Thơ thiền Lý - Trần “xuất cảnh” sang Mỹ

Nguyễn Duy

Tháng Tư, cây cối ở miền bắc nước Mỹ vẫn đang trụi lá, nhưng nhìn kĩ thì thấy vô số những búp lộc mòng mọng đã ứa ra đầu cành để chờ nhau đồng loạt bùng nở trong nay mai.

Mùa xuân đến với nơi đây muộn màng hơn và ngăn nắp hơn so với vùng nhiệt đới. Tháng Tư ở Boston, tuyết vừa tan hết, tiết trời se lạnh, cái lạnh hiền lành mấp mé 0độC vừa đủ cho khách phương Nam biết thế nào là cảm giác run rẩy dễ chịu. Những con đường khô ráo sạch bong như vừa tắm xong, trườn mình uốn lượn dưới nắng vàng tinh khiết, toả đi về phía vô tận .

Một buổi sáng trong veo thật êm đềm và thanh thản. Một không gian yên tịnh hiếm gặp, tràn ngập hương vị Thiền giữa trời đất bắc bán cầu xa lạ. Mọi thứ cứ như là được sắp đặt riêng để đón cuốn sách thơ Thiền ngoại cỡ in trên giấy Dó của Việt Nam: cuốn Thơ Thiền Lý - Trần độc bản, vừa băng qua chặng đường hai vạn dặm từ Đông sang Tây, đáp xuống sân bay Boston đúng sáu giờ sáng chủ nhật, ngày 8 tháng Tư…

Kèm theo cuốn sách bìa sơn mài khổ 81 x111cm và nặng 30kg ấy, là hai mươi trang thơ của nó được in rời trên giấy dó và ép trên gỗ để trưng bày cùng với cuốn sách. Mỗi trang thơ nặng hơn 3kg, thể hiện một bài thơ Thiền chọn lọc bằng ba thứ ngữ: Hán-Việt-Anh, với một ảnh minh hoạ. Chuyến thơ Thiền từ Việt Nam sang Mỹ kì này gồm bốn kiện thơ, tổng cộng nặng một tạ. Một tạ thơ - một tạ hồn, kể cũng nặng nề thật so với cái thân xác năm mươi cân của kẻ mang vác này vừa chạm tuổi lục tuần, năm tuổi Đinh Hợi.

Tôi đã tới nước Mỹ ba lần, 1995/ 2000/ 2001, đều đi bằng thơ, nhờ thơ và vì thơ mà thôi. Đáng nhớ nhất là chuyến đi năm 2000, tháng Tư - chuyến đi vào mùa xuân mở đầu một thiên niên kỉ mới, để triển lãm thơ Nguyễn Duy, phát hành tuyển tập thơ Nguyễn Duy (tập Đường Xa - Distant Road) xuất bản tại Mỹ, và cùng các nhà thơ cựu chiến binh Mỹ đọc thơ tại nhiều thành phố nhân dịp kỉ niệm hai mươi lăm năm kết thúc chiến tranh Việt Nam. Chuyến đó, tôi mang theo bảy mươi kilogam thơ Nguyễn Duy chép trên ảnh phong cảnh Việt Nam, cùng với mành tre, chiếu cói, nơm, giỏ, hoa lau Trường Sơn, và mười ống điếu cày giương lên như một giàn tên lửa, triển lãm thơ tại Boston và tại New London, dự lễ kỉ niệm ngày 30 tháng Tư do các cựu thành viên phong trào phản chiến Mỹ tổ chức tại New York. Một bạn thơ Mỹ đã nói ngay từ hồi đó rằng: “Ở Mỹ cái gì cũng có, nhưng một triển lãm thơ như thế này thì chưa có bao giờ”.

Bây giờ, tôi lại đi Mỹ. Vẫn là đi bằng thơ, nhờ thơ, và vì thơ mà thôi. Lại mang thơ đi “gõ” nước người, nhưng không phải thơ tôi mà là thơ của tổ tiên tôi. Cuốn sách ảnh độc bản Thơ Thiền Lý - Trần in trên giấy Dó (do tôi chủ biên và thực hiện, con trai tôi là Nguyễn Duy Sơn thiết kế mỹ thuật và phụ trách kỹ thuật in) đã được Nguyễn Bá Chung, một bạn thơ người Mỹ gốc Việt rất sùng Phật, hợp tác biên soạn. Anh Chung lại rủ bạn thơ Kevin Bowen, người Mỹ chính hiệu, cùng dịch sang Anh ngữ. Công việc “có vấn đề” ấy của chúng tôi được “âm mưu” từ trong chuyến đi của tôi năm 2000, âm thầm làm đến 2005 mới xong, riêng công đọan in giấy dó mày mò mất sáu tháng. Cuốn sách nói trên được triển lãm thử tại Thư viện Thành phố Hồ Chí Minh ngay từ lúc mới ra lò, tháng Năm, rồi triển lãm chính thức tại Văn Miếu - Quốc tử giám Hà Nội, tháng Mười, nhân kỉ niệm 995 năm ngày định đô Thăng Long.

Bạn thơ của chúng tôi, Fred Marchant, một cựu chiến binh Mỹ từng đồn trú tại Nhật, từng bị đưa ra toà án binh vì hành động từ chối sang Việt Nam tham chiến, nay là giáo sư, Chủ nhiệm Khoa Viết văn của đại học Suffolk. Năm 2007, nhân dịp Suffolk kỉ niệm 100 năm thành lập, trường này sẽ khai trương Trung tâm Thơ (Poetry Center) thuộc thư viện của trường.

Giáo sư Fred Marchant đề xuất với Ban giám hiệu nhà trường mời cuốn sách độc bản Thơ Thiền Lý - Trần in trên giấy Dó của Việt Nam làm cuộc triển lãm, và mời những người làm cuốn sách này đọc thơ, khai trương Poetry Center. Theo ông, đây là một cuốn sách độc đáo chưa có ở nước Mỹ, và những bài thơ trong đó, ra đời trước nước Mỹ nhiều thế kỷ, đã giàu có những giá trị vĩnh cửu về tư tưởng hoà bình, nhân ái mà thế giới hiện đại đang mỗi ngày một nghèo đi.

Việc mời cuốn sách này và chương trình đọc thơ này đã được hoạch định từ tháng Mười năm 2006.

Lúc này, cuộc triển lãm cuốn sách ảnh Thơ Thiền Lý - Trần in trên giấy dó của Việt Nam đã khai mạc trên đất Mỹ, tại thư viện Đại học Suffolk, Boston, từ ngày 9 đến 20.4.2007. Hiện diện tại nơi đây, những núi, sông, cây, cỏ Việt Nam qua hình ảnh minh họa từng trang sách. Vang vang nơi đây, tiếng thơ Việt từ xa xưa vọng về qua giọng đọc của cả người Việt lẫn người Mỹ, dạt dào tình yêu thiên nhiên, yêu con người, yêu cuộc sống thanh bình và gian dị. Những vần thơ không bao giờ cũ, vượt thời gian, vượt không gian …


Xin lắng nghe một vài thí dụ.


SỐNG ĐỜI VUI ĐẠO

Sống đời vui đạo tuỳ duyên

Đói thì ăn, mệt ngủ liền sá chi

Nhà ta châu báu thiếu gì

Vô tâm với cảnh biết khi nào thiền

(Trần Nhân Tông, 1258 - 1308)


GỬI NHÀ SƯ ĐỨC SƠN

Gió sân trăng đập cành tùng

Lòng theo cảnh sáng trong cùng cở cây

Bao nhiêu thú vị ai hay

Sư trong núi cũng vui vầy sáng đêâm.

(Trần Thái Tông, 1218 - 1277)


ĐỪNG ĐI THEO BƯỚC NHƯ LAI

Còn ham thì hãy làm thinh

Trảii vô sinh luận vô sinh kiếp người

Làm trai chí cả tung trời

Đừng đi theo vết chân thời Như Lai

(Thiền sư Quảng Nghiêm, 1122 - 1190)


VẬN NƯỚC

Bời bời vận nước quấn mây

Trời Nam mở lượng đó đây thái bình

Thiền tâm thấm tận triều đình

Thì nhân gian dứt đao binh đời đời.

(Thiền sư Pháp Thuận, 915 - 990)

Và, vân vân…


                                                                                                               (Thư từ Boston)

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác