Ngăn chặn vi phạm bản quyền không đơn giản

(Toquoc)- Sau bài “Lợi nhuận 10 tỉ mới tính đến chuyện… bản quyền!” một số nhà văn ngỏ ý muốn lắng nghe ý kiến của cơ quan chuyên trách bản quyền Hội Nhà văn. Báo Điện tử Tổ Quốc đã trao đổi với nhà thơ Đặng Thị Thanh Hương - Phó giám đốc Trung tâm Quyền tác giả Văn học Việt Nam về vấn đề này.
Ngăn chặn vi phạm bản quyền không đơn giản   - ảnh 1
Nhà thơ Đặng Thị Thanh Hương (ảnh sgtt.vn)


PV: Mới đây, Báo Điện tử Tổ Quốc có bài viết về những sai phạm khá tinh vi liên quan đến tác quyền văn học của trang web booksboming.com. Là một cơ quan chuyên trách trong lĩnh vực tác quyền văn học Việt Nam, trực thuộc Hội Nhà văn thì những phản ánh qua báo chí như thế này Trung tâm Quyền tác giả văn học Việt Nam (VLCC) có cập nhật?

Nhà thơ Đặng Thị Thanh Hương: Hàng ngày Trung tâm đều cập nhật thông tin về vấn đề trên các phương tiện truyền thông để đăng tải vào trang web: www.vc.org.vn. Những vấn đề mà bài báo cập nhật đều không ngoài những vấn đề chúng tôi đang quan tâm. Tuy nhiên việc vi phạm bản quyền hiện nay đang trở thành một vấn nạn mà để ngăn chặn thực sự không đơn giản. Đặc biệt trên hàng ngàn trang web mang đuôi chấm com, chấm org... đều xuất phát từ các máy chủ ngoài Việt Nam nên việc đề nghị việc trả tiền bản quyền là rất khó khăn. Để có những chế tài như việc yêu cầu đánh sập các trang này cũng không hề đơn giản. Trung tâm cũng đã nhiều lần nhờ đến các luật sư tên tuổi để vào cuộc nhưng vẫn chưa giải quyết được triệt để. Một điều quan trọng hơn nữa về lĩnh vực bản quyền nhận thức xã hội chưa cao. Ngay chính những tác giả là người sở hữu quyền cũng không biết mình cần phải làm thế nào cho đúng.

PV: Hiện nay VLCC đã có khoảng 900 uỷ quyền của các hội viên. Vậy khi những hội viên này bị xâm phạm tác quyền thì họ sẽ tự giải quyết hay chỉ khi tự giải quyết không được mà cần đến VLCC thì VLCC mới can thiệp?

Nhà thơ Đặng Thị Thanh Hương: Thực ra các nhà văn của chúng ta hầu hết đều là những người hiền lành, hay dĩ hòa vi quý, như trên tôi đã nói, ngay cả các nhà văn cũng chưa hiểu hết về việc bản quyền của mình bị vi phạm. Có nhiều nhà văn khi biết mình có những tác phẩm đăng trên các trang web họ còn bảo với chúng tôi là thôi kiện làm gì có bài thơ được đăng thì càng nhiều người biết đến có sao đâu. Và hầu hết các nhà văn, nhà thơ rất ít khi tự lên tiếng bảo vệ việc xâm hại đó. Đôi lúc có người tự mình đến kiện trực tiếp đơn vị vi phạm nhưng sau một hồi phân giải, thanh minh của người sử dụng họ cũng cho qua mà đôi khi chỉ cần một lời xin lỗi là xong. Trung tâm Quyền tác giả Văn học Việt Nam ra đời đã được gần 7 năm nhưng thực tế vẫn chưa làm được nhiều cho các nhà văn hội viên. Những năm trước nhà thơ Đoàn Thị Lam Luyến mới một phần nào mở ra con đường mới mẻ và đầy gian nan này. Ban lãnh đạo mới tiếp quản lại từ nhà thơ Đoàn Thị Lam Luyến với gần 890 ủy thác quyền của các nhà văn trong và ngoài Hội. Đó cũng đã là một hành trình đầy khó khăn vất vả mà nhà thơ Lam Luyến đã đi qua. Hầu hết các vi phạm khi được phát hiện chúng tôi đều thay mặt các nhà văn gửi công văn đến đơn vị sử dụng và yêu cầu trả tiền bản quyền cho nhà văn. Mới đây nhất là trường hợp của nhà thơ Nguyễn Thế Hùng, Nhà xuất bản Lao Động có in của nhà thơ 5 bài thơ không trả nhuận bút cũng như xin phép tác giả. Trung tâm đã gửi công văn và đến làm việc với NXB Lao Động và họ đã trả 500.000 đồng, một cuốn sách biếu cho tác giả với một lời xin lỗi.

Những việc tương tự như thế hàng ngày có hàng trăm, hàng ngàn việc vi phạm tác quyền đang xảy ra. Đến như một nhà xuất bản uy tín như NXB Lao Động còn vi phạm huống chi những trang web không có nguồn gốc như booksboming.com. Chúng tôi đang có bằng chứng về hàng ngàn trang web vi phạm về bản quyền văn học hiện nay. Ví dụ như các nhà mạng: Viettel, Mobiphone, Vinaphone… họ đều đang sử dụng các dịch vụ như bán Truyện, thơ dưới dạng nhắn tin qua đầu số, sách đọc .v.v... Họ đều không hề xin phép Trung tâm cũng như các nhà văn.

PV: Vậy còn những nhà văn đã mất - trong số đó có cả người đã từng uỷ quyền cho VLCC và người chưa uỷ quyền cho VLCC nhưng là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, rồi những nhà văn bị xâm phạm tác quyền trên Internet nhưng họ không biết?

Nhà thơ Đặng Thị Thanh Hương: Trong danh sách những tác giả ủy thác cho Trung tâm, chúng tôi đều được gia đình các nhà văn quá cố - Người thừa kế hợp pháp của họ - uỷ thác. Những năm trước nhà thơ Đoàn Thị Lam Luyến vẫn đòi khá nhiều tiền tác quyền cho các nhà văn như Nguyên Hồng, Nam Cao, Nhất Linh, Khái Hưng… Những nhà văn lão thành này có tác phẩm bị vi phạm rất nhiều và Trung tâm cũng mới chỉ đòi được phần nào. Nhiều nhà văn cũng không mấy để ý đến việc bị vi phạm. Chúng tôi vẫn luôn trao đổi với các nhà văn là nếu phát hiện ra việc vi phạm hãy báo cho chúng tôi để Trung tâm có biện pháp hỗ trợ xử lý. Với những tác giả chưa ký ủy quyền cho Trung tâm chúng tôi luôn sẵn sàng bảo vệ họ nếu như họ tìm đến Trung tâm. Trung tâm luôn mong muốn các nhà văn thường xuyên trao đổi, góp ý và cùng chúng tôi kiên quyết bảo vệ những tác phẩm của mình. Phải nói thành thật rằng việc họat động của Trung tâm chưa thật sự hiệu quả nên các nhà văn nhiều khi đã ký ủy thác cho Trung tâm nhưng ngay sau đó lại ký trực tiếp cho các đơn vị được sử dụng tác phẩm của mình. Đơn cử chúng tôi đã đến làm việc với công ty bán sách điện tử Aleza.com, đơn vị này đã đưa ra một số các hợp đồng của các nhà văn đã ký với họ và từ chối trả tiền tác quyền khi chúng tôi yêu cầu. Mà các nhà văn này cũng đã ký ủy thác cho Trung tâm. Vì thế nhiều khi rất nan giải và khó khăn cho chúng tôi khi đi đòi quyền lợi cho các nhà văn vì sự chồng chéo đó.

PV: Một số nhà văn phản ánh, sau khi thông tin về trang web xâm phạm bản quyền được đưa ra thì dường như chưa thấy trang web “thay đổi gì”, vậy phải chăng luật pháp của chúng ta chưa đủ mạnh?

Nhà thơ Đặng Thị Thanh Hương: Trung tâm đã gửi công văn đến một số đơn vị vi phạm đề nghị họ trả tiền bản quyền và nếu không trả buộc họ phải gỡ bỏ những trang web đang sử dụng tác phẩm của các nhà văn. Tuy nhiên công văn chúng tôi gửi đi nhiều khi chỉ rơi vào im lặng. Họ đều thoái thác trác nhiệm của mình và nói nếu cùng lắm thì họ sẽ không kinh doanh mảng đó nữa. Nói là thế nhưng mọi sự vẫn đang diễn ra và chúng tôi nhiều khi rất vất vả để đến gặp được họ bàn bạc.

Bên cạnh đó chúng ta còn đang rất thiếu chế tài cho việc vi phạm này. Hành lang pháp lý còn quá nhiều kẽ hở, chưa có sự hợp tác từ các cơ quan công quyền. Mặc dù luật về bản quyền đã ban hành nhưng để triệt để thực hiện thì còn là một con đường rất dài khi mà nhận thức xã hội về vấn đề này gần như con số không. Các nước trên thế giới họ đã đưa việc bản quyền này vào hệ thống giáo dục cho học sinh ngay từ nhỏ. Chính vì thế luật bản quyền của họ rất nghiêm ngặt. Đơn vị vi phạm bị xử lý rất mạnh. Số tiền bối thường lên tới nhiều triệu đô la. Còn ở Việt Nam theo tôi trước hết cần giáo dục việc nhận thức cho xã hội về vấn đề này may chăng dần dần ý thức người sử dụng mới được nâng cao và và trò của Trung tâm mới có thể phát huy hết sức mạnh của mình. Đồng thời phải phạt thật nặng một vài đơn vị đang vi phạm để làm tấm gương cho các đơn vị khác. Để làm được điều đó chúng tôi cần phải có sự can thiệp của các cơ quan chức năng cùng chúng tôi xử lý vấn nạn này.

PV: VLCC đã khi nào tự phát hiện ra những sai phạm liên quan đến tác quyền văn học chưa? Nếu có thì khi phát hiện ra VLCC đã giải quyết như thế nào?

Nhà thơ Đặng Thị Thanh Hương: Với những trường hợp chúng tôi tự phát hiện và được thông báo, ngay lập tức chúng tôi đều gửi công văn và cử đại diện trung tâm sang làm việc với đơn vị vi phạm. Sắp tới chúng tôi sẽ gửi công văn cũng như trực tiếp đến trao đổi với các cơ quan đang sử dụng tác phẩm của các nhà văn mà chưa trả tiền bản quyền như: Nhà xuất bản Giáo dục, 1080, VOV, Đài tiếng nói Việt Nam, các nhà xuất bản…

Và chúng tôi hy vọng ngay từ đầu những đơn vị tên tuổi này sẽ chấp hành nghiêm chỉnh việc trả tiền bản quyền cho các nhà văn đang có tác phẩm sử dụng. Trí tuệ và tác phẩm của họ phải được trân trọng và phải được trả giá đúng với giá trị của nó. Tác phẩm nghệ thuật cũng là một thứ hàng hóa tinh thần và phải nhận được giá trị vật chất một cách xứng đáng. Các nhà văn của chúng ta còn nghèo và số tiền họ được nhận cho những tác phẩm mà họ vắt kiệt mình một cách khó nhọc viết ra chưa thật sự xứng đáng. Trong khi đó ở nước ngoài các nhà văn đôi khi chỉ cần một tác phẩm có thể nuôi sống họ cả đời.

PV: Trường hợp vi phạm của booksboming sẽ được VLCC can thiệp như thế nào?

Nhà thơ Đặng Thị Thanh Hương: Chúng tôi sẽ tìm hiểu danh sách các tác phẩm, tác giả bị vi phạm và sẽ có biện pháp cụ thể, đồng thời chúng tôi sẽ gửi công văn đến trang web này để làm rõ việc vi phạm. Trung tâm hiện nay cũng đã ký ủy quyền cho văn phòng luật sư Phạm Khánh Toàn và một số luật sư tên tuổi để bàn bạc các phương án giải quyết về các vấn đề liên quan. Và điều không thể thiếu mà chúng tôi vô cùng cần đến sự giúp đỡ của các cơ quan báo chí truyền thông hãy lên tiếng ủng hộ chúng tôi trong công việc Bảo vệ quyền tác giả rất khó khăn và mới mẻ này.

* Cảm ơn nhà thơ!

Hiền Nguyễn thực hiện

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác