Nhà xuất bản phải “xoay” theo người đọc


Nhìn chung sách văn học trong nước đang ế ẩm, còn những sách bán được thì hầu hết là sách “liên kết”, có dư luận không hay. Những tác phẩm văn học có giá trị trong nước đang ngày càng thưa thớt dần; những tác giả, nhà văn có tác phẩm gây tiếng vang ngày càng vắng bóng, thay vào đó là sách dịch và những tác giả nước ngoài “lên ngôi”.Nhà văn Trung Trung Đỉnh, Giám đốc Nhà xuất bản Hội Nhà văn đã chia sẻ với Năng lượng Mới xoay quanh những thực trạng của nền văn học hiện tại.

 

Mỗi năm chỉ có vài cuốn sách văn học bán được

PV: Thời bao cấp các nhà văn được chăm lo để yên tâm mà viết còn bây giờ thì khác, nhà văn cũng phải xoay vần để kiếm sống, lo cơm áo gạo tiền. Có phải vì thế mà càng ngày chúng ta càng có ít tác phẩm văn học xuất sắc không, thưa ông?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Chuyện Nhà nước quan tâm về vật chất đến nhà văn từ trước đến nay cũng khác, nhưng trước đây thì nhà văn được thực sự tôn trọng. Vật chất của nhà văn có khổ một chút nhưng tinh thần của họ luôn thoải mái, chứ không có nhiều những bất cập như hiện nay. Nhà văn thời “Tự Lực Văn Đoàn”, thời “Thơ Mới” khi đó xứng đáng là nhà văn theo đúng nghĩa của nó cho nên mới có những cuộc cách mạng thực sự trong văn học. Bây giờ đời sống xã hội khác, đời sống nhà văn khác, chả hiểu rồi nó sẽ chuyển biến thế nào. Mà nhà văn thời nào cũng vậy, vấn đề đối với họ nhiều khi không phải là tiền mà là những món ăn bồi bổ tinh thần, không thể đong đếm được.

 

Nhà xuất bản phải “xoay” theo người đọc - ảnh 1


PV: Nhà văn NP vừa xuất bản một cuốn tiểu thuyết hình sự 700 trang chỉ được trả trên 10 triệu đồng nhuận bút, tính ra không bằng 1 tập kịch bản phim truyền hình của ông. Nhiều nhà văn cho rằng, nhuận bút bây giờ không bằng 1/20 thời bao cấp, do đó họ có cảm giác mình không được coi trọng?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Nhuận bút của các nhà văn thông thường theo ba-rem chung, thậm chí theo sự thỏa thuận giữa nhà văn và nhà xuất bản, sách bán được nhiều thì nhuận bút cao, bán không được thì nhuận bút về âm cũng thường xảy ra. Cả nước có hàng ngàn nhà văn, chỉ vài nhà văn sống khỏe bằng nhuận bút, còn đa số là ăn lương viên chức, công chức, viết chỉ là tay trái. Nhiều tác giả bây giờ làm gì có nhuận bút mà còn phải tự bỏ tiền ra in.

Sách văn học giờ cả năm trời may ra có một vài quyển bán được hòa vốn chứ đa số đều ế. Mà điều đáng buồn sách bán được là sách có dư luận bị cấm chứ không phải dư luận hay đâu. Người đọc bao giờ cũng là một vấn đề rất lớn đối với ngành xuất bản, xuất bản phải “xoay” theo người đọc hay ngược lại là câu hỏi rất khó có đáp án.

PV: Nhưng sự thực thì rõ ràng nhà xuất bản “xoay” theo người đọc đấy chứ, thưa ông?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Không còn cách nào khác, nhưng “xoay” cũng không theo nổi. Bây giờ làm sách mạng cũng có bán được đâu, người ta không mua. Theo tôi biết, có nhà sách Phương Nam làm sách mạng, người ta bán khó lắm chứ không dễ, không như các nước phát triển khác như Mỹ, sách mạng rất phát triển. Đại đa số nhà văn ở các nước phát triển sống dựa vào sách mạng là chính. Nhưng ở họ, đọc sách trên mạng là phải trả tiền, còn nhà mình, người ta có nhiều cách để không tốn tiền. Thế nên, các nhà xuất bản vẫn đang còn loay hoay tìm đường đi.

PV: Theo ông, việc các nhà xuất bản “xoay” theo người đọc có phải là một trong những lý do khiến cho thị trường sách bây giờ trở nên khá tạp nham?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Nhà xuất bản cũng cần thực tế và họ cũng chưa làm gì đi quá giới hạn. Bạn đọc vẫn có rất nhiều lựa chọn. Hiện, đầu sách chúng ta đang rất phong phú về thể loại.

 

Nhà xuất bản phải “xoay” theo người đọc - ảnh 2

Tác phẩm văn học sống mãi với thời gian

PV: Nhà xuất bản Hội Nhà văn mỗi năm có thể xuất bản được bao nhiêu cuốn sách gọi là bán chạy trên thị trường, thưa ông?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Nhà xuất bản chúng tôi năng lực kinh doanh khá kém nên phải liên kết với các công ty sách. Chúng tôi có một thương hiệu rất mạnh về nội dung ở thể loại sách văn học, so với các nhà xuất bản khác. Rất nhiều cuốn ở các nhà xuất bản khác không dám in, họ chuyển về chỗ chúng tôi vì chúng tôi có đội ngũ biên tập rất cứng. Thế nhưng, mỗi năm cũng chỉ có khoảng vài cuốn bán chạy, còn cứ túc tắc lai rai trên thị trường thôi. Mỗi cuốn in được khoảng 1-3 nghìn, sau đó các công ty sách thấy bán được họ lại in thêm chứ cũng chẳng có sách hot như trước kia.

PV: Ông có nghĩ rằng, sách không bán được liệu có phải do chúng ta có vấn đề về văn hóa đọc không?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Xuất bản bây giờ có những vấn đề lớn như tác giả, nhà sản xuất và người đọc. Người ta cứ nói văn hóa đọc xuống cấp, tôi thấy không đúng lắm đâu. Người đọc lúc nào cũng thế thôi. Chẳng qua, văn hóa đọc thay đổi phương thức nhưng người viết và người sản xuất không thay đổi kịp. Bây giờ thanh niên đọc sách văn học hoàn toàn khác. Họ không thể đọc cuốn sách mất hàng tháng trời rồi lại vẩn vơ theo suy nghĩ trong sách.

Tất nhiên tôi không phủ nhận hiện chúng ta cũng có thụt lùi về vấn đề văn hóa con người nói chung. Vì đơn giản văn hóa chỉ có ngấm dần chứ không phải đùng một cái vào thẳng trong người được. Mà sống trong một xã hội hỗn mang như thế này, thì hỏi làm sao con người lại không sống khác đi.

PV: Vậy ra là do lỗi của chính các nhà văn khi họ không có những tác phẩm thuyết phục được công chúng?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Có không ít nhà văn bây giờ vẫn còn tư duy cũ, viết sách dày đến 500, 700 trang. Những tác giả đó nói thật có hai cái lạc hậu, một là lạc hậu với đời sống xã hội, hai là lạc hậu trong đời sống văn học. Tiểu thuyết dăm năm nay rất kém. Tư duy của người Việt mình là tư duy vụn vặt, nhỏ nhen nhưng lại viết tiểu thuyết rõ dài. Lớp trẻ bây giờ viết ngắn và nhanh hơn, nhưng lại thiếu cái cơ bản là chiều sâu cảm xúc và nhất là vốn sống thực tế. Các nghề khác tôi không biết, nhưng nghề viết văn thì người viết phải lăn lộn trong đời sống nhân dân mới sáng tác được. Thiếu cái ấy là thiếu cái căn bản...

Nhà xuất bản phải “xoay” theo người đọc - ảnh 3

Tác phẩm văn học sống mãi với thời gian

PV: Nhưng không ít tác giả trẻ có lượng sách bán ra rất tốt, thưa ông?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Họ cũng có một lượng độc giả của họ và còn đông hơn cả lớp chúng tôi nhiều. Ví dụ như tác giả Gào chẳng hạn, tại sao sách của cô ấy bán ầm ầm như vậy, đúng là tác giả đó cũng có giá trị nhưng chỉ là giá trị đáp ứng thị trường, đi sâu vào bản chất của văn chương thì còn rất xa. Khổ một nỗi là sách văn chương thứ thiệt thì thời nào cũng khó bán.

PV: Nhà văn ngày càng nhiều nhưng những cuốn sách cũ in lại vẫn bán được trong khi sách mới ra lại không ai mua, hầu như cả tháng không bán được cuốn nào? Vì sao lại có nghịch lý này, thưa ông?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Ra đường bây giờ đến đâu cũng gặp nhà văn, nhưng nhà văn theo đúng nghĩa của từ này thì không nhiều. Ngày xưa các nhà văn nghe sang trọng lắm. Giờ thì có nhiều loại nhà văn hơn. Có một số nhà văn trẻ cũng như lớn tuổi nhưng vẫn viết chắt chiu và sâu sắc.

Chúng tôi không bỏ tiền ra in sách

PV: Sách không bán được, vậy các nhà xuất bản làm gì, thưa ông?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Giờ chỉ công ty kinh doanh sách mới làm ăn tốt. Họ làm sách để kinh doanh chứ không phải để phục vụ xã hội theo cái nghĩa mà các nhà quản lý muốn. Các nhà xuất bản bây giờ cũng thế, bảo tôi bỏ tiền ra in sách cho chị à, không có đâu, sập tiệm ngay vì bán ai mua? Nhưng các nhà xuất bản vẫn chăm sóc cho những tác giả viết hay mà bán chạy, nhưng thường là rất ít.

PV: Có nghĩa là hiện nay các nhà xuất bản không bao giờ bỏ tiền ra làm sách mà chủ yếu là các tác giả tự bỏ tiền túi ra?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Có chứ, nhưng một năm được chừng vài ba cuốn thôi. Đa số là liên doanh với tác giả, các công ty sách. Có nhiều phương thức, ví dụ tôi làm bản thảo cho Phương Nam, họ chỉ việc in và phát hành, họ trả cho tôi quản lý phí bao nhiêu phần trăm đó. Phương thức thứ hai, tôi làm việc với tác giả, tôi góp ý, biên tập rồi tác giả bỏ tiền ra in hoặc tôi và tác giả đồng cộng tác in chung, sau đó sách phát hành cũng gửi cho các công ty sách bán và chia nhau. Phương thức nào cũng được, miễn là không để lỗ.

PV: Hiện tại các nhà xuất bản “sống” tốt, sống khỏe hay lay lắt?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Theo quan sát của tôi, hiện nay các nhà xuất bản sống kha khá chỉ tính trên đầu ngón tay, mà đa số là những nhà xuất bản được Nhà nước bao cấp như bao cấp lương, bao cấp đầu ra. Còn nếu chỉ có kinh doanh sách không thôi thì… Một vài nhà xuất bản sống khỏe như Nhà xuất bản Trẻ, Nhà xuất bản Kim Đồng. Nhà xuất bản Kim Đồng có hệ thống phát hành sẵn từ trước, sách cho các cháu lúc nào cũng bán được hoặc Nhà xuất bản Giáo dục độc quyền, họ ung dung.

Nhà xuất bản Trẻ là nơi làm ăn giỏi nhất hiện nay, còn lại nhiều nhà xuất bản đang cầm cự để được sống. Nhà xuất bản tôi không có một xu lương ngân sách nào, sống bằng lao động thôi. Các nhà xuất bản khác chức năng của họ làm đủ các loại sách, sách nấu ăn cũng được, tổ chức buôn bán cũng được còn nhà xuất bản của chúng tôi chỉ có làm về sách văn học, mà sách văn học là thứ bán chậm nhất, kém nhất.

PV: Trên thị trường, đa số các nhà sách thắng nhờ những quyển sách dịch, ít sách văn học trong nước, đó cũng là một hiện trạng buồn, thưa ông?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Xu thế hội nhập càng mạnh thì sách dịch càng nhiều, điều ấy đáng mừng chứ. Bạn nên biết, để có được một đầu sách dịch các nhà xuất bản phải thực hiện nhiều cung đoạn, khâu đầu tiên là mua được bản quyền, rồi thuê dịch giả, thuê thẩm định, rồi in ấn, buôn bán, phát hành… Sách bán chạy thì lo bọn buôn lậu cướp cơm mà sách bán không được thì buộc phải treo niêu.

Sách văn học trong nước cũng không bán được, thực chất là không bán được bao nhiêu. Những tác giả nổi tiếng của văn học Việt Nam hiện nay không còn như mấy năm trước nữa… Có những cuốn sách hay với các nhà văn, được các cơ quan văn học khen thưởng, nhưng với thị trường thì ế ẩm. Ngược lại, có những cuốn sách giới nhà văn chê ỏng chê eo thì bán đắt như tôm tươi. Đây rõ ràng đã và đang có tình trạng trái ngược nhau bởi thị hiếu. Hình như tình trạng này không phải bây giờ mà xưa nay vẫn thế. Văn học đích thực luôn luôn kén độc giả. Chỉ có điều là dạo này có khá nhiều sách ngôn tình của Trung Quốc (trước đây gọi là sách ba xu) phát triển rầm rộ, lúc nào cũng ăn khách. Đây là câu chuyện buồn.

PV: Sao các nhà văn trong nước không viết những tác phẩm như thế để chiếm lĩnh lại thị trường?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Viết nhưng để đi vào tâm trí độc giả không dễ đâu. Như ông Nguyễn Huy Thiệp tập viết 2, 3 cuốn tiểu thuyết, ông ấy hy vọng mình đã nổi tiếng rồi viết dạng sách ba xu này nhưng viết xong có bán được đâu! Viết thể loại sách ba xu là những người có nghiệp vụ riêng chứ không phải cứ muốn làm ba xu là được. Tiểu thuyết kiểu đó tuy rẻ tiền thật, nói là viết cho mấy bà hàng xén nhưng không phải nhà văn nào cũng viết được, động vào cái là nhạt nhẽo ngay. Nói sách rẻ tiền nhưng sao nó vẫn tồn tại, nó có gu riêng của nó mà anh có muốn cũng không được. Tác giả viết thể loại ba xu để bán chạy ở Việt Nam chưa có.

PV: Có nghĩa là các nhà văn của ta hiện nay đang “lép vế” trong cuộc cạnh tranh trên thị trường sách?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Đã nói đến thị trường thì việc cạnh tranh lành mạnh chính là động lực của phát triển. Nhưng ở ta, luật thì có nhưng các đơn vị sản xuất và các nhà buôn thì muôn hình vạn trạng, lối đi, lối rẽ, lối tắt, lối nào cũng qua được. Các nhà kinh doanh giỏi tức là giỏi vận dụng để lách luật. Thế nên gọi là cạnh tranh cho oai thôi, thực chất thị trường sách lâu nay hơi bị mất trật tự. Bạn nên nhớ là, nếu hỏi tôi thì tôi chỉ đủ khả năng quan tâm mảng sách văn học thôi đấy. Sách văn học ì ạch phát triển! Khó lắm thay.

PV: Sách văn học hiếm có cuốn hay, nhà xuất bản thường chịu lỗ. Nhưng tại sao có nhiều đầu sách vừa ra đã có giảm giá bán đến 46%, thưa ông?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Đấy là một “chiêu” trong rất nhiều “chiêu” làm ăn. Câu này mà bạn hỏi những người làm sách “ngoài luồng” thì bạn sẽ không nhận được câu trả lời chính trực. Còn hỏi tôi thì tôi cũng chỉ như bạn trong lĩnh vực mua bán thôi, nghĩa là nếu ta ngay thật thì ta khó tồn tại. Trường hợp in nối bản để bán như sách lậu trên thị trường là vô cùng nhiều.

Nhà xuất bản phải “xoay” theo người đọc - ảnh 4

Sách ngôn tình Trung Quốc

Thỉnh thoảng có được cuốn hay mà đông người đọc thì ngay lập tức bị các ông bạn làm sách lậu nhảy vào cướp cơm liền. Bây giờ một quyển sách mà không bí mật là in xong một cái ngoài thị trường có sách lậu ngay. Công nghệ họ cao, chộp giật làm mấy tiếng đồng hồ là xong, họ bán giảm giá tối đa. Kỹ thuật làm sách lậu bây giờ siêu khủng mà các chiêu tiếp thị bán lẻ bán buôn cũng đều nhanh hơn cả Internet. Quay đi quay lại mất bản quyền, mất cắp trước mắt mà phải bó tay chấm com. Lỗ là cái chắc. Nhà xuất bản chúng tôi bị sách in lậu nhiều nhất, các tác giả chịu thua. Các cơ quan chức năng họp lần nào cũng gào thét buôn lậu, buôn lậu ở đâu. Nhưng nếu không có bảo kê thì sao tự dưng in được? Mấy đầu nậu sách đó chưa bao giờ vì quyển sách này hay mà vì quyển sách đó có bán được không. Làm sao giải quyết được, nó là thị trường, có buôn lậu, có gian lận thị trường, có nhà bảo kê. Bây giờ người làm sách gian khổ nhất là chống buôn lậu.

PV: Cần phải có những biện pháp thế nào để các tác phẩm của các nhà văn trong nước được xuất bản nhiều hơn?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Theo quan sát của tôi thì tôi thấy các nhà văn Việt Nam bây giờ in sách dễ dàng, thoải mái hơn các nhà văn lớp trước rất nhiều. Vấn đề khó là có bản thảo hay mà lại bán chạy, có độc giả rồi thì phải lo chiến đấu chống bọn buôn lậu, các nhà xuất bản, các nhà văn thì yếu ớt, còn bọn gian thương thì chúng hùng mạnh vô cùng. Chống được chúng phải có bàn tay thép của ông pháp luật. Ông ấy mà nghiêm thì dân chúng nhờ.

PV: Nhà xuất bản thường được khoác chức năng là phải xuất bản được những cuốn sách mang tính giáo dục, chính trị, định hướng… Thế nhưng, như tình hình bây giờ thì xem ra các nhà xuất bản khó mà thực hiện được?

Nhà văn Trung Trung Đỉnh: Không có tài trợ không làm được. Như nhà xuất bản chúng tôi sống được một phần cũng là nhờ sách dự án, năm nay chuẩn bị làm sách Giải thưởng Nhà nước của các nhà văn được giải thưởng Nhà nước mang ra in lại, Nhà nước tài trợ. Mấy năm vừa rồi làm bộ sách “Hồ Chí Minh với văn nghệ sĩ…” cũng do Đảng và Nhà nước tài trợ. Có người nói, Nhà nước không cho là chưa đúng vì chẳng qua anh không biết chạy, anh giỏi đi chạy Nhà nước cũng cho chứ không phải không có. Nhưng quả thật cứ như bây giờ, chúng tôi nuôi mình còn thấy khó, mà không sống được thì đừng nói đến những chuyện khác.

PV: Xin cảm ơn ông về cuộc trò chuyện!

Thái Linh - Thanh Huyền

(Nguồn: Năng lượng mới)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác