Xin đừng lạm dụng!





Vượt khỏi mục tiêu khiêm tốn ban đầu là tạo một hình thức đọc sách riêng cho người khiếm thị, "sách nói" đang dần chinh phục độc giả mọi giới và được kỳ vọng sẽ truyền cảm hứng mới cho văn hóa đọc vốn đang sa sút hiện nay. Tuy nhiên, không ít người lại bày tỏ lo ngại, "sách nói" chỉ khiến giới trẻ thêm lười "đọc" sách...

 

Sách nói (tên tiếng anh là audiobook hay spoken word album) là một loại xuất bản phẩm ghi âm xuất hiện ở Việt Nam vài năm trở lại đây. Ở Việt Nam, có thể xem "Thư viện sách nói dành cho người mù" là đơn vị đầu tiên thực hiện và sản xuất sách nói. Bà Nguyễn Hướng Dương, Giám đốc Thư viện cho biết: Thư viện thành lập năm 1998 với mục đích cung cấp sách nói miễn phí cho các em học sinh, sinh viên khiếm thị. Đến nay, thư viện đã phát hành hơn 1.000 tựa sách nói với đủ các thể loại: văn học, khoa học kỹ thuật, sách giáo khoa các cấp, giáo trình đại học… Trong năm 2012, thư viện đã phục vụ miễn phí hơn 36.000 băng cassette và CD-Mp3 cho 84 cơ sở trường mù, mái ấm và Hội Người mù các tỉnh thành trong cả nước.


Tiếp xúc với thế giới người mù 15 năm nay, bà Hướng Dương hiểu rằng sách nói là nỗi khát khao của họ. Một lần ghé thăm Trường Khiếm thị Nguyễn Đình Chiểu, nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, tác giả có nhiều tác phẩm chuyển thể sang sách nói đã rất xúc động và ngạc nhiên khi các em học sinh khiếm thị tại đây thắc mắc về truyện của mình. "Trí nhớ của các em về các tình huống truyện chi tiết hơn cả những độc giả bình thường. Sau khi tìm hiểu tôi mới biết, các em chủ yếu tiếp cận với các tác phẩm của tôi qua sách nói chứ không phải sách chữ nổi braille". Sau lần đó, ông cùng tòa soạn báo Sài Gòn giải phóng tặng trường Nguyễn Đình Chiểu 5 máy catssette để các em "đọc" sách nói.


Bà Hướng Dương cho biết: Trên trang web của thư viện, số người truy cập không chỉ có người mù mà còn có rất đông người bình thường. Đầu tiên là những người già mắt kém hoặc đọc chữ không rành. Về sau đối tượng đông đảo của sách nói chủ yếu là học sinh, sinh viên. Sách nói tạo nên hấp lực vì nó dễ tiếp nhận, không khác gì một tác phẩm nghệ thuật, đặc biệt là sách văn học. Bởi ngoài giọng đọc truyền cảm, sách nói còn có phần nhạc đệm (đôi khi được nhạc sĩ sáng tác riêng), tiếng động như tiếng mưa rơi, tiếng gió, sóng biển... mô tả cho tác phẩm. Sống động và công phu hơn, người đọc phân vai và diễn xuất tác phẩm như kịch truyền thanh. Chính những yếu tố đó tạo cho sách đọc một diện mạo mới so với tác phẩm gốc.

 

Xin đừng lạm dụng! - ảnh 1
Bìa CD sách nói "Già ơi ... chào bạn" của bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc do Phương Nam Book ấn hành


Cuộc sống bận rộn cùng với sự phát triển của internet, điện thoại di động, máy nghe nhạc cá nhân, nhu cầu giải trí trên xe bus, máy bay…; sách nói ngày càng được công chúng ưa chuộng. Người ta có thể nghe sách nói mọi lúc mọi nơi vì nó nhỏ gọn, đa số tải miễn phí, vừa nghe vừa làm việc, có thể nhiều người cùng "đọc" một lúc.


Chỉ cần lên mạng, sẽ có hàng trăm trang cung cấp sách nói miễn phí đủ mọi lĩnh vực. Các tờ báo mạng cũng sử dụng dịch vụ nghe đọc báo. Truyền hình cáp An Viên - AVG cũng có kênh đọc sách. Tuy nhiên, đi đầu trong việc thương mại hóa sách nói có thể kể đến Công ty sách Phương Nam (Phương Nam Book). Cuối năm 2010, Phương Nam Book kết hợp với NXB Âm nhạc ra mắt dự án sách nói đầu tiên tại thị trường xuất bản Việt Nam mang tên "Audiobook - Đọc sách cùng bạn". Dự án gồm 26 CD sách nói (30.000 đồng/CD) thu âm các tác phẩm văn học nổi tiếng trong và ngoài nước. Đại diện Phương Nam Book cho biết, tác phẩm "Già ơi... chào bạn" của bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc, "Nụ hôn ngược chiều thời gian" của Dương Thụy và "Tâm hồn cao thượng" của Edmond de Amicis đang là những đầu sách nói bán chạy nhất hiện nay. Công ty Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam cũng tham gia thị trường sách nói với bộ truyện "Cổ tích Việt Nam"...


"Thư viện sách nói dành cho người mù" cũng từng kết hợp với công ty First News - Trí Việt thực hiện 50 đầu sách "Hạt giống tâm hồn". Bên cạnh đó, First News kết hợp cùng NXB Trẻ cho ra đời bộ sách "Hiểu về trái tim" với giọng đọc của 52 nghệ sĩ Việt Nam, tạo sức lay động lớn trong cộng đồng người yêu sách. Các đầu sách best - seller như "Không gục ngã" của Bích Lan, "Cuộc sống không giới hạn" và "Đừng bao giờ từ bỏ khát vọng" của Nick Vujicic đã được First News nhanh chóng chuyển thể sang sách nói.


Đánh giá cao tiện ích của sách nói nhưng nhà văn Nguyễn Nhật Ánh cũng bày tỏ lo lắng đối với văn hóa đọc sách in của giới trẻ. Theo ông đọc sách in có cái thú của nó. "Với sách in, người ta sẽ xem được hình ảnh, chỗ nào không hiểu thì lật giở lại nhiều lần mà nghiền ngẫm, lấy bút đánh dấu câu hay, đoạn văn thú vị" - Nhà văn tâm sự.


Nghe sách nói không đòi hỏi quá nhiều kỹ năng như đọc sách in. Bởi nghe sách nói là cách tiếp nhận bị động, người nghe tiếp nhận qua lăng kính cảm xúc của người truyền tải. Đọc sách in buộc độc giả phải tiếp nhận một cách chủ động, tự mình bao quát vấn đề, tự tưởng tượng và chắt lọc nội dung cần đọc. Sách nói rất hữu ích với người khiếm thị nhưng với người bình thường, xuất hiện lo ngại rằng nó sẽ cổ xúy cho thói lười biếng đọc sách in. Huỳnh Thị Thanh (sinh viên trường Đại học Kinh tế - Luật Tp HCM) một độc giả trung thành của sách nói thành thật: "Vì bận rộn tôi thường nghe sách nói trên mạng. Thấy nó khá hay, lại không mất tiền mua nên bây giờ dù nhàn rỗi tôi cũng thích nghe sách nói chứ rất ngại đọc sách in. Hậu quả là mỗi lần soạn thảo văn bản, tôi mắc khá nhiều lỗi chính tả".


Trong buổi ra mắt dự án sách nói, bà Nguyễn Thanh Thủy, Giám đốc Phương Nam Book bày tỏ lo ngại khi sách nói đứng trước nguy cơ bị in sang lậu. Một nhà văn đã từng bức xúc khi ghé nhiều cửa hàng sách, thấy các đầu sách nói của mình khá nhiều nhưng rõ ràng đơn vị sản xuất không hề xin phép một tiếng. Ông ngao ngán khi tình hình sách in lậu còn xử lý chưa đâu vào đâu thì sách nói khó mà kiểm soát nổi. Để đảm bảo vấn đề bản quyền, "Thư viện sách nói dành cho người mù" đã tiến hành ký kết hợp đồng chuyển nhượng bản quyền với các tác giả có sách chuyển thể sang sách nói. Thế nhưng các đầu sách nói của "Thư viện sách nói dành cho người mù" đang bị các trang web khác lấy lại và tải miễn phí một cách dễ dàng. Sách nói đã có CD được bày bán đàng hoàng, nhưng ít người sẵn sàng móc hầu bao khi loại sách này dễ dàng tìm đọc trên mạng mà không mất một khoản phí nào.


Ông Nguyễn Văn Phước, Giám đốc First News - Trí Việt, đơn vị đi đầu trong vấn đề chống xâm phạm bản quyền, cho biết sách nói đang là thị trường tiềm năng bởi các đầu sách nói của First News bán rất chạy. Vấn đề bản quyền luôn được First News giám sát chặt chẽ, kiên quyết lên tiếng với nạn in sang lậu. Chính ông Phước cũng thừa nhận, sự phát triển của sách nói, đặc biệt là sách nói trên mạng có ảnh hưởng đến việc tiêu thụ sách in và quyền lợi của tác giả. "Nhưng ảnh hưởng này chưa đến mức báo động, vì thị trường sách nói của Việt Nam chỉ mới xuất hiện chứ chưa phát triển mạnh mẽ". Để giải quyết tình trạng thờ ơ với sách in của độc giả, nhiều nhà xuất bản chỉ thu âm một vài trích đoạn của tác phẩm trong sách nói. Nếu hấp dẫn, độc giả buộc phải mua sách in để đọc toàn bộ tác phẩm. Riêng NXB Phương Nam dự định sẽ phát hành sách in kèm đĩa sách nói cho cùng một tác phẩm.


Khách quan đánh giá, sách nói vẫn còn khá xa lạ với số đông công chúng, nhất là ở các vùng nông thôn, miền núi, nơi công nghệ thông tin chưa phát triển mạnh. Bởi thế, công tác quản lý Nhà nước đối với loại hình này vẫn còn là một khoảng trống. Tại Hội nghị về công tác xuất bản - phát hành do Bộ Thông tin và Truyền thông tổ chức ngày 27/3/2013 tại Tp HCM, loại hình này hầu như không được đề cập. Cũng có thể bởi nó đang "lành", chưa gây điều tiếng gì nên chưa được các cơ quan chức năng để ý tới. Nhưng nếu không có một thái độ nhìn nhận nghiêm túc ngay từ đầu với lộ trình hành lang pháp lý cần thiết, để đến khi xảy ra chuyện mới lo giải quyết thì rất có thể sách nói sẽ lại góp thêm sự phức tạp vào mớ bòng bong của thị trường xuất bản - phát hành vốn đã và đang rất rối ren hiện nay.


(CAND.com.vn)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác