Tác phẩm lịch sử dành cho thiếu nhi, vị thế chưa tương xứng


 

(Toquoc)- Tác phẩm lịch sử dành cho thiếu nhi là một mảng đề tài không thể thiếu cho những năm tháng tuổi thơ. Song dường như mảng đề tài chưa nhận được sự quan tâm tương xứng.

Lịch sử và các môn khoa học xã hội nói chung vài năm trở lại đây đang bị “thất sủng”. Các nhà giáo dục đưa ra nhiều bằng chứng, nguyên nhân và quy kết do lỗi người dạy làm học sinh thụ động.

Có ý kiến cho rằng, thay vì học thuộc, liệt kê những con số khô khan hãy kể cho các em nghe về câu chuyện lịch sử một cách hấp dẫn.

Từ khá lâu, lịch sử đã được chuyển tải thành những câu chuyện dành cho thiếu nhi. Lịch sử là chính sử. Còn lịch sử khi được chuyển sang tác phẩm văn học thì có thể vẫn là chính sử hoặc chưa chắc. Tác phẩm văn học chấp nhận yếu tố hư cấu hợp lý. Cần phải phân biệt sự khác nhau giữa lịch sử và tác phẩm lịch sử để không đánh đồng hoặc thay thế việc học lịch sử bằng việc đọc tác phẩm lịch sử. Nhưng tác phẩm lịch sử sẽ cho độc giả sống trong không gian lịch sử. Tác phẩm lịch sử sẽ bồi đắp cho các em tình yêu lịch sử để từ đó ứng xử với hiện tại và tương lai.

Trong số các đơn vị làm sách, đáng kể nhất cho việc xuất bản tác phẩm lịch sử dành cho thiếu nhi là Nhà xuất bản Kim Đồng và Nhà xuất bản Trẻ.

Với ưu thế truỵên chữ, có thể kể đến các cuốn sách lịch sử dành cho thiếu nhi mà Nhà xuất bản Kim Đồng đã ấn hành như: Sao Khuê lấp lánh của Nguyễn Đức Hiền viết về Nguyễn Trãi, Lá cờ thêu sáu chữ vàng của Nguyễn Huy Tưởng viết về Trần Quốc Toản, Sừng rượu thề của Nghiêm Đa Văn viết về Lý Thường Kiệt, Bên bờ Thiên Mạc của Hà Ân viết về Trần Bình Trọng, Bên sông truyền hịch, Trăng nước Chương Dương của Hà Ân viết về thời Trần, Búp sen xanh của Sơn Tùng, Đội Cấn và cuộc khởi nghĩa Thái Nguyên của Quỳnh Cư, Tuổi trẻ Hoàng Văn Thụ của Tô Hoài, Kim Đồng của Hoàng Quảng Uyên, Chuyện kể về Trần Phú của Lê Quốc Sử và Phạm Đức Dương, Người cậy rằng hầm xay lúa của Mai Long viết về Tôn Đức Thắng, Đội thiếu niên tình báo Bát Sắt của Phạm Thắng, Đội thiếu niên du kích thành Huế của Văn Tùng…

Mới đây, mảng truyện tranh lịch sử dành cho thiếu nhi đã được Nhà xuất bản Kim Đồng chú ý khai thác. Trong dịp 1/6 năm nay bộ “Tranh truyện lịch sử Việt Nam” về 5 nhân vật nổi tiếng Mai Thúc Loan, Phùng Hưng, Lê Hoàn, Lê Lai, Ỷ Lan…sẽ đến với các em nhỏ.

Tác phẩm lịch sử dành cho thiếu nhi, vị thế chưa tương xứng - ảnh 1

Góp thêm vào thị trường truyện tranh lịch sử thiếu nhi không thể không kể tới nhà xuất bản Trẻ với bộ truyện tranh “Em yêu sử Việt” do tác giả Đỗ Biên Thuỳ chủ biên. Đặc điểm của bộ truyện này là ngay từ cái tên mỗi tác phẩm đều nhắc đến nhân vật gắn liền với sự kiện lịch sử như một cách khái quát. Độc giả nhỏ tuổi dễ dàng “tóm lược” được đặc điểm lịch sử của từng yếu nhân. Đó là, Cao Thắng, anh hùng chế súng; Lý Thường Kiệt, bão táp trên chiến luỹ; Quang Trung, đại phá quân Thanh; Hai Bà Trưng, lửa cháy thành Luy Lâu; Trần Quốc Toản, tuổi trẻ anh hùng; Thánh Gióng, ngựa sắt tung hoành…

Không chỉ dừng lại một bộ truyện tranh, Nhà xuất bản Trẻ còn có thêm bộ sách “Lịch sử Việt Nam bằng tranh” do Trần Bạch Đằng chủ biên. Lịch sử Việt Nam bằng tranh được đánh số thứ tự theo trục thời gian. Mỗi số thứ tự đó tương đương với một tập hoàn toàn độc lập kể lại sự kiện lịch sử. Độc giả có thể theo dõi từng tập hoặc theo thứ tự thời gian đều được. Bắt đầu từ 01 - Người cổ Việt Nam, 02- Huyền sử đời Hùng: Con Rồng cháu Tiên, Thánh Gióng, 03- Huyền sử đời Hùng: Bánh chưng bánh dày, Trầu cau, Quả dưa đỏ, 04- Huyền sử đời Hùng: Tiên Dung - Chử Đồng Tử, Sơn Tinh Thuỷ Tinh, 05 - Nước Âu Lạc, 06 - Hai Bà Trưng…40 - Đoạn kết thời Lê sơ, 41 - Mạc Đăng Dung lập nên nhà Mạc, 47 - Họ Trịnh trên đường suy vong, 48 - Nhà bác học Lê Quý Đôn, 49 - Chúa Trịnh Nguyễn Hoàng

Nếu nhìn vào những cuốn sách liệt kê chưa đầy đủ trên, dễ có người tưởng rằng thị trường truyện lịch sử thiếu nhi khá đông đúc, không đến nỗi èo uột. Tuy nhiên số tác phẩm này vô cùng nhỏ bé so với thị trường sách thiếu nhi nói chung và so với bề dày lịch sử nước nhà.

Tác giả tâm huyết với đề tài lịch sử còn khan hiếm là thực trạng dễ nhận thấy. Trong số tất cả những người cầm bút, chỉ tính riêng những ai viết cho thiếu nhi đã không nhiều. Hơn thế, không phải bất cứ nhà văn nào viết cho thiếu nhi cũng một lần thử sức với đề tài lịch sử. Thành ra tác phẩm lịch sử dành cho thiếu nhi vô cùng ít ỏi. Đây cũng là một lý do vì sao đầu sách lịch sử dành cho thiếu nhi còn khiêm tốn.

Để tìm một tác phẩm lịch sử dành cho thiếu nhi thực sự mới về nội dung rất ít. Truyện lịch sử dành cho thiếu nhi có mặt trong các gian sách thiếu nhi hiện nay chủ yếu ở dạng tái bản. Có cuốn tái bản nội dung nhưng được thay bìa mới nên nhìn bên ngoài cứ ngỡ là sách mới. Có cuốn tái bản bằng cách tách - gộp. Hoặc là gộp các nhân vật, sự kiện cùng thời, hoặc là tách riêng ra thành nhiều cuốn… sau đó đặt một cái tên sách khác. Cách làm này cũng khiến cuốn sách tái bản về sau khoác khác hơn so với ban đầu. Hoặc có thể chuyển thể tác phẩm từ truyện chữ thành truyện tranh… Tất nhiên, việc tái bản và thay đổi hình thức một cuốn là cần thiết vì đối tượng thiếu nhi mỗi năm là một lớp độc giả khác nhau. Một phần, nó cũng đáp ứng được sự thay đổi của xã hội cũng như nhu cầu, sở thích, khả năng tiếp nhận… vô cùng phong phú, tươi mới của độc giả nhỏ tuổi.

Tác phẩm Lá cờ thêu sáu chữ vàng của Nguyễn Huy Tưởng ra mắt bạn đọc từ năm 1960. Cho đến nay tiểu thuyết lịch sử này đã hơn 50 tuổi và vẫn được tái bản. Tác phẩm viết về Nguyễn Trãi - Sao Khuê lấp lánh của Nguyễn Đức Hiền in lần đầu tiên năm 1975 và cho đến nay đã gần 40 năm nhưng vẫn được tái bản… Nếu tìm hiểu thật kỹ, chắc chắn còn nhiều tác phẩm như thế. Bên cạnh khẳng định giá trị của tác phẩm thì việc tái bản cũng cho độc giả thấy một thực tế là chúng ta quá thiếu những tác phẩm mới viết về lịch sử dành cho các em.

Lịch sử Việt Nam gắn liền với các cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước từ thời vua chúa đến hai cuộc kháng chiến chống thực dân và đế quốc. Vậy nhưng tác phẩm lịch sử dành cho thiếu nhi giai đoạn chống Pháp và chống Mĩ còn quá ít. Lẽ ra, đây là hai giai đoạn lịch sử gần nhất, nhiều tư liệu, nhân chứng… thì sẽ kích thích các cây bút tâm huyết với đề tài lịch sử để có nhiều tác phẩm tương xứng. Song thực tế mới chỉ có lẻ tẻ vài ba ấn phẩm dành cho thiếu nhi giai đoạn này. Vì thế mảng sách lịch sử dành cho thiếu nhi chưa tương xứng với tiềm năng vốn có.

Trong rừng sách thiếu nhi rực rỡ về màu sắc, hình thức, đa dạng về nội dung, nếu để tự các em lựa chọn sách thì rất có thể tác phẩm lịch sử dành cho thiếu nhi chưa phải là cuốn sách được các em lựa chọn hàng đầu, trừ những em yêu thích và ham mê lịch sử. Các bậc phụ huynh, các thầy cô giáo trong nhà trường cần có những lời khuyên và hướng các em tìm hiểu những ấn phẩm này. Bằng cách gieo hạt này, tình yêu về lịch sử sẽ có cơ hội được nảy nở theo năm tháng.

Làm sao để tác phẩm lịch sử dành cho thiếu nhi phong phú, hấp dẫn về nội dung, phản ánh được đầy đủ suốt chiều dài lịch sử vẻ vang, oai hùng của dân tộc là một công không dễ nhưng vô cùng cần thiết trong bối cảnh hiện nay.

Hiền Nguyễn

Bình luận

* Vui lòng nhập bình luận tiếng Việt có dấu

Tin khác