Từ 'Ngày sách Việt Nam' nghĩ về văn hóa đọc


(Toquoc)- Đọc sách như là một quá trình tích lũy và nâng cao tri thức để phát triển đối với mỗi cá nhân, từng dân tộc cũng như toàn nhân loại. Việt Nam là một dân tộc có truyền thống hiếu học và ham đọc sách từ xa xưa. Điều đó đã hình thành nét đẹp trong truyền thống văn hóa dân tộc. Tuy nhiên, truyền thống quý báu ấy dường như đang dần bị mai một, nhất là đối với thế hệ trẻ.

  

Rất cần tôn vinh sách và văn hóa đọc

Ngày 26/2/2014 vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành quyết định lấy ngày 21/4 hàng năm là Ngày sách Việt Nam nhằm khuyến khích và phát triển phong trào đọc sách trong cộng đồng, nâng cao nhận thức của người dân về ý nghĩa và tầm quan trọng của việc đọc sách để nâng cao kiến thức, phát triển tư duy, rèn luyện nhân cách con người.

Đây là lần đầu tiên trên phạm vi cả nước diễn ra Ngày sách Việt Nam lần thứ Nhất, 2014 và Lễ công bố Ngày sách Việt Nam được tổ chức tại công viên Lý Thái Tổ, Hà Nội lúc tối ngày 19/4 do Bộ Thông tin, Truyền thông chủ trì. Cũng trong dịp này, nhiều hoạt động liên quan tới sách sẽ được diễn ra tại Hà Nội. Sáng ngày 19/4, tại khu vực phố Ngô Quyền và phố Đinh Lễ, Hà Nội sẽ diễn ra lễ khai mạc Đường sách, giới thiệu sách của các nhà xuất bản theo chủ đề Chiến thắng Điện Biên Phủ, chủ quyền biển đảo quê hương, kỉ niệm 60 năm Giải phóng thủ đô, 70 năm thành lập QĐNDVN; chân dung và sự nghiệp các nhà văn đoạt giải thưởng Hồ Chí Minh. Ngày 20/4, Lễ khai mạc Ngày sách Việt Nam sẽ chính thức diễn ra tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Từ ngày 20-26/4, tại Thư viện Quốc gia, giới thiệu nhiều tư liệu Việt Nam được viết trên lá cây, in khắc trên đá, gỗ, đồng, các sách in hiện đại, sách đoạt giải thưởng. Đặc biệt là cuốn sách được mô phỏng từ bản gốc bằng đồng, 18 trang, khắc chữ Nôm, nội dung ghi lại bài Ngự chế do vua Minh Mạng viết.

Ngày sách tại TP.HCM sẽ diễn ra từ 19-23/4 tại Nhà văn hóa Thanh niên. Chương trình gồm: Giao lưu với các nhà văn, nhà giáo, nhà hoạt động văn hóa, nhà sưu tầm sách, các nhà xuất bản, nhà sách, thư viện, các tổ chức, đoàn thể với nhiều chủ đề: Xây dựng thói quen đọc sách, Giao lưu - Kể chuyện kháng chiến, Cách đọc sách, Đọc sách thời @, Đọc sách để hiểu về trái tim, Mẹ- bé và sách,...

Trước đây, nhiều năm Bộ VHTTDL và Bộ TTTT cùng nhiều nhà xuất bản, các công ty truyền thông văn hóa, thư viện ở nhiều địa phương trong cả nước cũng đã tổ chức Ngày hội sách và văn hóa đọc, thu hút sự quan tâm của nhiều tầng lớp nhân dân. Nhiều bộ sách lần đầu được xuất hiện trong Ngày hội sách như cuốn Hoàng triều ngọc điệp, một cuốn sách mang tính biên niên sử được viết tay ghi chép đầy đủ tiểu sử của 9 đời vua nhà Nguyễn, trong đó có những cuốn sách chưa từng được công bố đã thu hút những người thích tìm hiểu lịch sử dân tộc đón đọc.

Tuy nhiên, mảng sách về Bác Hồ và sách văn chương vẫn thu hút được nhiều độc giả, bởi sự hấp dẫn riêng của nó. Những cuốn sách mới như Bí quyết thành công của Hồ Chí Minh, Bác Hồ viết di chúc, Bác Hồ thời niên thiếu, Tâm và tài; tiểu thuyết lịch sử Không phải huyền thoại của nhà văn Hữu Mai viết về Đại tướng Võ Nguyên Giáp… là những cuốn được nhiều người quan tâm đọc nhất. Cũng tại Ngày hội này chương trình quyên góp sách nhằm chung tay xây dựng nông thôn mới là việc làm thật sự có ý nghĩa.

 

Những khoảng trống cần được lấp đầy

Tại cuộc Hội thảo Sách và chấn hưng giáo dục do Bộ VHTTDL phối hợp cùng một số cơ quan tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2012, những con số bất ngờ được đưa ra khiến không ít người băn khoăn, lo lắng cho tình trạng xuống cấp văn hóa đọc ở tuyến huyện và xã. Theo thông tin từ ngành thư viện, đến năm 2012, mạng lưới thư viện huyện rất yếu kém. Có đến gần 60% thư viện huyện đang “thoi thóp” tồn tại, hơn 30% thư viện hoạt động yếu và hơn 100 huyện chưa có thư viện. Dự kiến, mục tiêu đến năm 2015 cần thành lập mới 100 thư viện huyện và nâng cấp những thư viện hiện tại để thu hút độc giả. Đây được coi là bộ phận trọng yếu ở tuyến cơ sở, trung tâm sinh hoạt văn hóa, khoa học của nhà trường tại khắp các địa phương trong cả nước, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập của giáo viên và học sinh; xây dựng thói quen tự học cho học sinh. Vì thế, cần tiếp tục nâng cấp, đầu tư cơ sở vật chất tại các thư viện trường học, xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ thư viện đủ về số lượng và đạt yêu cầu về chất lượng

Còn theo số liệu thống kê mới nhất của Cục Xuất bản, ngành In và Phát hành, tính đến năm 2013, mức hưởng thụ bình quân của người dân Việt Nam mới là 3,2 bản sách/người (bao gồm cả sách giáo khoa) và mỗi người Việt Nam chỉ đọc 0,8 cuốn sách/năm tại thư viện.

Những số liệu trên cho thấy nguyên nhân khiến phong trào đọc sách ở nước ta chưa phát triển là bởi công tác tuyên truyền, quảng bá chưa được quan tâm; chưa có sự phối hợp đồng bộ trong việc xây dựng chiến lược quốc gia về văn hóa đọc; công tác lý luận, phê bình, hướng người đọc đến những mảng sách tốt, sách hay chưa được quan tâm; lực lượng sáng tác chưa được đầu tư đúng mức; chất lượng sách xuất bản chưa đáp ứng được nhu cầu đọc; giá sách còn cao so với thu nhập người dân; mạng lưới thư viện cộng đồng chưa đáp ứng được nhu cầu của độc giả…

Mục tiêu được thể hiện trong Ngày sách Việt Nam là vậy, nhưng dường như xem ra từ mục tiêu đến thực tế còn là khoảng cách khá xa. Một số ý kiến cho rằng chỉ mới từ vài năm nay, Ngày hội sách và văn hóa đọc mới được tổ chức triển khai ở một số điểm tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM. Còn Ngày sách Việt Nam, đây mới là lần đầu tiên, trong khi đó dân số của các thành phố này chiếm chưa đầy 20% dân số cả nước, vậy còn hơn 80% số người dân, đặc biệt là ở khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn, biên giới, hải đảo... không biết hoặc biết cũng không có điều kiện tham gia được Ngày sách Việt Nam.

Những gì đang diễn ra hàng ngày trên thực tế cuộc sống ở khắp các vùng miền, địa phương trong cả nước cho thấy số đông người dân ở các khu vực nông thôn, miền núi rất cần có sách đọc nhằm nâng cao kiến thức để phát triển kinh tế, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, an ninh quốc gia, lưu giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc, giữ gìn vệ sinh môi trường, tiếp cận các dịch vụ y tế và giáo dục... thì lại không có hoặc có rất ít sách để đọc.

Hiện tại nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp, các nhà hảo tâm mới chỉ đáp ứng được cơ bản sách giáo khoa cho các em học sinh ở bậc mầm non, tiểu học và trung học sơ sở đối với các hộ nghèo, còn đại bộ phận người dân đều không có sách đọc do giá sách quá đắt so với thu nhập của họ. Những kinh nghiệm trồng trọt, chăn nuôi, kiến thức về bảo vệ sức khỏe, môi trường, sinh đẻ có kế hoạch, giữ gìn thuần phong mỹ tục... chủ yếu vẫn là được truyền miệng, chứ không phải qua học hỏi từ sách vở, báo chí. Vì thế nguy cơ tái mù, làm ăn theo kiểu kinh nghiệm chủ nghĩa hiện rất còn phổ biến ở các vùng nông thôn nước ta.   

Mỗi năm một lần, mỗi lần vài ngày, lại chỉ được tổ chức ở một số các thành phố lớn, nên nhiều nhà xuất bản, các công ty, nhà sách tư nhân tỏ ra chưa mấy mặn mà với Ngày sách Việt Nam. Điều đó cho thấy mục tiêu nâng cao dân trí và tôn vinh văn hóa đọc chưa thật sự là vấn đề cấp bách đối với các nhà quản lý và cả phía những người làm sách.

Thiết nghĩ, Ngày sách Việt Nam lần thứ Nhất có thể là một động lực, cú hích cần thiết để dấy lên phong trào người người đọc sách, nhà nhà đọc sách và toàn dân đọc sách. Đấy chính là con đường chấn hưng văn hóa bền vững và hiệu quả nhất. Đặc biệt là ở những vùng khó khăn về cơ sở hạ tầng, kinh tế và văn hóa, những nơi mà các phương tiện truyền thông hiện đại như truyền hình, internet chưa có điều kiện phát triển và thực tế chưa thể thay thế được sách báo giấy, nên chăng ngành văn hóa, các cơ quan chức năng và toàn thể cộng đồng cần đưa nhiều hơn nữa sách đến để giúp bà con khai trí cũng là cách thúc đẩy nhanh công cuộc chấn hưng văn hóa rộng khắp đến mọi người dân, mọi miền của Tổ quốc./.       

Đạo Thành

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác