Văn chương, thẩm mỹ và văn hóa

Công phu và tâm huyết, những bài viết trong tập sách của GSTS Lê Ngọc Trà đã mang lại cho người đọc những gợi mở lý thú.

Bàn về vấn đề văn học phản ánh hiện thực, Lê Ngọc Trà đã nêu đúng sự bất cập và phiến diện của cái gọi là hiện thực mà một thời chúng ta kêu gọi văn học phải nhận lãnh sứ mệnh đó. Tác giả nhận định: “Việc nhấn mạnh quá mức bản chất phản ánh và nhiệm vụ mô tả hiện thực của văn học là một trong những nguyên nhân dẫn đến “suy tư tưởng” của khá nhiều tác phẩm văn học trong mấy chục năm qua...”. Từ nhận định này có thể bật ra một câu hỏi: liệu một tác phẩm được coi là “suy tư tưởng” thì có đáng gọi là văn chương hay không?

Bàn về sự tưởng tượng của con người, mà chủ thể được nhấn mạnh nhất là nhà văn - người sáng tạo, Lê Ngọc Trà đã nâng trí tưởng tượng lên thành văn hóa tưởng tượng, và khẳng định nó luôn là đòi hỏi liên tục, bức thiết của cuộc sống. Nhưng tưởng tượng không phải là bịa đặt những chuyện hoang đường, nực cười. Lê Ngọc Trà nhận định: “Thật ra năng lực tưởng tượng của nhà văn chủ yếu không phải là khả năng tạo ra những tình huống hoang đường mà là khả năng “lạ hóa”...

Bàn về “cái khó của văn chương và của việc dạy văn”, Lê Ngọc Trà lưu ý đến một “tính” rất quan trọng của văn chương, đó là “tính khó hiểu”. Chúng ta vẫn quen coi một tác phẩm âm nhạc “khó hiểu” là bình thường; còn một tác phẩm văn chương mà khó hiểu thì lập tức bị “la làng”. Từ sự ngộ nhận đó, chúng ta gần như không có những phương pháp khả dĩ tiếp cận một cách khoa học đối với văn bản văn chương. Văn chương “dễ hiểu” thế mà trở thành gánh nặng, nhất là đối với HS. Và, Lê Ngọc Trà cũng đã phân tích sự khác biệt giữa giảng dạy văn ở phổ thông và đại học. Theo tác giả: “Giảng văn ở phổ thông, về cơ bản, là một trong những con đường hình thành nhân cách học sinh”…

Với một văn phong giản dị, lý luận chặt chẽ, đồng thời thể hiện sự trải nghiệm đầy suy tư của một GS-TS ngữ văn tâm huyết với nghề, đây là một cuốn sách tham khảo khá thú vị và cần thiết đối với SV, HS và cả giáo viên giảng dạy văn học nhà trường.


(Theo TT)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác