, cũng sai phạm luật thi mà bị đánh hỏng...

Quanh trường thi còn có hàng loạt nhà trọ gần đó; rồi các hàng cơm, những dãy hàng bán giấy, bán bút mực cung ứng cho các sỹ tử. Và mùa thi hương năm nào chẳng có những cuộc tình của các sỹ tử và những cô hàng cơm, hàng bút mực xinh đẹp ở kinh thành...

Phố Tràng Thi dài 860m, tính từ đầu phố Bà Triệu đến đầu phố Cửa Nam, thuộc đất huyện Thọ Xương cũ. Theo các nhà nghiên cứu thì phố này, trước đây, tên quan ba Francis Garnier, đã đóng quân ở đây, trước khi đánh thành Hà Nội năm 1873, sau đó hắn bị quân cờ đen cùng quân ta phối hợp phục kích và giết chết ở Cầu Giấy... Phố này còn có nhà riêng của quan kinh lược của triều đình Huế...

Sau này, trường thi cũ được xây dựng Thư viện Quốc gia, có nhà thương Phủ Doãn (tức Bệnh viện Việt Đức ngày nay)... Còn ngày nay có thêm các cửa hàng ngoại thương, Bệnh viện C (tức Bệnh viện Phụ sản Trung ương), cơ quan Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam...

Cho đến ngày nay, Tràng Thi vẫn là một phố đẹp và xinh của Hà Nội... Phố thẳng, dài, đặc biệt dọc phố trồng bàng, mùa hè, tán bàng rợp bóng, đi lại rất mát, lại khi bàng chín, đêm đến, đàn dơi đến ăn, quả rụng xuống đường. Rồi tiếng rao quà đêm như “Phá xa” (lạc rang); Lục tàu xá (chè đậu xanh); Xực tắc... thì người đã ở phố này, hoặc qua đó, không thể nào quên nổi...

Lại nữa, cái thú của những người ham học Hà Nội, là được đi qua một con phố đẹp, để vào Thư viện Quốc gia làm bạn với rừng sách... Đọc rồi, thư giãn, đi dạo quanh khu vườn rải sỏi, có bóng cổ thụ rợp đường, để suy tưởng hoặc nghĩ về những điều đang lưu giữ trong mình trong phút thanh thản của riêng mình, lâu dần cũng trở thành một hứng thú...

Về mùa đông, bàng trút lá đỏ xuống vỉa hè, xuống lòng đường... Và thử hỏi, khi những cô gái đẹp Thủ đô tan học về, sóng đôi với những thời trang mùa đông rất đa dạng, nhẹ nhàng đạp xe qua, thì thử hỏi, có phố nào ở Hà Nội, có phong độ rét đầu mùa bằng phố Tràng Thi...

Bây giờ, phố Tràng Thi là đường một chiều, nhiều người Hà Nội vẫn thường thích lướt xe trên dọc phố, dù có phải đi xa hơn là qua phố khác một chút... Còn tôi, mỗi khi qua cổng Thư viện Quốc gia, lại văng vẳng bên tai, cảnh sỹ tử lều chõng, đứng đầy trước cổng trường thì, mỗi kỳ khoa thi hương của triều đình lại mở, và tiếng loa tâm linh lại dõng dạc tuyên: “Báo ân giả tiên nhập, báo oán giả thứ nhập... Sỹ tử thứ thứ nhập”.

 

(An ninh thủ đô)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác