Cần một câu trả lời từ phía NXB Giáo dục

(Toquoc)- Nhà thơ Xuân Diệu và nhà thơ Huy Cận là hai tượng đài thi ca của dân tộc, được bạn đọc trong và ngoài nước thuộc nhiều thế hệ ngưỡng mộ. Đặc biệt hai nhà thơ có nhiều đóng góp cho sự nghiệp giáo dục của nước nhà bằng những tác phẩm in trong sách giáo khoa dùng cho phổ thông cơ sở và phổ thông trung học.

Cần một câu trả lời từ phía NXB Giáo dục  - ảnh 1
Luật sư Cù Huy Hà Vũ
Sau khi đăng ý kiến của một số nhà văn về việc thanh toán nhuận bút của Nhà Xuất bản Giáo dục đối với các tác phẩm in trong SGK, báo điện tử Tổ Quốc đã nhận được nhiều ý kiến ủng hộ nên tiếp tục làm rõ vấn đề này với các gia đình nhà văn quá cố. Đại diện gia đình nhà văn đầu tiên mà chúng tôi tìm gặp là Tiến sĩ Luật, Thạc sĩ Văn Cù Huy Hà Vũ - con trưởng của nhà thơ Huy Cận và là cháu ruột - người thừa kế duy nhất của nhà thơ Xuân Diệu.

PV: Là người thừa kế duy nhất của nhà thơ Xuân Diệu và là con trưởng của nhà thơ Huy Cận, ông có thể cho biết ông và gia đình được NXBGD trả nhuận bút các tác phẩm của hai nhà thơ được in trong SGK như thế nào?

TS Cù Huy Hà Vũ: Nhà thơ Xuân Diệu mất từ năm 1985 nhưng nếu không lầm thì từ đó đến nay với tư cách người thừa kế duy nhất của ông tôi không hề nhận được bất cứ khoản nhuận bút nào liên quan đến những tác phẩm hoặc trích dẫn tác phẩm của ông được in trong SGK.

Cũng như vậy, nhà thơ Huy Cận mất cách đây đã hơn 3 năm và từ đó gia đình chúng tôi không nhận được đồng nhuận bút nào từ phía NXBGD. Thực ra mà nói, ngay khi nhà thơ Huy Cận còn sống tôi cũng chưa bao giờ nghe thấy ông nói đến nhuận bút thơ của mình được in trong SGK.

PV: Khi chúng tôi đề cập đến vấn đề nhuận bút với những người thừa kế của một nhà văn đã mất khá lâu thì họ thực sự ngạc nhiên và thú thực họ “không có khái niệm nhuận bút tác phẩm được in trong SGK”. Vậy phải chăng NXBGD có quyền năng đặc biệt và khác với các NXB khác?

TS Cù Huy Hà Vũ: NXBGD khác các NXB khác ở chỗ, nếu như các NXB khác dù muốn hay không vẫn phải vận hành theo cơ chế thị trường, tức là lấy lợi nhuận làm mục đích chính thì NXBGD thì lấy sự nghiệp giáo dục quốc gia làm mục đích chính và vì vậy được Nhà nước cung ứng kinh phí rất đầy đủ, nhất là trong bối cảnh giáo dục được Quốc Hội và Chính phủ xác định là quốc sách, không phát triển giáo dục thì không phát triển được đất nước. Tóm lại, Nhà nước không bao giờ để NXBGD thiếu tiền đến mức không trả nổi tác quyền cho chủ sở hữu các tác phẩm đã in trong SGK. Huống chi nghe nói mỗi năm NXBGD lãi khoảng 800 tỷ đồng !!! Nói cách khác với mức lãi như vậy, NXBGD không những phải trả nhuận bút cho người thừa kế Xuân Diệu và Huy Cận nói riêng và cho các chủ sở hữu tác phẩm khác nói chung theo quy định của pháp luật mà còn phải trả một cách xứng đáng, tối thiểu phải gấp chục lần so với mức nhuận bút hiện nay.

Tất nhiên trong trường hợp in sách miễn phí cho vùng sâu, vùng xa... tóm lại là hoạt động phi lợi nhuận, nếu NXBGD quá nghèo (mà điều này không thể xảy ra vì giáo dục là quốc sách nên chắc chắn được Nhà nước bù lỗ) thì NXB này chỉ cần gửi thư cho tôi đề nghị hiến tặng nhuận bút các tác phẩm của Xuân Diệu và Huy Cận là bao nhiêu đấy thì tôi chẳng chút ngần ngừ. Và không chỉ gia đình Xuân Diệu - Huy Cận tôi tin chắc rằng các nhà văn và gia đình các nhà văn khác có tác phẩm in trong SGK trong trường hợp như thế cũng sẽ sẵn sàng hành động như vậy. Tuy nhiên đã từ thiện thì phải từ thiện tất, không chỉ tác giả mà cả NXBGD, giám đốc, biên tập viên, in ấn, vận chuyển… tất thảy không ai được nhận tiền công. Còn như NXBGD chẳng nói chẳng rằng với các chủ sở hữu tác phẩm trong khi bản thân vẫn điềm nhiên lĩnh lương thì nói theo dân gian là “của người phúc ta” đấy!

PV: Nếu như NXBGD chưa có quỹ để thực hiện việc trả nhuận bút, như ông nói là phải gấp rất nhiều lần hiện nay, thì sao?

Cù Huy Hà Vũ: Nhuận bút là nằm trong chi phí xuất bản, nếu vì nhuận bút cao mà NXBGD lỗ thì Nhà nước phải bù lỗ, còn không thì đừng sử dụng tác phẩm của người ta nữa. Còn không trả hoặc trả gọi là có cho các tác giả - những người làm nên nội dung sản phẩm - trong khi đội ngũ NXBGD từ Ban lãnh đạo trở đi ngoài tiền lương còn được hưởng đủ loại quỹ trợ cấp hay tiền thưởng thì rõ là NXBGD sống trên lưng các nhà văn, biến những “kỹ sư tâm hồn” thành nô lệ thời hiện đại!

PV: Thế tại sao gia đình hai nhà thơ Xuân Diệu và Huy Cận không thấy có ý kiến gì?

Cù Huy Hà Vũ: Quả có thế. Nhưng gia đình Xuân Diệu và Huy Cận chưa chứ không phải là không lên tiếng, bởi lẽ:

Thứ nhất, gia đình chúng tôi cũng như bản thân hai nhà thơ Xuân Diệu và Huy Cận trước đây có rất, rất nhiều việc phải làm, không chỉ cho bản thân mà còn cho xã hội nên quả thực chúng tôi cũng không lấy đâu ra thời gian và hơi sức để theo dõi và đòi nhuận bút từ NXBGD nói riêng, các cơ quan xuất bản nói chung khi họ in các tác phẩm của hai ông.

Thứ hai, những tác phẩm của Xuân Diệu và Huy Cận được chọn in trong SGK là do sức nặng của những tác phẩm ấy đối với xã hội. Nói cách khác việc NXBGD in các tác phẩm của Xuân Diệu và Huy Cận là một cách vinh danh đóng góp quan trọng của hai ông đối với nền thi ca và văn hoá Việt Nam nên quả thực chúng tôi không nghĩ những người biết giá trị thi ca lại xử sự như vậy!

PV: Ông có biết Hội Nhà văn Việt Nam có Trung tâm quyền tác giả không?

Cù Huy Hà Vũ: Tôi có biết, nhưng dường như Trung tâm ấy hoạt động không hiệu quả như Trung tâm bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam do nhạc sĩ Phó Đức Phương làm giám đốc. Chính vì thế nên nhà thơ Đoàn Thị Lam Luyến phụ trách Trung tâm đã từng đến nhà tôi để thuyết phục tôi tham gia Trung tâm nhưng rất tiếc là tôi quá bận nên không nhận lời được. Dẫu sao tôi vẫn mong Trung tâm quyền tác giả của Hội nhà văn hoạt động có hiệu quả nhưng muốn được như vậy thì phải có tính chuyên nghiệp.

PV: Ngoài tư cách là người thừa kế nhà thơ Xuân Diệu và nhà thơ Huy Cận, ông còn là Thạc sĩ Văn, tức là người gắn bó với các tác giả và các tác phẩm văn học, là một Tiến sĩ Luật đã nhiều năm tranh đấu chống xâm phạm bản quyền, vậy ông có ý kiến thế nào về việc NXBGD không trả nhuận bút các tác phẩm của hai nhà thơ Xuân Diệu và Huy Cận nói riêng và của các tác giả có tác phẩm được in trong SGK nói chung?

Cù Huy Hà Vũ: Đây là một sự xâm phạm bản quyền mang tình tiết tăng nặng. Thực vậy, nếu là lần đầu tiên in tác phẩm của Xuân Diệu và Huy Cận và của các tác giả khác mà NXBGD nhỡ quên mời chủ sở hữu tác phẩm đến nhận nhuận bút thì còn có thể châm chước được. Nhưng một khi tái bản hàng năm, thậm chí nhiều lần trong một năm tác phẩm của họ mà NXBGD vẫn không một lời với các tác giả hoặc những người thừa kế thì đấy là hành vi cố ý và có hệ thống xâm phạm quyền tác giả và để giải quyết dứt điểm thì Toà án là nơi chủ sở hữu tác phẩm có thể trông cậy !

PV: Ông nói là chủ sở hữu tác phẩm có thể khởi kiện NXBGD nhưng liệu có thực tế không khi nhuận bút không đáng là bao vì mức nhuận bút của NXBGD quá ít?

Cù Huy Hà Vũ: Có thể một trong những nguyên nhân dẫn đến việc NXBGD không trả tiền tác quyền là do họ nắm được “thóp” tâm lý này của chủ sở hữu tác phẩm. Tuy nhiên đó là do chủ sở hữu tác phẩm không nắm được pháp luật chứ thực ra đi kiện về tác quyền không bao giờ “lỗ” nếu không nói là “lãi”. Này nhé, có chứng cứ NXBGD xâm phạm tác quyền thì Toà sẽ xử buộc NXBGD không chỉ trả nhuận bút mà còn buộc bồi thường thiệt hại về tinh thần cho chủ sở hữu tác phẩm mà khoản bồi thường này được luật pháp quy định là tương đương 10 tháng lương. Ví dụ chủ sở hữu tác phẩm là 1 người mà lương là 2 triệu đồng chẳng hạn thì bên cạnh khoản nhuận bút họ còn được Toà quyết định NXBGD bồi thường 20 triệu đồng! Còn nếu những người thừa kế tác quyền là số đông (bố, mẹ, vợ hoặc chồng cùng các con) thì cái giá mà NXBGD phải trả chắc không dưới trăm triệu đồng.

PV: Nếu NXBGD viện ra là Luật sở hữu trí tuệ mới có từ năm 2006 nên chỉ trả nhuận bút từ 2006 thì sao?

Cù Huy Hà Vũ: Để trả lời thì chỉ cần hỏi ngược lại là trước khi có Luật sở hữu trí tuệ thì NXBGD có chế độ nhuận bút không? Nói cách khác, mục đích của việc ban hành Luật sở hữu trí tuệ là bảo hộ quyền tác giả, tức quy định chế tài xử lý hành vi xâm phạm quyền tác giả chứ không phải là vấn đề cá nhân hay cơ quan sử dụng tác phẩm có phải trả tác quyền hay không.

PV: Thực ra báo chí trong đó có báo điện tử Tổ Quốc đã phản ánh với NXBGD vấn đề tác quyền trong SGK với rất nhiều ý kiến từ phía các tác giả văn học nhưng cho đến giờ NXBGD vẫn chưa chính thức trả lời chúng tôi với lý do họ cần làm việc với Cục Bản quyền Tác giả - Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cũng như với Trung tâm Quyền Tác giả Văn học Việt Nam trước đã rồi mới trả lời báo chí. Một số nhà văn đã tỏ rõ sự lo lắng nếu NXBGD tiếp tục im lặng như trong quá khứ thì quyền lợi của tác giả và những người thừa kế sẽ ra sao. Vậy nếu NXBGD vẫn “im lặng đáng sợ” thì bản thân ông với tư cách người thừa kế Xuân Diệu và Huy Cận và là một người làm công tác pháp luật sẽ phản ứng ra sao?

Cù Huy Hà Vũ: Đối với tôi thì kiện NXBGD ra Toà là việc dễ như trở bàn tay, nhất là tôi đã từng ra Toà với tư cách người bảo vệ học giả Nguyễn Quảng Tuân chống lại hành vi xâm phạm quyền tác giả của ông Đào Thái Tôn mà báo chí đã đề cập nhiều. Vả lại, không có lẽ tôi khuyên người khác kiện NXBGD mà mình lại không! Tuy nhiên, kiện tụng là chuyện bất đắc dĩ cho dù chủ sở hữu tác phẩm sẽ được bồi thường rất, rất thích đáng theo quy định của pháp luật. Ý tôi muốn nói là NXBGD nên chủ động thanh toán đầy đủ nhuận bút cho các chủ sở hữu tác phẩm in trong SGK cùng với một lời xin lỗi chân thành thì mọi chuyện sẽ thuộc về quá khứ. Còn nếu không, thì họ biết điều gì sẽ xảy ra khi người bị hại hoặc những người có liên quan lên tiếng tại những nơi cần lên tiếng...

Xin cảm ơn ông!

Nhóm P.V (thực hiện)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác