Hoa thủy tiên

(Toquoc)- Một bình thuỷ tinh kiểu cách riêng biệt mà tao nhã, dáng thấp bầu tròn dành riêng cho một loài hoa- hoa thuỷ tiên. Lá thanh mảnh, cuống hoa tròn nuột cũng thanh mảnh. Hoa nở thành chùm nhỏ xinh. Cánh hoa trắng muốt hay vàng nhạt. Hương hoa êm dịu thoảng như có như không.

Hoa thủy tiên  - ảnh 1Nhưng nếu chỉ vậy thuỷ tiên cũng như muôn loài hoa khác chỉ cần cắm vào bình hoa bất kỳ về kiểu dáng, về chất liệu, cần chi phải kén bình thuỷ tinh đúng kiểu. Thuỷ tiên đẹp còn ở phần ngâm trong nước - đẹp thân, đẹp củ, đẹp cả rễ chùm. Thân thuỷ tiên đúng kiểu phải là thân có năm giò (nhánh) cân xứng. Củ dẹt, bóng, vỏ ngoài có vân dọc rộng, màu sáng. Rễ phải là mập và trắng muốt như cánh hoa. Người chơi hoa thuỷ tiên phải là kẻ sĩ, phải là người có tâm hồn nghệ sĩ ưa cái cầu kỳ mà tinh tế, cái lặng lẽ mà trong trẻo.

Thuỷ tiên vào Việt Nam là loài hoa bắt nguồn từ Trung Quốc và Nhật Bản. Có nhiều truyền thuyết về hoa, có những ý nghĩa trái ngược nhau về hoa, bởi có thủy tiên trắng, thủy tiên vàng. Nhưng người ta tin nhiều rằng hoa Thủy Tiên mang lại tài lộc và thịnh vượng. Do vậy, mỗi dịp Tết đến, chơi hoa Thủy Tiên trở thành một tục lệ đón Xuân. Những ngày cuối năm, Thuỷ Tiên được chăm sóc để hoa nở đúng Giao Thừa, hy vọng mang đến tài lộc sung túc và may mắn trong năm mới.

Trong những ngày tết xưa ở miền Bắc Việt Nam những gia dình ở thành phố, thị trấn, những gia đình phong lưu hay có học đều có đôi ba bát hoa thuỷ tiên để bày trên góc bàn thờ, để trên một kỷ nhỏ đầu bàn hay ngay trên bàn trong phòng khách. Bộ đồ gỗ nâu bóng, chạm khắc cầu kỳ cùng với tủ chè, với bình gốm cổ hoặc giả cổ làm tôn vẻ đẹp khiêm nhường của thuỷ tiên, tôn thêm nét xuân tươi vui và ấm cúng của gia đình.

*

Hoa thủy tiên mảnh mai, nhẹ nhàng mà kiểu cách, kỹ lưỡng như cô gái Hà thành xưa. Dáng thanh tú, da mịn màng từ dọc đến lá đến hoa - không chăm cẩn thận thì ẻo lả. Bình không sạch, nước không sạch thì nhiễm khuẩn. Thời tiết nóng thì bức bối nở bung. Tiết trời lạnh thì so vào lặng lẽ. Trong thú chơi hoa thì chơi thuỷ tiên là cầu kỳ vào bậc nhất. Thuỷ tiên là một trong các loài hoa nở sớm vào lúc chớm xuân. Người chơi hoa phải nuôi trồng sao cho hoa nở đúng thời gian mong muốn hay nở đúng ngày đầu năm là tốt, nở đúng giao thừa càng tốt hơn. Kích cho hoa nở vào đúng dịp tết không khó nhưng kìm hoa cho nở đúng ngày, đúng giờ thì thật khó. Người chơi hoa ngày nay cứ ra chợ hoa mua một bát về để bàn, hoa nở lúc nào là tuỳ hoa. Nhưng người xưa và người chơi thuỷ tiên nay thực sự phải là người nuôi trồng hoa từng ngày, từng buổi theo dõi thời tiết, thời gian, ánh sáng, nhiệt độ, lượng nước, tốc độ phát triển của hoa. Hoa nở phải theo ý người. Mà ý người lại thấm ý xuân.

Việc đầu tiên của người chơi hoa là chọn củ. Để có được những bát thuỷ tiên đẹp, trước tết cả tháng phải mua củ thuỷ tiên, sau gần một tháng trời chăm sóc gọt tỉa, củ thuỷ tiên mới nảy những mầm xanh mang nhánh hoa trắng muốt nở vào dịp tết. Muốn cho lá thuỷ tiên ngắn mập, màu đậm, dáng đẹp cần chọn củ tốt. Chọn củ theo theo cân. Số củ ít thì củ to và mập. Rồi hình thái củ, màu sắc củ, chồi hoa củ. Phải lựa và lựa kỹ lưỡng theo những yêu cầu đã định Củ thuỷ tiên, trước tết khoảng 25 ngày thì đem giũ lớp đất ở gốc, ủ vào cát hoặc trấu cho nảy mầm. Sau vài ngày, bóc bớt lớp áo bên ngoài. Củ thủy tiên rất giống củ hành tây, cũng có nhiều lớp vỏ. Củ mua về bóc bỏ đất ở đáy củ, bóc hết các bẹ lá khô. Nhẹ nhàng, thận trọng bóc từng lớp vỏ củ như đang đến với người con gái đang yêu kẻo phạm vào bao hoa, cuống hoa và lá, cho đến khi để lộ hoàn toàn mâm củ. Trong khi tách, nếu gặp các mầm xiên xẹo bên ngoài thì cắt bỏ, chỉ giữ lại các mầm ở chính giữa củ nằm thẳng hàng nhau. Sau đó ngâm nước mưa được thay hàng ngày để giữ cho củ trắng.

Tỉa củ hoa thủy tiên không chỉ cần đôi bàn tay khéo léo mà còn cần một quan sát tinh tế, nghệ thuật và tất nhiên rất cần kinh nghiệm sao cho củ lên mầm, trổ hoa vào dịp tết. Khi gọt cắt, phải đảm bảo bào hoa, cuống hoa ít bị tổn thương nhất, hạn chế thấp nhất khả năng gây thương tích, nhung cũng không vì sợ làm tổn thương mà không dám cắt tỉa. Thủy tiên có sức sống rất mạnh mẽ, các vết cắt, gọt sẽ lành sau vài ngày. Gọt hoa thủy tiên mục đích là để tạo ra những hình dáng độc đáo như ý muốn. Vỏ củ, cuống hoa, lá được gọt, xén, tỉa sau đó sẽ lành nhưng dù sao, sự sinh trưởng cũng bị kiềm chế. Ngược lại, mặt bên kia của củ không bị gọt vẫn phát triển bình thường. Giữa những lá xanh màu lá mạ có một bao lồi ra, nho nhỏ màu vàng nhạt đó là bao hoa. Đây chính là phần quan trọng nhất của củ thủy tiên, nếu lỡ tay làm thủng hoặc gọt phạm phải là hỏng một hoa. Khi gọt mà thấy có mấy mẩu màu vàng cam sẫm rơi ra là hỏng một cành hoa rồi đấy. Thông thường, mỗi mầm có 4-5 lá, bên trong là cuống và bao hoa.

Nuôi trồng thủy tiên trong nước nên phải luôn thay và giữ nước sạch. Nước dùng ở đây là nước mưa, nước giếng khơi, nước suối. Nước máy cũng dùng được nhưng nên để vài ngày cho bay hết hơi clo. Đố nước sao cho vừa đủ. Đổ nước mà không đổi hướng củ. Thay nước phải đúng quy luật, tuần tự thời gian. Ngâm vào nước rửa sạch rồi để thẳng đứng vào nước, xung quanh để các hòn sỏi, cát thạch anh hoặc vỏ sò, vỏ ốc cố định. Sau khi đổ nước ban ngày để nơi ấm đủ ánh sáng, buổi tối đưa vào phòng. Độ phát triển và khả năng nở hoa đúng dịp của thủy tiên còn phụ thuộc vào yếu tố thời tiết. Giữ nguyên hay tăng, giảm nhiệt độ nước giúp cho hoa nở theo ý muốn. Ánh sáng, nhiệt độ, nước thật quan trọng với thủy tiên. Theo dõi, chăm sóc thật cần thiết với người chơi hoa. Theo dõi sự phát triển của mầm cùng với thời tiết để bóc từng lớp áo, hướng cho các nhành hoa mọc theo ý mình. Khi những nhánh hoa đã mọc ra, hằng ngày lại phải theo dõi rồi dùng dao “cù” hay “gãi” cho nhánh mọc đẹp. Khi thủy tiên có nụ lại kìm những cánh hoa bằng lòng trắng trứng gà hoặc nhựa đu đủ, khiến cho hoa không thể bung cánh mà ngậm hương ở trong. Cánh hoa vẫn phát triển trong nụ nhưng không nở được nên bông sẽ to. Gọt, tỉa, cạo, cắt và thủy dưỡng tốt sẽ cho ta những giò thủy tiên có lá uốn lượn thấp, hoa vươn cao, nghiêng nghiêng duyên dáng. Rồi còn xén lá, nắn lá cho mọc thấp, cho uốn lượn phía dưới hoa để làm nền cho hoa, tôn vẻ thanh tao của hoa… Chơi hoa thủy tiên không vất vả, không lấm lem mà phải tỉ mỉ, phải ân cần.

Bẵng đi, người Hà Nội không chơi hoa thủy tiên. Một thời khó khăn. Một thời lo toan. Một thời đạn bom. Còn bao bận rộn để không nghĩ đến, màng đến thú chơi tao nhã và cầu kỳ như vậy. Mấy chục năm nay hoa thủy tiên đã trở lại nơi làng hoa, nơi chợ hoa, nơi căn nhà ngày tết. Mua hoa thì có, ngắm hoa thì có, yêu hoa thì có nhưng người biết chơi không có bao nhiêu. Phải có lòng với hoa mới có hoa thủy tiên nở vào phút giây thiêng liêng của trời đất.

Ngô Chinh

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác