Thử định vị thi ca hôm nay



(Toquoc)- B
t chp các nhà khoa hc phn bác thế nào, con người ngày nay vi xa l vin thông và công ngh truyn s liu vn đinh ninh có một thế gii phng. Trong xu hướng y không mt quan đim nghiên cu văn hoá vi h hình, lp lang nào có th ngăn cn được tư duy phân loi cuc sng theo kiu hàng hoá siêu th. Đó không phi s ni dài ca tư duy k ch trong quá kh người Vit mà thc s h đã to ra mt cuc đảo ln ghê gm.

Có mt câu chuyn phiếm thế này: Anh bn tôi mt hôm ru rĩ vì lý do rt đơn gin. Trong my ngày đi công tác, cô v tương lai đã đến ghi đim bng cách sp xếp li mi th trong phòng làm vic ca anh. Rt cuc anh kết lun: nàng đã hu hoi c mt h thng tư duy ca mình. Nàng không biết rng cái s ba bn b ngoài ca tôi là kết tinh ca c mt thành qu tư duy v thế gii qua cách sp đặt sách v như thế. Tôi ng sang trái, quay sang phi, gi đầu, đạp chân lên cái gì đều có lý ca nó. T câu chuyn y cht loé lên trong đầu người viết mt ý nghĩ: nhà thơ và thi ca hôm nay cũng ging như nhng người đàn ông (không ch có giai tân như cách nói ca nhà văn Nguyn Huy Thip) còn công chúng như nhng cô bn gái. S tn ti và v thế ca chúng ta đang được sp đặt - mt ngh thut sp đặt tuân th theo nguyên tc bình đẳng các giá tr s dng. Nói gn hơn, trong mt ngăn kéo đó, thi ca, các đồ lưu nim, xúc xích nướng và các ông cụ được đặt cnh nhau.

Mi nghe qua nhng tưởng có s bt hp lý nào đó trong s sp đặt các giá tr này nhưng thc tình mi vic vn hoàn toàn yên n.

Thơ ca v mt bn cht vn chưa gii quyết xong s dính líu (xin lưu ý dính líu ch không phi s kế tha) đến quan nim v ngh thut hin đại, trung đại và s chào đón nhng cái mi nht như hin sinh, siêu thc, hu hin đại (trong đó có c nhng cái c tưởng là mi). Nôm na bên ngoài là ngâm vnh vn xơi tái c thơ tr tình điu nói vi ch th nói là cái tôi cá nhân. Cũng l là nhiu khi tác gi ca nó cũng li thích thú và coi ngâm là hình thc trình din trang trng nht cho tác phm ca mình. Xét v phương din cm hng ngh thut, người ta cũng chưa phân bit được gia mt hình thc nhn thc thế gii siêu vit và nhng ghi chép “vn vè” t nhng bc xúc kém miếng khó chu. Ngh thut đích thc bng b h giá khi người viết hình thc hoá nhng bc xúc kia bng nhng hình tượng sáo mòn, thô thin. Vic ti nghĩa ngh thut mi cho ch và và làm thoái hoá tiếng Vit hình như cũng chưa bao gi được h coi là s đối lp. S mp m cũ- mi khiến thơ thành hin tượng phc tp. Mà hin tượng phc tp nào trong cuc sng hôm nay, vi mt s người luôn được gii mã bng giá tr s dng hay nói khác đi là công c hoá: Di sn văn hoá để ly may (cu tài lc), khoa hc để kiếm cơm, th thao để cá độ. Hin nhiên trong xu thế đó thơ ch có tác dng đơn gin là vt trang trí.

Vt trang trí đây không có nghĩa là mt yếu t vt cht, cht liu để sáng tá ngh thut mà đơn gin ch là yếu t ph. Tô đim cho cuc sng vt cht và tinh thn. Đôi khi nó được s dng không phi để làm tôn lên v đẹp mà ch để che lp đi nhng khiếm khuyết v năng lc làm vic ca mt ai đó. Tôi đồ rng ít nht có quá na bn đọc ngày nay không hiu ni thơ ca (và văn hc nói chung) sinh ra để làm gì. Chc hn đã t rt lâu- và vn luôn xy ra- s ng chiếu thơ ca vi các giá tr s dng nhưng kết qu xét nghim là s 0. Tuy s đông y không có vai trò quyết định đến sinh mnh ca loi hình ngh thut “sng dai này nhưng h đã tìm cách quy hoch nó vào mt v trí nht định trong cuc sng. Tht tình c nó cũng li nhanh chóng hoà nhp vi các thành viên được t nn trong ngăn kéo giá tr này.

Có người nói rng, khi còn tr bn đi hiên ngang gia đường và mi ngày bn li mt dn v thế đó cho đến khi già bn phi đi nép bên mé đường. V mt nghĩa đen điu này hin nhiên đúng ngay vi tình trng giao thông ca Vit Nam khi k xâm lược nhng con đường li là la thanh niên đi nhanh và đến chm. V mt nghĩa bóng thc s trong suy nghĩ ca nhiu người bài toán v ch đứng ca người già qu là hóc búa. Khi còn tr bn bế con mình trên tay, đặt lên bng để chơi đùa, cõng trên lưng và công kênh lên c… Ôi nhng v trí thượng đẳng nht đều có mt ca đứa con. Nhưng đến khi con ln lên, bn đã bao gi th hi li xem nó s đặt cha ca nó đâu? Mi v trí dù là nh nht đều không n đối vi mt ông cụ. Đặt ch sang trng mt sang, ch phàm tc vướng chân. Điu k l là bn (ch bn hiu theo nghĩa đim nhìn) không bao gi là tương lai ca bn (con bn), không phi là quá kh ca bn (cha bn) mà ch là bn thân bn thôi. Có th ng chiếu điu y vi thi ca, vi con người hôm nay, thi ca không th là tương lai: mt sai lm ln ca thu khai sáng nhân loi, mt s phí phm vt cht và tinh thn khi nuôi nng nó. Giá tr tinh thn ư? Khi mà s cu cúng, tướng s, karaoke luôn làm tt hơn nó. Vy thì nó ch có th là mt ông cụ. Lúc này có th nhn thy bn đã tìm ra cách b trí người cha- món n kia bng cách di chuyn liên tc ông ta t v trí này sang v trí khác. Như mt th qu sơn son đựng đồ l ăn hi nó bao gi cũng được tôn vinh nhưng thc s chng bao gi có v trí tht trong cuc sng c. Nó c trôi dt t l hi này đến l hi khác. Thi ca cũng đang tn ti và hin hu như thế trong khp các bui sinh hot, l lp cùng các ông cụ mà không có ch đứng thc s trong đời sng tâm hn ca thế h hin sinh (bn). S tht y bt ngun t đâu và kéo dài đến bao lâu s ph thuc vào kh năng lão hoá ca nhng người sp đặt. E rng, để có được s hoá ca mt thế h quan nim tht không d dàng chút nào. Bi khi nhn ra s mt mát này người ta s tìm cách phc trang cho mình bng mt s t đánh la cm giác khác. Min sao không đánh la cái cm giác quan trng nht là nga mt, khó hiu

Trước khi kết thúc bài viết này người viết xin nói thêm rng nếu m rng trường nghĩa ca t trang trí còn có rt nhiu biến th: trang trí tâm hn, trang trí trong m thc, trang trí trong tiêu dùng. Vy thì thi ca còn phi là hàng lưu nim, xúc xích nướngđó là nhng món quà lưu gi k nim nhưng đã hư hng ngay thì hin ti chưa hoàn thành, là món ngon khi bn đã no

Bùi Việt Phương

 

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác