Từ một toạ đàm nghĩ về các cuộc giới thiệu văn chương


(Toquoc)- Sáng 20/2 tại trụ sở Hội Nhà văn Việt Nam đã diễn ra buổi Toạ đàm giới thiệu tác phẩm “Trăm năm ly hợp - Lê Khắc gia phả chí” của tác giả Lê Khắc Hoan. Đây được xem là cuốn sách “suýt” được giải năm 2013 của Hội Nhà văn Việt Nam.

 

Toạ đàm về cuốn sách “suýt” được giải Hội Nhà văn

Được biết, buổi giới thiệu sách là một trong những hoạt động thường kỳ do Câu lạc bộ Văn chương của Hội Nhà văn tổ chức. Các cuốn sách được chọn lựa giới thiệu và toạ đàm là những cuốn sách được giải của Hội Nhà văn, hoặc không được giải nhưng vẫn có giá trị, được đánh giá cao. Xuất phát từ giá trị của cuốn sách nên Hội Nhà văn giới thiệu tới độc giả để hi vọng là một kênh tham khảo hữu hiệu cho độc giả tìm đọc.

Theo nhà văn Nguyễn Khắc Trường thì Trăm năm ly hợp là một trong 83 cuốn sách ông cùng Hội đồng văn xuôi đọc để chọn ra tác phẩm đề cử giải thưởng năm 2013. Cho đến nay nhà văn Nguyễn Khắc Trường đã đọc cuốn sách này hai lần. Nhưng ngay từ lần đầu đọc, ông đã có đề nghị phải ghi ngay quyển này vào xét giải ở thể loại ký sự. Mặc dù cuốn sách viết về dòng họ theo thể chí, tôn trọng sự thật, mang đậm chất liệu lịch sử nhưng vẫn thực sự là văn chương. Ủng hộ ý kiến của nhà văn Nguyễn Khắc Trường là nhà văn Ma Văn Kháng, ông cũng đánh giá cao cuốn sách và xứng đáng được xét giải.

Thế nhưng khi cuốn sách được đưa ra hội đồng văn xuôi bỏ phiếu thì thiếu một phiếu mới quá bán để đi tiếp vào chung khảo, chỉ đạt 4/9 phiếu. Cho đến bây giờ ông chủ tịch Hội đồng văn xuôi vẫn âm thầm tiếc khi Trăm năm ly hợp “suýt” được giải thưởng Hội Nhà văn.  

Nhà thơ Nguyễn Vũ Tiềm nhận định Trăm năm ly hợp, đọc gia phả thấy cả dân tộc. Cuốn sách này vừa phong phú vừa công phu từ nguồn tư liệu chân thực, chi tiết cụ thể khái quát, cách viết tự nhiên mới mẻ.

Nhà lý luận phê bình Nguyễn Thị Minh Thái đánh giá Trăm năm ly hợp đã chạm đến “Gia tộc chủ nghĩa”. Cuốn sách lần đầu tiên đặt ra và giải quyết vấn đề dòng tộc, hàm chứa yêu nước như yêu nhà, coi việc đánh giặc ngoại xâm như đánh giặc nhà. Lấy gia tộc chủ nghĩa làm gốc nên chúng ta đã chiến thắng được ngoại bang. Trăm năm ly hợp đã đạt được hai giá trị là giá trị vật thể và giá trị phi vật thể. Bởi tác phẩm không những đã ghi lại lịch sử, không chỉ dừng lại ở lịch sử gia phả thông thường mà xứng đáng trở thành tiểu thuyết văn chương, dù đó chưa phải là ý đồ của tác giả khi cầm bút viết.

Bên cạnh các nhà văn, nhà thơ, nhà lý luận phê bình kể trên đánh giá cao cuốn sách còn có ý kiến không hề kém cạnh của Văn Chinh, Nguyên An, những nguyên mẫu được nhắc đến trong cuốn sách có mặt tại buổi toạ đàm giới thiệu cuốn sách. “Nếu như hoà hợp dân tộc không thành thì hi sinh xương máu là vô ích” - nhà văn Văn Chinh nhấn mạnh.

Vấn đề này, trong Trăm năm ly hợp có đoạn: “Năm 1975, Văn Trí mấp mé 40, từ Hà Nội trở về, quy cố hương, đại đoàn tụ, hát váng lên: “Ba mươi năm đấu tranh giành toàn vẹn non sông/ Ba mươi năm dân chủ cộng hoà kháng chiến đã thành công”. Sướng vui cực điểm. Và hụt hẫng lập tức. Ơ hay, nước Việt toàn thắng, sao người Lê Khắc không vui trọn vẹn. Việt Nam độc lập thống nhất, non sông nguyên vẹn còn đây, nước thống nhất, nhưng nhà tan. Dòng tộc ly tán. Tiếng súng im lìm mà lòng người xao xác không yên. Con cháu tung toé tứ tán mười phương. Công cuộc hoà giải đồng bào tộc Việt, gắn kết huynh đệ họ Lê khốc liệt cam go không thua 30 năm bom đạn. Dòng tộc thân thương ơi, lẽ nào phải chắp nối trăm năm hoàn nguyên chu trình ly hợp?”.

 Từ một toạ đàm nghĩ về các cuộc giới thiệu văn chương - ảnh 1

Nghĩ về các cuộc giới thiệu sách văn chương

Có lẽ chưa bao giờ số phận một cuốn sách lại có nhiều “ngã rẽ”, nhiều chìm nổi như hiện nay. Những “đúc kết” kiểu như “Hữu xạ tự nhiên hương” không còn đúng hoàn toàn nữa và truyền thông hay phía trung gian trong việc giới thiệu, làm cầu nối đến với độc giả đang phát huy phần nào vai trò của mình. Nhưng giới thiệu sách đến với độc giả như thế nào là một việc không hề đơn giản. Quan sát các buổi giới thiệu sách cùng các bài “điểm sách” đã và đang diễn ra hiện nay không khó để nhận ra điểm chung, thậm chí có thể khái quát thành “công thức”. Và điểm chung dễ nhận ra là… cuốn sách nào cũng hay! Rất khó tìm ý kiến đánh giá trái chiều từ giới chuyên môn.

Mặc dù với tinh thần “Sách hay đến tới độc giả” là lý do được Hội Nhà văn tổ chức các buổi giới thiệu sách. Tuy nhiên quan sát buổi giới thiệu cuốn sách Trăm năm ly hợp của Lê Khắc Hoan thì thấy chưa có sự khác biệt lớn so với các buổi giới thiệu sách hiện nay. Nhà văn Nguyễn Khắc Trường còn cho rằng, nếu như trước khi bỏ phiếu giải thưởng mà tổ chức buổi giới thiệu sách như thế này thì khả năng được giải sẽ cao hơn. Vậy câu hỏi đặt ra là, có hay không sự tác động “lá phiếu” từ các ý kiến khen - chê dành cho một cuốn sách?

Câu chuyện “hậu trường” giải thưởng văn chương được nhà văn Nguyễn Khắc Trường tiết lộ có thể nằm ngoài dự kiến chương trình của ban tổ chức. Nhưng giả sử không tiết lộ điều này thì theo dõi buổi giới thiệu sách cũng có những thắc mắc, vì sao cuốn sách được khen tới mức này, được đánh giá cao tới mức này không được giải, không được “bỏ phiếu”? Đành rằng, nguyên tắc làm việc của các Hội đồng xưa nay vẫn là bỏ phiếu kín nhưng có lẽ đã đến lúc các Hội đồng cũng cần phải có trách nhiệm với lá phiếu của mình. Không thể cho rằng, tôi không bỏ phiếu vì nhiều lý do và không cần giải trình hay thanh minh với ai.

Tới đây, rất có thể các cuốn sách từng được giải, hoặc có chất lượng của Hội Nhà văn sẽ được đem ra mổ xẻ. Đây là việc cần thiết và được độc giả trông chờ từ khá lâu, nhất là với các cuốn sách được giải. Mong là trước khi diễn ra vài tuần, Ban tổ chức thông báo rộng rãi thời điểm tổ chức toạ đàm, giới thiệu để bạn đọc có thể biết, hoặc tìm đọc và đưa ra những ý kiến phát biểu. Những cuốn nào được giải thưởng, nhất thiết phải có thành viên của Hội đồng chấm giải tham dự như một trách nhiệm để bảo vệ, giải đáp hoặc tiếp thu các ý kiến trái chiều của độc giả.

Hà Anh

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác