Từ Ngày Thơ đến Lễ- Hội Thơ và Ngày Ngoại giao văn hóa


Đi trong sân Văn Miếu vào một buổi sáng, đất trời ngấn lệ vì quá xúc động buông những hạt mưa bụi lất phất bay, rất hợp với tiết xuân thì, một người bạn thơ nói với tôi rằng “Ngày Thơ Việt Nam lần thứ XIII” năm nay là một phần không thể thiếu của tích hợp văn chương “ba trong một”. Tôi ngẫm nghĩ một lúc rồi nói với người bạn: Ông nói đúng, nhưng khó hiểu quá. Theo tôi, đơn giản là “Ngày Thơ Việt Nam” năm nay là một trong ba sự kiện ngoại giao văn hóa, chưa từng có tiền lệ trong lịch sử văn chương nước nhà.

 

Từ Ngày Thơ đến Lễ - Hội Thơ

Kể từ lần đầu tiên ra đời cách đây 13 về trước, 2002, Ngày Thơ Việt Nam đã bắt đầu manh nha để trở thành một Lễ - Hội của những người làm thơ cũng như cộng đồng yêu thơ nói riêng và văn chương, nghệ thuật nói chung. Dần dà, rút kinh nghiệm qua từng năm và cũng là do sức lan tỏa của nó mà Ngày Thơ năm nay đã thu hút hàng trăm, hàng ngàn lượt người trên khắp mọi miền của Tổ quốc thấp thỏm chờ đợi sau mỗi độ xuân về, vào đúng sáng ngày Nguyên Tiêu - Rằm tháng Giêng hàng năm. Bởi lẽ, vào thời điểm này, ngoài ở thủ đô Hà Nội, địa điểm chính diễn ra Ngày Thơ Việt Nam lần thứ XIII tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, còn có khoảng 100 địa điểm khác trên khắp cả nước cũng đều diễn ra Ngày Thơ Việt Nam lần thứ XIII đều có chung chủ đề: Hướng về biển đảo Tổ quốc.

Bên cạnh những bài thơ hay về chủ đề tình yêu đất nước và con người Việt Nam từng vượt qua bao thử thách, gian lao trong đấu tranh bảo vệ độc lập, tự do dân tộc, toàn vẹn chủ quyền lãnh thổ, cũng như những khó khăn trong xây dựng và phát triển kinh tế theo xu hướng hội nhập sâu rộng trong khu vực và toàn cầu, do chính tác giả là các nhà thơ Việt Nam trình bày. Mọi người đến dự Hội đều có thể nghe niềm tự hào hướng về tương lai của đất nước được cất lên từ những cảm thức trĩu nặng về lịch sử trầm luân của dân tộc vang vọng giữa Văn Miếu: Mà nghe chín tầng không/ mảnh lá mục cũng rì rầm sông chảy/ thuở răng đen mái tóc buông dài/ dáng sông Ngọc nhọc nhằn cơn lũ xoáy/ khúc lở bồi xưa còn đánh thức tương lai (Hoàng Thành - Lê Mạnh Tuấn); hay là sự bày tỏ xúc cảm thiêng liêng khi được cất lên tiếng Mẹ Việt Nam, rất đỗi thân thương, trìu mến: Tổ quốc là tiếng Mẹ/ Ru ta từ trong nôi/ Qua nhọc nhằn năm tháng/ Nuôi lớn ta thành người (Tổ quốc là tiếng Mẹ - Nguyễn Việt Chiến). Trước giông bão vận thế đắp đổi thịnh suy, được mất, mỗi người Việt vẫn tìm ra cho mình một khoảng lặng riêng: Trong góc vườn mùa thu/ Cây lá cũng như ông lặng lẽ/ Tám mươi tuổi ông lại như đứa trẻ/ Nở nụ cười ngơ ngác thơ ngây… (Vị tướng già - Anh Ngọc). Quá khứ dù đã trở thành lịch sử, nhưng những người đang sống hôm nay không bao giờ được phép quên, mà trái lại cần phải nhận thức một cách sòng phẳng rằng, quá khứ luôn có mặt và song hành với hiện tại và tương lai: Mỗi tấc đất,/ đã bao nhiêu máu/ Thắm lên từng vách núi, ngọn cây/ Mỗi đỉnh núi,/ một bàn thờ Tổ quốc/ Ngát linh hương/ nghi ngút trời mây! (Đỉnh núi- Trịnh Công Lộc)… Xen kẽ những bài thơ được đọc lên là những màn biểu diễn trống, một loại nhạc cụ truyền thống đậm đà bản sắc dân tộc Việt và các màn múa hát của 5 đoàn nghệ thuật đến từ 5 trường đại học.

Các câu lạc bộ thơ đến từ khắp mọi nơi như Hà Nội, Nam Định, Thái Nguyên, Vĩnh Phúc… các quán văn thơ, thư pháp, các quầy sách, báo, tạp chí của các nhà xuất bản và các địa phương, các quầy bán hàng lưu niệm, các sản vật đặc trưng của từng vùng miền cũng quy tụ về đây làm cho Ngày Thơ càng phong phú và hấp dẫn hơn. Tất cả đã làm cho Ngày Thơ Việt Nam lần thứ XIII nhích lại gần hơn và dần hiện hữu một Lễ - Hội văn hóa đích thực mang tên Ngày Thơ chỉ có ở Việt Nam.

Ở phần Lễ, Ban Tổ chức đã thực hiện đầy đủ các nghi thức bắt buộc theo truyền thống Việt Nam, vừa trang trọng, nhưng lại ngắn gọn và súc tích, như muốn nhường lại thời gian và không gian để mọi người có thể ùa mình vào Hội.

Hội là sinh hoạt văn hóa cộng đồng, tùy theo sức lực, tài năng và thời gian vật chất mà bất cứ ai cũng có thể tham gia. Chỗ này người đọc thơ, nơi khác múa hát. Đây người tìm sách, kia người tay bắt mặt mừng sau lâu ngày mới gặp được nhau. Người đứng chọn sách ngẩn ngơ gương mặt buồn vì sách quá nhiều không biết chọn cuốn nào. Những tốp người chụm đầu vào nhau chụp vài kiểu ảnh lưu lại kỷ niệm vì thấy thời gian vật chất của mình không còn được là bao. Đâu đâu cũng thấy những bạn trẻ giơ những chiếc smartphone đắt tiền lên làm mấy cup selfile rất sành điệu.

Góc khác, tại khu vực dành riêng cho sinh hoạt của các câu lạc bộ thơ, những ông đồ trẻ, đồ già đang vung tay thả bút mực tàu vẽ nên những dòng thơ bằng chữ thi pháp tài hoa, mà sang trọng. Giọng chèo lảnh lót vang lên đâu đây như mời gọi mọi người đến với câu lạc bộ thơ của chúng em…

Kết thúc Lễ - Hội văn hóa thơ, như thường lệ là màn thả 50 quả bóng bay màu đỏ chót gắn với 50 câu thơ, gồm 25 câu của Việt Nam và 25 câu của bạn bè quốc tế. Đây không chỉ là một kỷ niệm đẹp về sự gắn kết tâm hồn của người Việt Nam, mà còn của bạn bè quốc tế đối với Việt Nam. Một Ngày thơ Việt Nam khép lại trong Hòa bình, Hữu nghị, Đoàn kết và Hòa hợp dân tộc của tất cả chúng ta.

Đối với các lễ hội truyền thống mà năm nào các phương tiện truyền thông cũng phải ra rả nhặt sạn, ấy là cảnh chen lấn xô đẩy vào cửa lậy Thần, khấn Phật, cảnh chặt chém của các dịch vụ ăn theo như giá tiền gửi xe, đi đò, cảnh ngả nón xin tiền, tranh cướp lộc, đốt vàng mã tràn lan… nhưng lại không bao giờ thấy trong các Ngày Thơ Việt Nam tổ chức tại Văn Miếu- Quốc Tử Giám. Đấy là một điểm nổi bật của Ngày Thơ từ trước đến nay, nên có thể coi đây là một Lễ - Hội văn hóa sạch độc nhất vô nhị, theo đúng nghĩa của nó.

 

Và Ngày Ngoại giao văn hóa

Ngày Thơ năm nay quy tụ đủ gương mặt các chính khách trong nước và quốc tế, các nhà thơ Việt Nam và hơn 150 nhà thơ đến từ 43 quốc gia, vùng lãnh thổ của 5 châu lục thuộc nhiều thế hệ và hàng ngàn công chúng yêu thích thơ văn. Như vậy, trải qua 13 năm, Ngày Thơ Việt Nam, cho đến nay đã mang đầy đủ tầm quốc gia và quốc tế, không chỉ dành riêng cho những người làm thơ, mà là của chung của tất cả những ngươi yêu mến thơ ca nói riêng, và văn chương, nghệ thuật nói chung.

Đây là cơ hội lớn để công chúng nước ta và bạn bè quốc tế không những được thưởng lãm những bài thơ hay của các nhà thơ Việt Nam và quốc tế, mà còn được đắm mình vào một Lễ - Hội văn hóa thực thụ mang đậm chất văn hóa tâm linh Việt Nam, vừa cao diệu, vừa dân dã.

Tuy không nói ra trong các bài phát biểu quan trọng của đại diện nước chủ nhà Việt Nam, cũng như đại diện của 43 quốc gia và vùng lãnh thổ, nhưng tất cả những người có mặt đều có thể cảm nhận được rằng, chính đây là một Ngày Ngoại giao văn hóa thành công nhất. Trong bài phát biểu khai mạc tại Ngày Thơ Việt Nam lần thứ XIII, nhà thơ Hữu Thỉnh, Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam đã nhấn mạnh: Sự kiện mới nổi bật với sự tham gia của 150 nhà thơ, nhà văn, dịch giả là hình ảnh sống động, chứng tỏ thơ ca có khả năng kỳ diệu thu hẹp mọi khoảng cách. Những sự kiện giao lưu văn hóa sôi nổi, thắm tình đoàn kết và ủng hộ nhiệt tình của các nhà văn, nhà thơ tại các châu lục chứng tỏ sự ủng hộ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta.

Trước đấy, chiều ngày 4/3 trong buổi lễ Kết thúc chương trình giao lưu Liên hoan thơ châu Á - Thái Bình Dương lần thứ II năm 2015 tại Bắc Ninh, nhà văn Ai Cập, M. Salmawy Tổng Thư ký Hội Nhà văn Á - Phi, Chủ tịch Hội Nhà văn Ai Cập đã nói: Chưa có đất nước nào mà có những Ngày Thơ, có nhiều người làm thơ và văn thơ đã trở thành một phần trong cuộc sống như đất nước Việt Nam, bởi lẽ thi ca trở thành một điều hết sức quan trọng trong nền văn hóa, văn minh của các bạn. Cũng không có đất nước nào mà ngay cả những hoàng đế, một lãnh tụ vĩ đại cũng là những nhà thơ lớn như Lê Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Hồ Chí Minh. Nhà văn cần sự cảm hứng, sự tiếp cận, điều đó vô cùng quan trọng, và chúng tôi tìm thấy ở đây, nơi các bạn. Hóa ra, cái đọng lại trong lòng những người tham dự không chỉ là những làn điệu dân ca Quan họ đằm thắm, lưu luyến, mà còn là điều mà linh diệu còn tiềm ẩn trong kho tàng thi ca Việt, mà có thể suốt đời chúng ta không bao giờ khám phá hết được.

Việc kết hợp ba sự kiện văn chương lớn: Hội nghị quốc tế quảng bá văn học Việt Nam lần thứ III, 2015; Liên hoan thơ châu Á - Thái Bình Dương lần thứ II, 2015 và kết thúc là Ngày Thơ Việt Nam lần thứ XIII, 2015 vào dịp đầu xuân năm Ất Mùi là một sự sáng tạo mới, độc đáo của Hội Nhà văn Việt Nam đã tạo nên sức công phá mạnh mẽ vào tâm thức mọi người và sự lan tỏa rộng lớn mang tầm quốc tế. Ba sự kiện văn chương lớn năm nay diễn ra liên tiếp kéo dài trong 5 ngày từ sáng ngày 2/3 đến hết ngày 5/3 với nhiều hoạt động phong phú đa dạng ở nhiều địa phương khác nhau như Hà Nội, Quảng Ninh, Bắc Ninh… là cơ hội bằng vàng không chỉ để Việt Nam quảng bá văn chương với bạn bè quốc tế, mà quan trọng không kém là sự quảng bá con người và đất nước, văn hóa Việt Nam thực sự phong phú, đa dạng, nhưng cũng đậm đà chất nhân văn mang đặc trưng tâm hồn Việt, ngày càng có khả năng cộng cảm và chia sẻ với cộng đồng quốc tế trong quá trình hội nhập.

Năm nay, Ban Tổ chức đã dành hẳn một Sân thơ dành tiêng cho các nhà thơ quốc tế thay vì Sân thơ trẻ như mọi năm. Đây được coi là một cử chỉ ngoại giao văn hóa đẹp chỉ có ở Việt Nam và là sáng kiến mới của Hội Nhà văn, nhằm tìm kiếm sự cộng cảm, sẻ chia của cộng đồng quốc tế đối với Việt Nam, trong đó có thi ca. Có người cho rằng qua Lễ - Hội Thơ năm nay, chắc chắn công chúng yêu thích văn chương sẽ có những cái nhìn thấu đáo và tích cực hơn đối với tiến trình phát triển thi ca nói riêng và văn chương Việt nói chung. Hơn thế trong mắt bạn bè quốc tế sẽ dành cho đất nước, con người Việt Nam và thi ca Việt những tình yêu sâu nặng hơn trên con đường hội nhập và phát triển. Đấy không những là nét mới, còn là thành công nổi bật rất đáng ghi nhận của Ngày Thơ Việt Nam lần thứ XIII, 2015./.

Đỗ Ngọc Yên

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác