Cái tình và ngôn ngữ trong một bài ca dao

Ca dao là một phương thức biểu hiện tình cảm hữu hiệu nhất, thể hiện sâu sắc, tinh tế tình cảm của con người và in đậm bản sắc văn hoá Việt. Mọi cung bậc tình cảm của con người đều được diễn tả bằng những câu ca ngắn gọn hàm xúc và thâm thuý.

Trong đó, nổi bật lên là tình yêu lứa đôi. Không chỉ là những lời tỏ tình của chàng trai mà còn có cả sự hờn giận, trách móc đáng yêu của cô gái. Chưa bao giờ con người, đặc biệt là người phụ nữ được bình đẳng đến vậy. Các cô gái, chàng trai được tự do nói lên tình cảm của mình, khác xa với sự ràng buộc của lễ giáo phong kiến.

                       Mùa xuân em đi chợ Hạ

                       Mua cá thu về chợ hãy còn đông

                       Ai nói với anh rằng em đã có chồng

                       Bực mình em đổ cá xuống sông, em về

Người xưa đến với chợ không chỉ để mua bán mà còn để gặp gỡ trao đổi công việc hay tìm vợ, kén chồng. Cô gái trong bài ca dao này cũng vậy. Ngoài việc chính là “mua cá” thì cô cũng kịp gặp người bạn tình của mình. Nhưng thật trớ trêu, người con trai ấy lại nghĩ cô “đã có chồng”. Cô gái sẽ xử lý tình huống này ra sao?

Trong ca dao tình yêu, nhất là ca dao tỏ tình, nhân dân ta thường dùng lối nói gián tiếp, nói xa xôi bóng gió. Ở đây cô gái vừa nói xa vừa nói gần, gần đến mức không còn khoảng cách nào.“Ai nói với anh rằng em đã có chồng”. Cô trách sự hiểu nhầm của chàng trai. Sự trách móc ở đây thật cần thiết và đáng quý bởi nó thể hiện và “thực hiện” một tình yêu không được thể hiện và thực hiện bằng cách khác. Trách thực chất để khẳng định, khẳng định một cách chắc chắn rằng “em vẫn còn son”, rằng em có thể kết bạn với anh. Lời nói của cô thật khéo, cô đã bày tỏ tình cảm của mình một cách ý nhị mà sâu sắc.

Cái “bực mình” của cô gái mới thật đáng yêu và nữ tính làm sao? Cô giận đấy, trách đấy mà cũng yêu đấy. Đi chợ để mua cá vậy mà chỉ vì chàng trai nghĩ mình đã có chồng mà cô sẵn sàng “đổ cá xuống sông”. Thế mới biết, mới càng thấy rõ sự quan trọng của chàng trai trong lòng cô. Cô không phải là một cô gái khuê phòng với “chướng rủ màn the” mà là một cô thôn nữ. Cô đảm đang tháo vát công việc của người phụ nữ “đi chợ”, nhưng cũng chân thành, thầm kín thể hiện tình cảm của mình. Chàng trai nào có thể dửng dưng trước một cô gái như vậy?. Cô đặt chàng vào một thách thức, buộc chàng phải tìm cách đối phó. Liệu chàng có dám theo về không?

Sức hấp dẫn của bài ca không chỉ ở cái tình mà nó còn có sự mới mẻ của từ ngữ, đột phá về cấu trúc. Hai câu đầu nói đến việc em đi chợ, công việc thường ngày của người phụ nữ. Nhưng chính công việc bình thường ấy lại được ghi bằng những từ ngữ đa nghĩa: xuân, hạ, thu, đông. Mùa xuân cũng là mùa của hội hè vui chơi; chợ Hạ cũng còn có nghĩa mùa hạ - hè. Cá thu hay mùa thu và đông người hay mùa đông. Thật tài tình, hai câu ca dao hội tụ đủ bốn mùa, sự tươi vui của mùa xuân, cái nắng vàng của mùa hạ, ngọt ngào của mùa thu và huyền bí của mùa đông. Thiên nhiên làm nền cho tình cảm nảy nở để cô gái ra về khi chợ “hãy còn đông” mà vẫn kịp gặp chàng trai để rồi giận dỗi.

Bốn câu ca dao giản dị, vần điệu nhẹ nhàng mà sâu sắc, cách bày tỏ tình cảm thật khéo, sự hờn giận của cô gái cũng thật đáng yêu trong phiên chợ tình đầy thơ mộng.


PHAN LUYẾN

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác