“Tranh hoá” chuyện lịch sử, cơ hội và thách thức

(Toquoc)- Vài năm trở lại đây, thị trường truyện tranh trong nước bị lấn át bởi các tác phẩm nước ngoài. Đứng trước sự cạnh tranh này, một số nhà xuất bản vẫn kiên trì tìm cho mình hướng đi của truyện tranh Việt Nam, trong đó có truyện tranh lịch sử.

Truyện tranh lịch sử, cơ hội không của riêng ai

Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữa nước của dân tộc luôn gắn với những chiến công hiển hách của các anh hùng vĩ đại. Truyền đạt lại lịch sử cho các thế hệ sau không chỉ là niềm tự hào mà còn là trách nhiệm của mỗi chúng ta. Nhưng lịch sử là cái đã đi qua, làm sao tái hiện được một cách chân thực, sinh động và hấp dẫn luôn là một câu hỏi khó, nhất là tình trạng hiện nay sau mỗi kỳ thi ngành giáo dục lại tổng kết điểm số môn lịch sử ngày càng thấp tới mức báo động. Để đánh thức đam mê và tình yêu lịch sử từ lứa tuổi thiếu nhi, các nhà xuất bản đã bắt tay thực hiện nhiều bộ truyện tranh lịch sử.

Thực ra, “tranh hoá” chuyện lịch sử là một việc làm không mới, xuất hiện từ khá lâu với sự tham gia của nhiều nhà xuất bản cũng như các đơn vị làm sách tư nhân như Nhà xuất bản Trẻ, Nhà xuất bản Giáo dục, Nhà xuất bản Kim Đồng, công ty Phan Thị… Nhiều ấn phẩm đã đến tay độc giả trong niềm háo hức mong đợi.

Chia sẻ về những ngày đầu bắt tay vào thực hiện bộ truyện tranh lịch sử Việt Nam, Nhà xuất bản Kim Đồng cho biết, khoảng gần hai chục năm về trước NXB đã đau đáu và “thai nghén” về những cuốn sách tranh truyện dân gian, lịch sử Việt Nam cho thiếu nhi. Thời ấy, Ban giám đốc và Ban biên tập Kim Đồng chọn kịch bản, rồi mời các hoạ sĩ gạo cội đương thời như Lê Lam, Nguyễn Bích vẽ những cuốn lịch sử đầu tiên mang tên: Hai Bà Trưng, Trần Hưng Đạo... rồi tiếp đến là bộ truyện tranh “Hào kiệt đất phương Nam”. Cho đến năm 1999, hoạ sĩ Tạ Huy Long bắt đầu có cơ duyên với bộ sách này. Ban đầu hoạ sĩ Tạ Huy Long đến để vẽ một cuốn sách khác, nhưng Phó Giám đốc Phạm Quang Vinh (nay là Giám đốc NXB) muốn Tạ Huy Long thử vẽ Đinh Bộ Lĩnh. Sau đó, cuốn này nối tiếp cuốn kia, khi vẽ năm sáu cuốn lịch sử thì Tạ Huy Long về làm ở Kim Đồng và gắn bó chặt chẽ hơn với bộ truyện tranh lịch sử Việt Nam.

Bằng hình thức thể hiện truyện tranh, các nhân vật lịch sử từ thời xa xưa trở nên gần gũi, sống động dễ ghim vào trí nhớ của độc giả nhỏ tuổi. Lịch sử không còn khô khan chỉ là những sự kiện, tháng, năm và số liệu…

Nếu nói rằng học lịch sử qua truyện tranh thì đó là một tham vọng hơi quá. Truyện tranh với những đặc thù riêng không thể dung chứa chi tiết và theo yêu cầu của một môn học. Truyện tranh lịch sử chỉ có thể hỗ trợ trí nhớ, làm hứng khởi với môn lịch sử. Vì thế việc các nhà xuất bản cho ra đời truyện tranh lịch sử là một nỗ lực rất đáng hoan nghênh và khuyến khích.

Trong một khoảng thời gian dài, các bộ truyện tranh lịch sử xuất hiện trên thị trường mới chỉ thoả mãn phần nào thị hiếu của độc giả. Bởi mỗi một cuốn truyện tranh lịch sử không chỉ cung cấp cho thiếu nhi một câu chuyện mà ở đó còn là bài học, là tấm gương sáng của những con người lỗi lạc, kiệt xuất, khơi dậy tình yêu nước, tinh thần dân tộc… nên được nhiều phụ huynh lựa chọn cho con em mình. Một số phụ huynh còn bày tỏ khi mua truyện tranh lịch sử có thể giữ lại cho nhiều người nhỏ tuổi hơn cùng đọc và họ không phải lo lắng nhiều vấn đề nhạy cảm, hoặc khó kiểm soát như các bộ truyện tranh hiện đại hoặc của nước ngoài.

Việc quyết định mua sách cho con em mình đọc gì phần lớn là do phụ huynh. Do đó có thể xem sự tin tưởng của phụ huynh là một cơ hội và động lực lớn cho các nhà xuất bản khi quyết định thực hiện những bộ truyện tranh lịch sử.

 

 

“Tranh hoá” chuyện lịch sử, cơ hội và thách thức - ảnh 1
Nội dung bên trong một cuốn truyện tranh
Và những đòi hỏi khắt khe

Điểm thuận lợi khi thực hiện truyện tranh lịch sử chính là phần lời. Chúng ta đã có sẵn những câu chuyện lịch sử của các nhà văn, nhà sử học.

Truyện tranh lịch sử thường có hai phần tách bạch: tranh và truyện. Tranh trên truyện dưới, hoặc tranh bên phải truyện bên trái. Tuy nhiên, đến nay hình thức thể hiện này không còn phù hợp nữa. Theo lối hiện đại thì bên cạnh lời dẫn, nhân vật còn có lời thoại. Đòi hỏi này cũng là một thách thức với người xây dựng truyện tranh lịch sử. Bởi tác giả phải hoá thân vào từng nhân vật sao cho thật hợp lý. Mỗi nhân vật ở đây đều có một vị thế khác nhau, khắc hoạ được trong từng lời thoại cái hồn, cái uy.

Ở mỗi thể loại văn học đều có dấu ấn và xác thực của thời gian. Có thể nhiều người biện luận không cần quan tâm đến điều đó mà chỉ xem nó hay hay chưa. Tuy nhiên, dù bất luận thế nào, văn học vẫn có những thay đổi theo trục thời gian, nhu cầu độc giả… Và truyện tranh lại càng bị chi phối bởi sự thay đổi đó. Nếu trước kia những bộ truyện tranh bao gồm từng cuốn mỏng về danh nhân lịch sử, về chiến công hiển hách… thì nay, trước nhu cầu đổi mới đó, một số đơn vị làm truyện tranh lịch sử đã mạnh dạn nghĩ đến hướng đi mới không muốn “đi lẻ” từng nhân vật nữa, mà muốn mỗi cuốn sách được tổng hợp, phong phú, nhiều thông tin hơn, dày dặn về văn hoá hơn… Dù lịch sử là chuỗi những sự kiên, binh đao, thay triều đổi chủ, chiến đấu... Nhưng giờ đây chuyển hướng sang những cuốn dài hơi hơn, chú trọng nói đươc nhiều vấn đề văn hoá”. Việc đổi mới truyện tranh ở giai đoạn đầu được ví như con dao hai lưỡi, như sự thử nghiệm mà các đơn vị làm sách phải chờ phản ứng của dư luận sau khi sản phẩm của mình đến được với độc giả. Nói về hướng đi trong tương lai về thể loại truyện tranh lịch sử, NXB Kim Đồng tiết lộ: vẫn đang xúc tiến bộ tranh truyện Các vị vua hiền - tập trung giới thiệu những vị minh quân nước Việt, các cuốn tranh truyện lịch sử chú trọng đến khía cạnh văn hoá của các lãnh tụ xưa, bộ Thành Rồng - Vạn Xuân - Đại Cồ Việt (tổng hợp từ bộ Tranh truyện lịch sử, giới thiệu từng thời đoạn lịch sử nước ta; theo chủ đề dựng nước, giữ nước, phát triển đất nước).

Bên cạnh đòi hỏi và thử thách về sự đổi mới dòng truyện tranh lịch sử, còn có khó khăn được coi vào bậc nhất lại nằm ở phần tranh vẽ minh hoạ. Hoạ sĩ khi xây dựng hình tượng nhân vật là cụ thể hoá trí tưởng tượng của độc giả từ ảo đến thật. Không những thế, không gian truyện cũng là tái hiện một giai đoạn lịch sử đã qua với nhiều đặc thù riêng biệt. Nếu thiếu sự cẩn trọng ở khâu này thì khó thành công, thậm chí gây phản cảm, sai lệch, vay mượn… Hiệu quả còn thấp hơn là cứ để nguyên truyện chữ. Từng gắn bó với bộ truyện tranh lịch sử, hoạ sĩ Tạ Huy Long cho biết về những khó khăn, thuận lợi của bản thân: Khó nhất lúc vẽ truyện tranh lịch sử là tìm tư liệu trang phục. Rất khó có căn cứ chính xác về quần áo, mũ mãng, giày hia... của những thời xưa ấy. Bên cạnh đó, tham khảo các tranh thờ, di tích đình chùa... phải quy chiếu thêm từ dữ liệu tranh Trung Quốc. Còn thuận lợi của hoạ sĩ là đã vẽ nhiều tranh thể loại này nên đã tích luỹ được kinh nghiệm, cộng với trước đây được theo học ngành kiến trúc nội thất, nên dựng cảnh, dựng bối cảnh không phải quá khó.

Nếu như ở các bộ truyện tranh khác độc giả có thể theo dõi diễn biến cốt truyện thông qua từng tập bởi lối dẫn dắt ly kỳ, hồi hộp, có mở đầu, kết thúc. Tác giả thường kết ở mỗi tập bởi tình huống gay cấn khiến cho độc giả nhí phải chờ đợi và đọc tập kế tiếp. Với truyện tranh lịch sử thì yếu tố này chưa hẳn là thế mạnh vì không phải sự kiện nào, nhân vật nào cũng có thể có câu chuyện thực như vậy, còn tác giả truyện tranh đòi hỏi sáng tạo phải phụ thuộc vào nhiều yếu tố, để đảm bảo vừa có tính logich vừa không xa rời lịch sử. Hơn nữa tuỳ từng lứa tuổi đọc truyện tranh lịch sử, càng lớn thì các em càng được tiếp cận nên cốt truyện sẽ không còn mới mẻ nữa. Nhiều độc giả, nhất là các bậc phụ huynh kỳ vọng ở những bộ truyện tranh lịch sử đi theo suốt trục thời gian từ thời sơ khai, dựng nước, giữ nước… đến kháng chiến chống Mĩ để con em mình có thể nắm rõ về các mốc thời gian quan trọng. Tuy nhiên, chúng ta chưa có những bộ truyện tranh lịch sử như thế. Lý do là chúng ta chưa có đủ tư liệu lịch sử phù hợp để chuyển thể được thành truyện tranh.

Truyện tranh lịch sử, bên cạnh những cơ hội còn có không ít thách thức. Để có được thành công đòi hỏi tài năng, tâm huyết, bản lĩnh của những người chung tay làm nên cuốn sách.

Hà Anh

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác