Cần học hỏi tri thức, kinh nghiệm của cha ông




(Toquoc)- Trong quá trình làm việc, những người làm công tác nghiên cứu phê bình luôn phải trau dồi thêm kiến thức cho mình và đối với họ, tri thức và kinh nghiệm của những người đi trước luôn là một nguồn kiến thức quý báu. Để tìm hiểu thêm, chúng tôi đã trao đổi với ThS. Đinh Văn Thuần, hiện đang công tác tại Tạp chí Lý luận phê bình văn học, nghệ thuật- Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương - Ban Tuyên giáo Trung ương.

 Cần học hỏi tri thức, kinh nghiệm của cha ông  - ảnh 1

* Hội đồng LLPBVHNT những năm gần đây đang có những chính sách khuyến khích, động viên các nhà lý luận trẻ như: tặng thưởng, hỗ trợ cho các công trình lý luận và phê bình văn học, nghệ thuật. Là người đang trực tiếp công tác tại Tạp chí của Hội đồng, anh nghĩ gì về điều này?

- Trước hết phải nói rằng, trong những năm qua, Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương đã làm nhiều việc, được công luận đánh giá cao, từng bước khẳng định vị trí, vai trò trong đời sống văn học, nghệ thuật dân tộc. Tặng thưởng và hỗ trợ cho các công trình lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật có giá trị là một trong số những việc đó. Tuy tặng thưởng và hỗ trợ không dành riêng cho các cây bút trẻ, nhưng với tinh thần khách quan, khoa học, Hội đồng đã lựa chọn một số công trình của các tác giả trẻ như Phạm Duy Nghĩa, Phan Tuấn Anh, Đoàn Minh Tâm, Bùi Thu Hồng... Tỉ lệ các tác phẩm ấy cho thấy một tín hiệu đáng mừng về sự trưởng thành của các cây bút trẻ, sự ghi nhận của văn giới với những đóng góp của họ. Tôi hi vọng rằng, trong những năm tới, sẽ được nhìn thấy nhiều hơn những gương mặt trẻ xuất hiện trong danh sách tặng thưởng, hỗ trợ của Hội đồng cũng như các cơ quan, tổ chức văn học, nghệ thuật uy tín khác.

* Theo anh để phát triển hơn nữa nền lý luận - phê bình văn học, nghệ thuật ở Việt Nam trong xu hướng toàn cầu hóa như hiện nay, thì chúng ta cần phải làm những gì?

- Tôi rất hứng thú với câu hỏi này. Nó đã đặt đúng vấn đề về bối cảnh phát triển của văn học, nghệ thuật Việt Nam hiện nay, trong đó có lý luận, phê bình. Chúng ta biết rằng, toàn cầu hóa đem lại cho chúng ta cơ hội và cả những khó khăn, thách thức, thậm chí là đứng trước sự lựa chọn mang tính sống còn. Có rất nhiều việc phải làm, trong đó, theo tôi có hai điểm then chốt.

Trước hết, chúng ta cần nghiên cứu kỹ lưỡng tri thức và kinh nghiệm của cha ông trong lĩnh vực lý luận, phê bình. Chúng ta có nền văn học hàng nghìn năm và một thế kỷ XX hiện đại hóa với nhiều bài học. Việc tổng kết một cách sâu sắc, khách quan, khoa học các thành tựu, giới hạn, kinh nghiệm của cha ông sẽ là cơ sở để chúng ta vững tin trong tiếp nhận các giá trị văn học, nghệ thuật của nhân loại. Chúng ta chỉ có thể chủ động khi đã hiểu rõ về mình.

Sau nữa, chúng ta phải sàng lọc, tiếp thu tinh hoa lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật thế giới. Văn hóa người Việt bao đời đã chứng minh sức mạnh bao dung rất lớn, luôn biết cách dung hợp những giá trị để làm giàu có cho mình. Nhưng chưa bao giờ chúng ta lại đứng trước áp lực lớn đến vậy từ bên ngoài. Trách nhiệm của những nhà nghiên cứu là phải tỉnh táo, chọn lựa để giới thiệu những lý thuyết có giá trị, phù hợp với thực tiễn đất nước.

Trong nỗ lực chung để giải quyết hai vấn đề then chốt này, hiện nay, Hội đồng Lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật Trung ương đang triển khai đề án Xây dựng hệ thống lý luận văn nghệ ở Việt Nam - thực tiễn và định hướng phát triển bao gồm 4 đề tài độc lập cấp nhà nước. Với sự chung tay của các nhà khoa học, tôi tin rằng chúng ta sẽ chắt lọc được những tinh hoa về lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật.

* Anh có suy nghĩ gì về công tác lý luận, phê bình văn học nghệ thuật hiện nay ở nước ta?

- Băn khoăn thì vẫn còn nhiều, bởi đó quy luật của sự phát triển. Nhưng nếu để chọn nói về điều tôi suy nghĩ thường trực nhất, đó là dường như chúng ta đang bị ngợp trong lý thuyết, đặc biệt là những người trẻ. Tôi rất hào hứng với những thể nghiệm lý thuyết của những đồng nghiệp trẻ, lực lượng sẽ gánh vác trọng trách phát triển nền lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật của chúng ta trong tương lai không xa. Nhưng hình như chúng ta không học được các bậc cha chú mình ở chỗ, họ rất cân bằng, khách quan trong xử lý quan hệ giữa lý luận và thực tiễn sáng tác, để có được những công trình, những dấu mốc trong sự phát triển nền lý luận, phê bình của chúng ta. Tôi muốn nhắc đến các tác giả: Hoàng Ngọc Hiến, Trần Đình Sử, La Khắc Hòa, Trương Đăng Dung, Đặng Anh Đào… Họ tiếp nhận lý thuyết và biết cách dùng nó để đọc ra các giá trị văn học dân tộc đã đông kết hoặc những giá trị văn học đương đại. Nhưng cũng cần phải nói thêm, băn khoăn nhưng tôi rất tin tưởng, rằng những cây bút trẻ của chúng ta sẽ nhanh chóng vượt qua chính mình, chín chắn hơn, sâu sắc hơn để có thể vượt qua được các bậc tiền bối, vì khách quan mà nói, chúng ta đang sở hữu những điều kiện mà thế hệ trước không có.

* Anh suy nghĩ như thế nào về đội ngũ làm công tác lý luận và phê bình trẻ ở nước ta hiện nay?

- Tôi cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, việc các nhà lý luận, phê bình văn học, nghệ thuật trẻ vẫn nặng lòng với nghề là rất đáng quý và cần phải được trân trọng. Tôi đồng ý với cách đặt vấn đề của các bạn ở phương diện, đúng là chúng ta chưa có những diễn đàn chuyên biệt cho những cây bút trẻ đủ để tạo ra những dấu ấn đậm nét. Chúng ta đang thiếu sự “liên kết hàng ngang”. Tôi biết, ở các Hội văn học, nghệ thuật Trung ương cũng như ở các trường Đại học vẫn có những diễn đàn cho các bạn trẻ, nhưng nó vẫn chỉ dừng ở phạm vi nhỏ, chưa tạo ra tiếng vang trong giới. Cũng phải nói thêm, ở một số diễn đàn, hội thảo, việc những chuyên gia đầu ngành bắt đầu lên tiếng về vai trò của lớp trẻ, đội ngũ kế cận là một tín hiệu tích cực. Và tôi nghĩ, việc những cây bút trẻ được danh chính ngôn thuận về trọng trách của mình sẽ không còn xa. Vì vậy, những cây bút trẻ cần gắn kết chặt chẽ với nhau hơn, chia sẻ thành quả, thậm chí là cả những dự án, ý tưởng nghiên cứu. Làm được điều đó, chúng ta sẽ tạo được lực lượng đủ niềm tin, mặt khác, còn có thể chia sẻ với nhau những băn khoăn, cùng nhau vượt qua những khó khăn trong cuộc sống, để có thể sống bằng/với nghề.

* Công việc của một người đang công tác tại tạp chí có uy tín về lý luận- phê bình văn học nghệ thuật: Tạp chí Lý luận phê bình VHNT trực thuộc Hội đồng LLPBVHNT Trung ương có ý nghĩa thế nào với cuộc sống cá nhân anh hiện nay?

- Với vai trò là người được học, được công tác trong lĩnh vực này, tôi nhận thức rất rõ vai trò to lớn của văn học, nghệ thuật đối với sự hưng vong của nền văn hóa dân tộc. Những suy nghĩ ấy là một phần cuộc sống của tôi.

* Xin cảm ơn anh đã chia sẻ với chúng tôi!

Hoàng Lan (thực hiện)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác